क्रीडंत्यः किन्नरीभिस्तु सार्द्धं संगतकं यदा । संस्थितास्तेन न ज्ञातो दिवसोऽच्छोदसरोवरे
आम्ही सगळ्या मैत्रिणींसोबत आणि किन्नरी स्त्रियांबरोबर खेळत होतो, म्हणून त्या निर्मळ सरोवरावर दिवस कसा गेला ते कळलंच नाही.
पथि श्रांता वयं मातः संतापस्तेन नस्तनौ । मोहेन महता वक्तुं न केनाप्युत्सहामहे
आई, वाटेत आम्ही फार थकलो होतो; त्यामुळेच आम्हाला त्रास झाला. मोठ्या गोंधळामुळे कुणालाच काही बोलायची हिंमत झाली नाही.
इत्युक्त्वा लुठितास्तत्र मणिभूमौ कुमारिकाः । आकारं गोपयंत्यस्ता मुग्धा जल्पंति मातृभिः
असं सांगून त्या मुली तिथेच मणींनी मढवलेल्या जमिनीवर लोळत पडल्या, आपली मनस्थिती लपवत निरागसपणे आईशी बोलू लागल्या.
काचिन्नर्तयति क्रीडामयूरं न मुदा तदा । न पाठयति तं कीरं पंजरेऽन्या कुतूहलात्
कोणीही आनंदाने खेळणाऱ्या मोराला नाचवत नाही, तर दुसरी कोणतीही जिज्ञासेने पिंजऱ्यातल्या पोपटाला काही शिकवत नाही.
लालयेन्नकुलं नान्या नोल्लापयति सारिकाम् । अपरातीव संमुग्धा नैव खेलति सारसैः
एखादी मंगूसाला लाड करत नाही, तर दुसरी साळिकेशी गप्पा मारत नाही; आणखी एक जण तर अगदी हरखून गेलेली असल्यासारखी बगळ्यांबरोबर खेळतही नाही.
भेजिरे न विनोदं ता रेमिरे नैव मंदिरे । ऊचिरे बांधवैर्नालं वीणावाद्यं न चक्रिरे
त्या कुठल्याही गोष्टीत मन रमवत नाहीत, ना राजवाड्यात आनंद घेतात; नातेवाईकांशी बोलत नाहीत, ना वीणेवर सूर छेडतात.
कल्पद्रुमप्रसूनं यत्सर्वं तच्चानलोपमम् । मंदारकुसुमामोदि न पपुर्मधुरं मधु
कल्पवृक्षाची सगळी फुलं अगदी ज्वाळेसारखी असूनही, किंवा मंदार फुलांचा सुगंध असला तरी, त्यांना काहीच गोड वाटत नाही.
योगिन्य इव ताः कन्या नासाग्रन्यस्तलोचनाः । अलक्ष्यध्यानसंतानाः पुरुषोत्तममानसाः
योगिनींसारख्या त्या कन्या, नाकाच्या टोकावर नजर लावून, कुणालाही न कळणाऱ्या ध्यानात मग्न होत्या आणि त्यांचे मन परमेश्वरात गुंतले होते.
चंद्रकांतमणिच्छन्ने स्रवद्वारिणि कंदरे । क्षणं वातायने स्थित्वा जलयंत्रगृहेक्षणम्
चंद्रकांत मणींनी झाकलेल्या, पाण्याचे थेंब टपटपणाऱ्या गुहेत, त्या एक क्षण खिडकीत उभ्या राहून घरातल्या जलयंत्राकडे पाहत होत्या.
रचयंति क्षणं शय्यां दीर्घिकां भोजिनीदलैः । वीज्यमानाः सखीभिस्ताः शीतलैर्नलिनीदलैः
त्या काही क्षणासाठी जेवणाच्या तलावातील पानांनी आपली अंथरूणं लावत होत्या; मैत्रिणी थंड कमळाच्या पानांनी त्यांना वारा घालत होत्या.
इत्थं युगसमां रात्रिमनयंस्ता वरस्त्रियः । कथंचिद्धारणं कृत्वा विह्वलाः सज्वरा इव
अशा रीतीने त्या श्रेष्ठ स्त्रियांनी, जणू एखाद्या युगासारखी रात्र, कसाबसा धीर धरून, तापलेल्या अवस्थेत काढली.
प्रातर्व्योममणिं दृष्ट्वा मन्यमानाः स्वजीवितम् । विज्ञाप्य मातरं स्वांस्वां गौरीं पूजयितुं गताः
सकाळी आकाशातील मणी पाहून, स्वतःच्या आयुष्याचा विचार करत, त्यांनी आपल्या आईला सांगितलं आणि आपापल्या गौरीची पूजा करायला गेल्या.
स्नात्वा तेन विधानेन पुष्पैर्धूपैस्तथा पुनः । विधाय पूजनं देव्या गायंत्यस्तत्र ताः स्थिताः
नियमाप्रमाणे स्नान करून, फुलं आणि धूप वाहून, पुन्हा देवीची पूजा करून त्या तिथे उभ्या राहून गाणं गात होत्या.
एतस्मिन्नंतरे विप्रः स्नातुं सोऽपि समागतः । पितुराश्रमतस्तस्मादच्छोदेऽत्र सरोवरे
इतक्यात, एक ब्राह्मणही स्नानासाठी आला, तो आपल्या वडिलांच्या आश्रमातून इथे या निर्मळ सरोवरावर आला होता.
मित्रं दृष्ट्वैव रात्र्यंते पद्मिन्य इव कन्यकाः । तत्फुल्लनयना जातास्तं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणम्
रात्र संपता आपल्या मित्राला पाहून त्या मुली जणू कमळासारख्या फुलल्या; त्या ब्रह्मचारी तरुणाला पाहून त्यांचे डोळे खुलले.
गत्वा तत्रैव ताः कन्या समीपं ब्रह्मचारिणः । सव्यापसव्यबंधेन भुजपाशं च चक्रिरे
त्या मुली तिथे जाऊन त्या ब्रह्मचारी तरुणाजवळ गेल्या आणि दोन्ही बाजूंनी हातांनी त्याला घट्ट मिठी मारली.
गतोऽसि प्रिय पूर्वेद्युर्गंतुमद्य न लभ्यते । वृतस्त्वं नूनमस्माभिर्नात्र तेऽस्ति विचारणा
प्रिय, तू कालच निघून गेलास; आज मात्र तुला जाणं शक्य नाही. आता आम्ही तुला बांधलं आहे, इथे तुझं काही विचार करायचं कारण नाही.
इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह प्रहसन्बाहुपाशगः । युष्माभिरुच्यते भद्रमनुकूलं प्रियं वचः
असं ऐकून, तो ब्राह्मण हसत हसत, हात जोडून म्हणाला, 'तुमचं बोलणं शुभ, मनापासून आणि प्रिय आहे.'
प्रथमाश्रमनिष्ठस्य किंतु नश्येत मे व्रतम् । विद्याभ्यसनशीलस्य नाभूत्पारं गुरोः कुले
पण पहिल्या आश्रमात राहणाऱ्याचं व्रत मोडेल; शिक्षण आणि शिस्त यावर लक्ष असणाऱ्याला गुरूच्या घरी अंतिम उद्दिष्ट गाठता येत नाही.
आश्रमे यत्र यो धर्मो रक्षणीयः सुपंडितैः । विवाहोऽयमतो मन्ये न धर्म इति कन्यकाः
आश्रमात विद्वानांनी ज्या कर्तव्याचं रक्षण करावं, तेच इथे महत्वाचं आहे; म्हणून, कन्यांनो, मला वाटतं की इथे विवाह हा धर्म नाही.
आकर्ण्य विप्रवाक्यानि विप्रमूचुर्वरस्त्रियः । सकलध्वनिसोत्कंठ्यो कोकिलाइव माधवे
ब्राह्मणाचं बोलणं ऐकून त्या श्रेष्ठ स्त्रियांनी, वसंतात कोकिळा जशी उत्कंठेने गाते, तशी उत्तर दिली.
धर्मादर्थोऽर्थतः कामः कामात्सुखफलोदयः । इत्येवं निश्चयज्ञास्ते वर्णयंति विपश्चितः
धर्मातून संपत्ती मिळते, संपत्तीतून इच्छा, आणि इच्छेतून सुखाचं फळ मिळतं—असं ज्ञान असलेले ज्ञानी लोक सांगतात.
सकामो धर्मबाहुल्यात्पुरतस्ते समुत्थितः । सेव्यतां विविधैर्भोगैः स्वच्छाभूमिरियं यतः
धर्माची संपत्ती असलेला इच्छुक पुरुष तुमच्यासमोर आला आहे; म्हणून या शुद्ध भूमीत विविध सुखांनी आनंद घ्या.
श्रुत्वा तद्वचनं तासां प्राह गंभीरया गिरा । तथ्यं वो वचनं किंतु ममाप्यावश्यकं व्रतम्
त्यांचं बोलणं ऐकून, त्याने गंभीर आवाजात सांगितलं, 'तुमचं बोलणं खरं आहे, पण माझं व्रतही मला पाळणं आवश्यक आहे.'
प्राप्यानुज्ञां गुरोः कुर्वे विवाहकर्म नान्यथा । इत्युक्ताः पुनरूचुस्ताः स्फुटं मूढोऽसि सुंदर
गुरूची परवानगी मिळाल्यावरच मी विवाह करीन, नाहीतर नाही.' असं त्याने म्हटलं, तेव्हा त्या पुन्हा म्हणाल्या, 'सुंदर आहेस, पण अगदी मूर्ख आहेस.'
सिद्धौषधं ब्रह्मधिया रसायनं सिद्धिर्निधिः साधुकुला वरांगनाः । मंत्रस्तथा सिद्धरसश्च धर्मतो मुने निषेव्याः सुधिया समागताः
सिद्ध औषध, ब्रह्मज्ञानासाठी अमृत, सिद्धी, धन, चांगली घराणी, उत्तम स्त्रिया, मंत्र आणि सिद्ध रस—हे सर्व एकत्र आले असता, ज्ञानी माणसाने धर्माने त्याचा उपभोग घ्यावा.
कार्यं नु दैवाद्यदि सिद्धिमागतं तस्मिन्नुपेक्षां न च यांति नीतिगाः । यस्मादुपेक्षा न पुनः फलप्रदा तस्मान्न दीर्घीकरणं प्रशस्यते
कुठलंही काम, जर दैवाने यशस्वी झालं, तर सुज्ञ लोक त्याकडे दुर्लक्ष करत नाहीत; कारण दुर्लक्ष केल्याने पुन्हा फळ मिळत नाही, म्हणून उशीर करणं योग्य नाही.
विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि कांचनम् । नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि
विषातून अमृत मिळालं तरी घ्यावं, अपवित्रतेतून सोनं मिळालं तरी घ्यावं, नीचाकडून उत्तम विद्या मिळाली तरी शिकावी, आणि वाईट घराण्यातूनही चांगली स्त्री मिळाली तरी स्वीकारावी.
सांद्रानुरागाः कुलजन्मनिर्मलाः स्नेहार्द्रचित्ता सुगिरः स्वयंवराः । कन्या सुरूपाः खलु चारुयौवना धन्या लभंतेऽत्र नरास्तु नेतरे
ज्या कन्या गाढ प्रेमळ, शुद्ध घराण्याच्या, प्रेमळ मनाच्या, गोड बोलणाऱ्या, स्वतः निवड करणाऱ्या, सुंदर आणि तारुण्याने फुललेल्या असतात—अशा कन्या इथे फक्त भाग्यवान पुरुषांनाच मिळतात, इतरांना नाही.
क्व वयं सुरसुंदर्य्यः क्व भवांस्तापसो बटुः । दुर्घटस्य विधानेन मन्ये धातैव पंडितः
आम्ही दिव्य सुंदर्या आणि तू एक तपस्वी तरुण—हे जुळणं अशक्यच आहे, त्यामुळे मला वाटतं, अशा विचित्र योगायोगात फक्त सृष्टीकर्ता खरोखरच शहाणा आहे.