आकर्ण्य विप्रवाक्यानि विप्रमूचुर्वरस्त्रियः । सकलध्वनिसोत्कंठ्यो कोकिलाइव माधवे
ब्राह्मणाचं बोलणं ऐकून त्या श्रेष्ठ स्त्रियांनी, वसंतात कोकिळा जशी उत्कंठेने गाते, तशी उत्तर दिली.
धर्मादर्थोऽर्थतः कामः कामात्सुखफलोदयः । इत्येवं निश्चयज्ञास्ते वर्णयंति विपश्चितः
धर्मातून संपत्ती मिळते, संपत्तीतून इच्छा, आणि इच्छेतून सुखाचं फळ मिळतं—असं ज्ञान असलेले ज्ञानी लोक सांगतात.
सकामो धर्मबाहुल्यात्पुरतस्ते समुत्थितः । सेव्यतां विविधैर्भोगैः स्वच्छाभूमिरियं यतः
धर्माची संपत्ती असलेला इच्छुक पुरुष तुमच्यासमोर आला आहे; म्हणून या शुद्ध भूमीत विविध सुखांनी आनंद घ्या.
श्रुत्वा तद्वचनं तासां प्राह गंभीरया गिरा । तथ्यं वो वचनं किंतु ममाप्यावश्यकं व्रतम्
त्यांचं बोलणं ऐकून, त्याने गंभीर आवाजात सांगितलं, 'तुमचं बोलणं खरं आहे, पण माझं व्रतही मला पाळणं आवश्यक आहे.'
प्राप्यानुज्ञां गुरोः कुर्वे विवाहकर्म नान्यथा । इत्युक्ताः पुनरूचुस्ताः स्फुटं मूढोऽसि सुंदर
गुरूची परवानगी मिळाल्यावरच मी विवाह करीन, नाहीतर नाही.' असं त्याने म्हटलं, तेव्हा त्या पुन्हा म्हणाल्या, 'सुंदर आहेस, पण अगदी मूर्ख आहेस.'
सिद्धौषधं ब्रह्मधिया रसायनं सिद्धिर्निधिः साधुकुला वरांगनाः । मंत्रस्तथा सिद्धरसश्च धर्मतो मुने निषेव्याः सुधिया समागताः
सिद्ध औषध, ब्रह्मज्ञानासाठी अमृत, सिद्धी, धन, चांगली घराणी, उत्तम स्त्रिया, मंत्र आणि सिद्ध रस—हे सर्व एकत्र आले असता, ज्ञानी माणसाने धर्माने त्याचा उपभोग घ्यावा.
कार्यं नु दैवाद्यदि सिद्धिमागतं तस्मिन्नुपेक्षां न च यांति नीतिगाः । यस्मादुपेक्षा न पुनः फलप्रदा तस्मान्न दीर्घीकरणं प्रशस्यते
कुठलंही काम, जर दैवाने यशस्वी झालं, तर सुज्ञ लोक त्याकडे दुर्लक्ष करत नाहीत; कारण दुर्लक्ष केल्याने पुन्हा फळ मिळत नाही, म्हणून उशीर करणं योग्य नाही.
विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि कांचनम् । नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि
विषातून अमृत मिळालं तरी घ्यावं, अपवित्रतेतून सोनं मिळालं तरी घ्यावं, नीचाकडून उत्तम विद्या मिळाली तरी शिकावी, आणि वाईट घराण्यातूनही चांगली स्त्री मिळाली तरी स्वीकारावी.
सांद्रानुरागाः कुलजन्मनिर्मलाः स्नेहार्द्रचित्ता सुगिरः स्वयंवराः । कन्या सुरूपाः खलु चारुयौवना धन्या लभंतेऽत्र नरास्तु नेतरे
ज्या कन्या गाढ प्रेमळ, शुद्ध घराण्याच्या, प्रेमळ मनाच्या, गोड बोलणाऱ्या, स्वतः निवड करणाऱ्या, सुंदर आणि तारुण्याने फुललेल्या असतात—अशा कन्या इथे फक्त भाग्यवान पुरुषांनाच मिळतात, इतरांना नाही.
क्व वयं सुरसुंदर्य्यः क्व भवांस्तापसो बटुः । दुर्घटस्य विधानेन मन्ये धातैव पंडितः
आम्ही दिव्य सुंदर्या आणि तू एक तपस्वी तरुण—हे जुळणं अशक्यच आहे, त्यामुळे मला वाटतं, अशा विचित्र योगायोगात फक्त सृष्टीकर्ता खरोखरच शहाणा आहे.
तस्मादस्मानिदानीं तु स्वीकुर्य्यात्मंगलं भवान् । गांधर्वेण विवाहेन अन्यथा नोपजीवनम्
म्हणून, आता, गंधर्व विवाह करून स्वतःचं भाग्य स्वीकारा; नाहीतर इथे जगणं शक्य नाही.
श्रुत्वा वाक्यं ततः प्राह ब्राह्मणो धर्मवित्तमः । भो मृगाक्ष्यः कथं त्याज्यो धर्मो धर्मधनैर्नरैः
त्यांचं बोलणं ऐकून, धर्म जाणणाऱ्या ब्राह्मणाने उत्तर दिलं, 'हिरण्याक्षिणींनो, पुरुषांनी धनासाठी धर्म सोडावा हे कसं शक्य आहे?'
धर्मश्चार्थश्चकामश्च मोक्षश्चैतच्चतुष्टयम् । यथोक्तं फलदं ज्ञेयं विपरीतं तु निष्फलम्
धर्म, संपत्ती, इच्छा आणि मोक्ष—ही चारही फळ देणारी आहेत, असं सांगितलं आहे; उलट केल्यास काहीच मिळत नाही.
नाकालेऽहं व्रती कुर्यामतो दारपरिग्रहम् । न क्रिया फलमाप्नोति क्रियाकालं न वेत्ति यः
मी व्रती असून योग्य काळाआधी पत्नी स्वीकारणार नाही; कारण जो माणूस योग्य वेळ ओळखत नाही, त्याच्या कृतीला फळ मिळत नाही.
यतो धर्मविचारेऽस्मिन्प्रसक्तं मम मानसम् । तस्माच्छृणुत हे कन्या न समीहे स्वयंवरम्
माझं मन या गोष्टीत धर्माचं विचार करण्यात गुंतलं आहे, म्हणून ऐका ग मुलींनो—मला स्वतःवर निवड करण्याची इच्छा नाही.
एवं ज्ञात्वाशयं तस्य समीक्ष्यैव परस्परम् । करात्करं विमुच्याथ जग्राहांघ्रिं प्रमोहिनी
त्याचा हेतू समजून, एकमेकींकडे पाहून प्रमोहिनीने त्याचा हात सोडला आणि त्याचे पाय धरले.
भुजौ जगृहतुस्तस्य सुशीला सुस्वरा तथा । आलिलिंग सुतारा च वक्त्रं चुंबति चंद्रिका
सुशीला आणि सुस्वरा यांनी त्याचे हात पकडले; सुतारा त्याला बिलगली आणि चंद्रिका त्याच्या चेहऱ्यावर चुंबन घेतली.
तथापि निर्विकारोऽसौ प्रलयानलसन्निभः । शशाप ब्रह्मचारी ताः क्रोधेनात्यंतमूर्छितः
तरीही तो अगदी स्थिर राहिला, जणू काही प्रलयाच्या आगीसारखा; तो ब्रह्मचारी अत्यंत रागावून त्यांना शाप दिला.
पिशाच्य इव मां लग्ना तत्पिशाच्यो भविष्यथ । एवं तेनाशु शप्तास्तास्तं त्यक्त्वा पुरतः स्थिताः
तुम्ही जशा पिशाच्चिणीसारख्या माझ्याशी चिकटल्या, तशाच तुम्ही पिशाच्चिणी व्हाल! असं म्हणून त्याने पटकन त्यांना शाप दिला आणि समोर उभा राहिला.
किमेतच्चेष्टितं पापं ह्यनागसि विचेष्टया । प्रियंकृतोऽप्रियंकृत्वा धिक्त्वां धर्मकृतांतकम्
हे पापाचं कृत्य तू निष्पापावर का केलंस? ज्याने तुमच्यावर उपकार केले त्याच्यावर वाईट केलंत—धर्माचा नाश करणाऱ्यांनो, तुमचं लाज असो!
अनुरक्तेषु भक्तेषु मित्रेषु द्रोहकारिणः । पुंसो लोकोभयोः सौख्यं नाशमेतीति नः श्रुतम्
ज्यांच्यावर प्रेम केलं, भक्ती केली किंवा मैत्री केली, त्यांच्याशी द्रोह करणाऱ्याचं सुख दोन्ही लोकांत नष्ट होतं, असं आम्ही ऐकलं आहे.
तस्मात्त्वमपि नः शापात्पिशाचो भव सत्वरम् । इत्युक्त्वापि च ता बाला निःश्वसंत्यः क्रुधाकुलाः
म्हणून आमच्या शापामुळे तूही लगेच पिशाच्च हो! असं म्हणत त्या मुली रागाने थरथरत खोल श्वास घेत राहिल्या.
तदेवान्योन्यसंरंभात्तस्मिन्सरसि पार्थिव । ताः कन्या ब्रह्मचारी च सर्वे पैशाच्यमागताः
राजा, त्या तलावात परस्पर रागामुळे त्या सर्व मुली आणि ब्रह्मचारी पिशाच्च झाले.
स पिशाचः पिशाच्यस्ताः क्रंदमानाः सुदारुणम् । क्षपयंति विपाकांस्तान्पूर्वोपात्तस्य कर्म्मणः
तो पिशाच्च झाला आणि त्या पिशाच्चिणी, जोरजोराने ओरडू लागल्या; ते आपल्या पूर्वीच्या कर्माचे फळ भोगू लागले.
स्वकाले प्रभवत्येव पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । स्वच्छायामिव दुर्वारं देवानामपि पार्थिव
पूर्वी केलेलं चांगलं किंवा वाईट कर्म योग्य वेळी नक्कीच फळ देतं, राजा, ते आपल्या सावलीसारखं टाळता येत नाही—even देवांनाही.
क्रंदंति पितरस्तासां मातरस्तत्र तत्र च । भ्रातरश्चैव बालानां दैवं हि दुरतिक्रमम्
त्या मुलींचे वडील, आई आणि भाऊ इकडे तिकडे रडत आहेत; कारण नशीब कुणाच्याही हातात नसतं.
अतऊर्ध्वं पिशाचास्ते आहारार्थं सुदुःखिताः । इतस्ततश्च धावंतो वसंति सरसस्तटे
त्यावेळेपासून ते पिशाच्च अन्नासाठी फार दुःखी होऊन इकडे तिकडे भटकतात आणि त्या तलावाच्या काठी राहतात.
नारद उवाच- एवं बहुतिथे काले लोमशो मुनिसत्तमः । आगतश्च महाभागस्तत्र यादृच्छिको मुनि
नारद म्हणाले—अशा रीतीने पुष्कळ काळ गेल्यावर, मोठ्या पुण्याचा आणि श्रेष्ठ असा लोमश ऋषी तिथे सहजपणे आला.
तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं सर्वे पिशाचाः क्षुत्समाकुलाः । धावंतो ह्यत्तुकामास्ते मिलित्वा यूथवर्तिनः
त्या ब्राह्मणाला पाहून, सर्व पिशाच्च भुकेने व्याकुळ होऊन, खाण्याच्या इच्छेने एकत्र जमत आणि धावत आले.
दह्यमानास्तु तीव्रेण तेजसा लोमशस्य तु । असमर्थाः पुरः स्थातुं ते सर्वे दूरतः स्थिताः
पण लोमशाच्या तीव्र तेजामुळे जळत, ते सर्व त्याच्या समोर उभे राहू शकले नाहीत आणि दूर उभे राहिले.