अनुरक्तेषु भक्तेषु मित्रेषु द्रोहकारिणः । पुंसो लोकोभयोः सौख्यं नाशमेतीति नः श्रुतम्
ज्यांच्यावर प्रेम केलं, भक्ती केली किंवा मैत्री केली, त्यांच्याशी द्रोह करणाऱ्याचं सुख दोन्ही लोकांत नष्ट होतं, असं आम्ही ऐकलं आहे.
तस्मात्त्वमपि नः शापात्पिशाचो भव सत्वरम् । इत्युक्त्वापि च ता बाला निःश्वसंत्यः क्रुधाकुलाः
म्हणून आमच्या शापामुळे तूही लगेच पिशाच्च हो! असं म्हणत त्या मुली रागाने थरथरत खोल श्वास घेत राहिल्या.
तदेवान्योन्यसंरंभात्तस्मिन्सरसि पार्थिव । ताः कन्या ब्रह्मचारी च सर्वे पैशाच्यमागताः
राजा, त्या तलावात परस्पर रागामुळे त्या सर्व मुली आणि ब्रह्मचारी पिशाच्च झाले.
स पिशाचः पिशाच्यस्ताः क्रंदमानाः सुदारुणम् । क्षपयंति विपाकांस्तान्पूर्वोपात्तस्य कर्म्मणः
तो पिशाच्च झाला आणि त्या पिशाच्चिणी, जोरजोराने ओरडू लागल्या; ते आपल्या पूर्वीच्या कर्माचे फळ भोगू लागले.
स्वकाले प्रभवत्येव पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । स्वच्छायामिव दुर्वारं देवानामपि पार्थिव
पूर्वी केलेलं चांगलं किंवा वाईट कर्म योग्य वेळी नक्कीच फळ देतं, राजा, ते आपल्या सावलीसारखं टाळता येत नाही—even देवांनाही.
क्रंदंति पितरस्तासां मातरस्तत्र तत्र च । भ्रातरश्चैव बालानां दैवं हि दुरतिक्रमम्
त्या मुलींचे वडील, आई आणि भाऊ इकडे तिकडे रडत आहेत; कारण नशीब कुणाच्याही हातात नसतं.
अतऊर्ध्वं पिशाचास्ते आहारार्थं सुदुःखिताः । इतस्ततश्च धावंतो वसंति सरसस्तटे
त्यावेळेपासून ते पिशाच्च अन्नासाठी फार दुःखी होऊन इकडे तिकडे भटकतात आणि त्या तलावाच्या काठी राहतात.
नारद उवाच- एवं बहुतिथे काले लोमशो मुनिसत्तमः । आगतश्च महाभागस्तत्र यादृच्छिको मुनि
नारद म्हणाले—अशा रीतीने पुष्कळ काळ गेल्यावर, मोठ्या पुण्याचा आणि श्रेष्ठ असा लोमश ऋषी तिथे सहजपणे आला.
तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं सर्वे पिशाचाः क्षुत्समाकुलाः । धावंतो ह्यत्तुकामास्ते मिलित्वा यूथवर्तिनः
त्या ब्राह्मणाला पाहून, सर्व पिशाच्च भुकेने व्याकुळ होऊन, खाण्याच्या इच्छेने एकत्र जमत आणि धावत आले.
दह्यमानास्तु तीव्रेण तेजसा लोमशस्य तु । असमर्थाः पुरः स्थातुं ते सर्वे दूरतः स्थिताः
पण लोमशाच्या तीव्र तेजामुळे जळत, ते सर्व त्याच्या समोर उभे राहू शकले नाहीत आणि दूर उभे राहिले.
तत्र पूर्वकर्मबलात्पिशाचः सह वै द्विजः । समीक्ष्य लोमशं राजन्साष्टांगं प्रणिपत्य च
मग पूर्वीच्या कर्माच्या जोरावर, तो पिशाच्च आणि ब्राह्मण, राजा, लोमशाला पाहून, साष्टांग नमस्कार करत खाली पडले.
उवाच सूनृतां वाचं बद्ध्वा शिरसि चांजलिम् । महाभाग्योदये विप्र साधूनां संगतिर्भवेत्
त्याने डोक्यावर हात जोडून गोड बोलला—'महाभाग्य येतं तेव्हा साधूंची संगत मिळते.'
गंगादिपुण्यतीर्थेषु यो नरः स्नाति सर्वथा । यः करोति सतां संगं तयोः सत्संगमो वरः
गंगा आणि इतर पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करणारे आणि सज्जनांच्या संगतीत राहणारे — या दोघांमध्ये सज्जनांचा सहवास हा अधिक श्रेष्ठ आहे.
गुरूणां संगमो विप्र दृष्टादृष्टफलो भुवि । स्वर्गदो रोगहारी च किं तमोपहरो मतः
गुरूजनांचा सहवास, हे ब्राह्मण, पृथ्वीवर प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष फळ देतो; तो स्वर्ग देतो, रोग दूर करतो आणि अज्ञानाचा अंधार घालवतो असे मानले जाते.
इत्युक्त्वा कथयामास पूर्ववृत्तांतमद्भुतम् । इमा गंधर्वकन्यास्ता मुने सोऽहं द्विजात्मजः
असे सांगून त्याने पूर्वीची अद्भुत कथा सांगायला सुरुवात केली: 'हे मुनी, मी द्विजपुत्र आहे आणि या गांधर्वकन्या आहेत.'
सर्वे पिशाचरूपेण मिथः शापविमोहिताः । दीनाननास्सुतिष्ठामस्तवाग्रे मुनिसत्तम
आम्ही सर्वजण शापामुळे गोंधळून पिशाच्च रूपात आहोत; दुःखी चेहऱ्याने, हे श्रेष्ठ मुनी, तुझ्या समोर उभे आहोत.
त्वद्दर्शनेन बालानां निस्तारो नो भविष्यति । सूर्योदये तमस्तोमः किं नु लीयेत पुष्करे
तुझ्या दर्शनामुळे आम्हा बालकांचे उद्धार होईल; जसा सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा समूह नाहीसा होतो, तसा आमचा त्रासही नाहीसा होईल.
श्रुत्वैतल्लोमशो वाक्यं कृपार्द्रीकृतमानसः । प्रत्युवाच महातेजा दुःखितं तं मुनेः सुतम्
हे ऐकून लोमश ऋषींचे मन करुणेने ओथंबले; त्यांनी आपल्या तेजाने उजळलेल्या, दुःखी मुनीपुत्राला उत्तर दिले.
मत्प्रसादाच्च सर्वेषां स्मृतिः सपदि जायताम् । धर्मे च वर्ततां येन मिथः शापो लयं व्रजेत्
माझ्या कृपेने तुम्हा सर्वांची स्मृती तात्काळ परत येवो; धर्मात वागत राहिल्याने तुमच्यातील शाप संपेल.
पिशाच उवाच- महर्षे कथ्यतां धर्मो मुच्येम येन किल्बिषात् । नायं कालो विलंबस्य शापाग्निर्दारुणो यतः
पिशाच्च म्हणाले: 'महर्षे, कोणता धर्म आचरण केल्याने आम्ही पापातून मुक्त होऊ, ते सांग; कारण शापाची आग भयंकर आहे, विलंबाचा हा काळ नाही.'
लोमश उवाच- मया सार्द्धं प्रकुर्वंतु रेवास्नानं विधानतः । शापान्मोक्ष्यति वो रेवा नान्यथा निष्कृतिर्भवेत्
लोमश म्हणाले: 'माझ्यासोबत विधिपूर्वक रेवा नदीत स्नान करा; रेवा तुम्हाला शापातून मुक्त करील, दुसरा कोणताही उपाय नाही.'
शृणुष्वावहितो विप्र पापनाशो ध्रुवं नृणाम् । रेवास्नानेन जायेत इति मे निश्चिता मतिः
ऐक, हे ब्राह्मण, रेवा नदीत स्नान केल्याने माणसांचे पाप नक्कीच नष्ट होते — ही माझी ठाम श्रद्धा आहे.
सप्तजन्मकृतं पापं वर्तमानं च पातकम् । रेवास्नानं दहेत्सर्वं तूलराशिमिवानलः
सात जन्मांचे पाप आणि सध्याचे अपराध, रेवा नदीत स्नान केल्याने अग्नी कापसाच्या राशीप्रमाणे सर्व जाळून टाकतो.
प्रायाश्चित्तं न पश्यंति यस्मिन्पापे पिशाचक । तत्सर्वं नर्मदातोये स्नानमात्रेण नश्यति
हे पिशाच्च, ज्या पापांसाठी कोणताही प्रायश्चित्त दिसत नाही, ती सर्व पापे फक्त नर्मदा नदीत स्नान केल्याने नष्ट होतात.
ज्ञानकृन्नर्म्मदास्नानमतो मोक्षफला हि सा । हिमवत्पुण्यतीर्थानि सर्वपापहराणि वै
ज्ञानपूर्वक नर्मदा नदीत केलेले स्नान मोक्ष फळ देते; हिमालयातील सर्व पवित्र तीर्थे पाप नष्ट करणारी आहेत.
इंद्रलोकप्रदं हीदं निर्मितं ब्रह्मवादिभिः । सर्वकामफला रेवा मोक्षदा परिकीर्तिता
इंद्रलोक देणारे हे स्थान ब्रह्मवेत्त्यांनी निर्माण केले आहे; रेवा सर्व इच्छांचे फळ देणारी आणि मोक्षदायिनी म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पापघ्नी पापहारिणी सर्वकामफलप्रदा । विष्णुलोकदआप्लावो नार्मदः पापनाशनः
नर्मदा पाप नष्ट करणारी, पापे दूर करणारी, सर्व इच्छांचे फळ देणारी आहे; तिच्यात स्नान केल्याने विष्णुलोक मिळतो, कारण ती पापांचा नाश करणारी आहे.
यामुनः सूर्यलोकाय भवेदाप्लाव उत्तमः । सारस्वतोघविध्वंसी ब्रह्मलोकफलप्रदः
यमुनेत स्नान केल्याने सूर्यलोक मिळतो; ती सरस्वतीच्या प्रवाहाचा नाश करते आणि ब्रह्मलोकाचे फळ देते.
विशालफलदा प्रोक्ता विशाला हि पिशाचक । पापेंधनदवाग्निस्तु गर्भहेतुक्रियापहः
विशाला ही मोठे फळ देणारी आहे, हे पिशाच्च, कारण ती खरोखरच विशाल आहे; ती पापरूपी इंधन जाळणारी वनातील आग आहे आणि गर्भात जन्म घेण्याची कर्मे दूर करणारी आहे.
विष्णुलोकाय मोक्षाय नार्मदः परिकीर्तितः । सरयूगंडकीसिंधुश्चंद्रभागा च कौशिकी
नर्मदा ही विष्णुलोक आणि मोक्ष देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे; तसेच सरयू, गंडकी, सिंधू, चंद्रभागा आणि कौशिकी या नद्याही.