कच्चित्ते निर्दयं चेतः कच्चिदस्मासु नो मतिः । कच्चित्क्रूरोऽसि हे कांत कच्चिन्मुष्णासि नो मनः
'खरंच तुझे मन निर्दयी आहे का, तुझे लक्ष आमच्याकडे नाही का? तू क्रूर आहेस का, हे प्रिय, आमची मने चोरतोस का?'
कच्चिन्न प्रत्ययोस्मा सु कच्चिदस्मान्परीक्षसे । कच्चिन्निर्ममता शीलः कच्चिन्मायाविशारदः
'तुला आमची काहीच काळजी नाही का, तू आम्हाला परीक्षा घेतो आहेस का? तुझ्या स्वभावात ममता नाही का, तू मायेत पारंगत आहेस का?'
कच्चिच्चित्ते प्रवेष्टुं च वेत्सि विज्ञानलाघवम् । कच्चिन्निष्क्रमणोपायं न जानासि कुतः पुनः
'तुला मनात प्रवेश करायचे कौशल्य आहे का, ज्ञानाची सूक्ष्मता समजते का? की बाहेर पडायचा मार्ग तुला माहीत नाही, असे कसे शक्य आहे?'
कच्चिद्विनापराधं तु किमस्मासु प्रकुप्यसे । कच्चिद्दुःखं न जानासि परेषां विप्रलंभनम्
'आमचा काहीही अपराध नसताना, तू आमच्यावर रागावतोस का? इतरांच्या विरहाचे दु:ख तुला माहीत नाही का?'
त्वद्दर्शनं विना नष्टा हृदयेश्वर सांप्रतम् । न जीवामोऽथ जीवामः पुनस्त्वद्दर्शनाशया
'हे आमच्या हृदयाचे स्वामी, तुझे दर्शन न मिळाल्याने आम्ही आता हरवून गेलो आहोत; आम्ही जगत नाही, किंवा जगलो तरी पुन्हा तुझे दर्शन होईल या आशेवरच.'
वयं च नीयतां तत्र शीघ्रं यत्र गतो भवान् । त्वद्दर्शनहरो धाता व्यधान्मोदांकुरच्छिदाम्
'तू जिथे गेला आहेस, तिथे आम्हाला लवकर घेऊन चल; तुझ्या दर्शनापासून वंचित करून सृष्टीकर्त्याने आमच्या आनंदाचे अंकुरच छाटले.'
सर्वथा दर्शनं देहि कारुण्यं भज सर्वथा । पर्य्यंतं न प्रपश्यंति कस्य चित्सुजना जनाः
'कृपया सर्व प्रकारे आम्हाला दर्शन दे, सर्व प्रकारे दया कर; कारण सज्जन माणसे कधीच आपल्या दयाळूपणाचा अंत पाहत नाहीत.'
इत्थं विलप्यताः कन्याः प्रतीक्ष्य च बहुक्षणम् । पितुर्भयाद्गृहं गंतुं शीघ्रमारेभिरे ततः
अशा प्रकारे त्या कन्या विलाप करू लागल्या, आणि बराच वेळ वाट पाहिल्यावर, वडिलांची भीती वाटून, त्या लवकर घरी जायला निघाल्या.
तत्प्रेमनिगडैर्बद्धा भृशं विरहविक्लवाः । कथंचिद्धैर्यमालंब्य ताः स्वंस्वं गृहमागताः
त्या प्रेमाच्या बंधनात घट्ट अडकलेल्या, विरहाने फारच व्याकुळ झालेल्या त्या मुली कसाबसा धीर धरून आपापल्या घरी परतल्या.
आगत्य पतिताः सर्वा मातॄणां तु समीपतः । किमेतन्मातृभिः पृष्टाः कुतः कालात्ययोऽभवत्
घरी पोहोचल्यावर त्या सगळ्या मुली आपल्या आईजवळ जाऊन पाया पडल्या; आईंनी विचारलं, 'हे काय? एवढा उशीर कसा झाला?'
क्रीडंत्यः किन्नरीभिस्तु सार्द्धं संगतकं यदा । संस्थितास्तेन न ज्ञातो दिवसोऽच्छोदसरोवरे
आम्ही सगळ्या मैत्रिणींसोबत आणि किन्नरी स्त्रियांबरोबर खेळत होतो, म्हणून त्या निर्मळ सरोवरावर दिवस कसा गेला ते कळलंच नाही.
पथि श्रांता वयं मातः संतापस्तेन नस्तनौ । मोहेन महता वक्तुं न केनाप्युत्सहामहे
आई, वाटेत आम्ही फार थकलो होतो; त्यामुळेच आम्हाला त्रास झाला. मोठ्या गोंधळामुळे कुणालाच काही बोलायची हिंमत झाली नाही.
इत्युक्त्वा लुठितास्तत्र मणिभूमौ कुमारिकाः । आकारं गोपयंत्यस्ता मुग्धा जल्पंति मातृभिः
असं सांगून त्या मुली तिथेच मणींनी मढवलेल्या जमिनीवर लोळत पडल्या, आपली मनस्थिती लपवत निरागसपणे आईशी बोलू लागल्या.
काचिन्नर्तयति क्रीडामयूरं न मुदा तदा । न पाठयति तं कीरं पंजरेऽन्या कुतूहलात्
कोणीही आनंदाने खेळणाऱ्या मोराला नाचवत नाही, तर दुसरी कोणतीही जिज्ञासेने पिंजऱ्यातल्या पोपटाला काही शिकवत नाही.
लालयेन्नकुलं नान्या नोल्लापयति सारिकाम् । अपरातीव संमुग्धा नैव खेलति सारसैः
एखादी मंगूसाला लाड करत नाही, तर दुसरी साळिकेशी गप्पा मारत नाही; आणखी एक जण तर अगदी हरखून गेलेली असल्यासारखी बगळ्यांबरोबर खेळतही नाही.
भेजिरे न विनोदं ता रेमिरे नैव मंदिरे । ऊचिरे बांधवैर्नालं वीणावाद्यं न चक्रिरे
त्या कुठल्याही गोष्टीत मन रमवत नाहीत, ना राजवाड्यात आनंद घेतात; नातेवाईकांशी बोलत नाहीत, ना वीणेवर सूर छेडतात.
कल्पद्रुमप्रसूनं यत्सर्वं तच्चानलोपमम् । मंदारकुसुमामोदि न पपुर्मधुरं मधु
कल्पवृक्षाची सगळी फुलं अगदी ज्वाळेसारखी असूनही, किंवा मंदार फुलांचा सुगंध असला तरी, त्यांना काहीच गोड वाटत नाही.
योगिन्य इव ताः कन्या नासाग्रन्यस्तलोचनाः । अलक्ष्यध्यानसंतानाः पुरुषोत्तममानसाः
योगिनींसारख्या त्या कन्या, नाकाच्या टोकावर नजर लावून, कुणालाही न कळणाऱ्या ध्यानात मग्न होत्या आणि त्यांचे मन परमेश्वरात गुंतले होते.
चंद्रकांतमणिच्छन्ने स्रवद्वारिणि कंदरे । क्षणं वातायने स्थित्वा जलयंत्रगृहेक्षणम्
चंद्रकांत मणींनी झाकलेल्या, पाण्याचे थेंब टपटपणाऱ्या गुहेत, त्या एक क्षण खिडकीत उभ्या राहून घरातल्या जलयंत्राकडे पाहत होत्या.
रचयंति क्षणं शय्यां दीर्घिकां भोजिनीदलैः । वीज्यमानाः सखीभिस्ताः शीतलैर्नलिनीदलैः
त्या काही क्षणासाठी जेवणाच्या तलावातील पानांनी आपली अंथरूणं लावत होत्या; मैत्रिणी थंड कमळाच्या पानांनी त्यांना वारा घालत होत्या.
इत्थं युगसमां रात्रिमनयंस्ता वरस्त्रियः । कथंचिद्धारणं कृत्वा विह्वलाः सज्वरा इव
अशा रीतीने त्या श्रेष्ठ स्त्रियांनी, जणू एखाद्या युगासारखी रात्र, कसाबसा धीर धरून, तापलेल्या अवस्थेत काढली.
प्रातर्व्योममणिं दृष्ट्वा मन्यमानाः स्वजीवितम् । विज्ञाप्य मातरं स्वांस्वां गौरीं पूजयितुं गताः
सकाळी आकाशातील मणी पाहून, स्वतःच्या आयुष्याचा विचार करत, त्यांनी आपल्या आईला सांगितलं आणि आपापल्या गौरीची पूजा करायला गेल्या.
स्नात्वा तेन विधानेन पुष्पैर्धूपैस्तथा पुनः । विधाय पूजनं देव्या गायंत्यस्तत्र ताः स्थिताः
नियमाप्रमाणे स्नान करून, फुलं आणि धूप वाहून, पुन्हा देवीची पूजा करून त्या तिथे उभ्या राहून गाणं गात होत्या.
एतस्मिन्नंतरे विप्रः स्नातुं सोऽपि समागतः । पितुराश्रमतस्तस्मादच्छोदेऽत्र सरोवरे
इतक्यात, एक ब्राह्मणही स्नानासाठी आला, तो आपल्या वडिलांच्या आश्रमातून इथे या निर्मळ सरोवरावर आला होता.
मित्रं दृष्ट्वैव रात्र्यंते पद्मिन्य इव कन्यकाः । तत्फुल्लनयना जातास्तं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणम्
रात्र संपता आपल्या मित्राला पाहून त्या मुली जणू कमळासारख्या फुलल्या; त्या ब्रह्मचारी तरुणाला पाहून त्यांचे डोळे खुलले.
गत्वा तत्रैव ताः कन्या समीपं ब्रह्मचारिणः । सव्यापसव्यबंधेन भुजपाशं च चक्रिरे
त्या मुली तिथे जाऊन त्या ब्रह्मचारी तरुणाजवळ गेल्या आणि दोन्ही बाजूंनी हातांनी त्याला घट्ट मिठी मारली.
गतोऽसि प्रिय पूर्वेद्युर्गंतुमद्य न लभ्यते । वृतस्त्वं नूनमस्माभिर्नात्र तेऽस्ति विचारणा
प्रिय, तू कालच निघून गेलास; आज मात्र तुला जाणं शक्य नाही. आता आम्ही तुला बांधलं आहे, इथे तुझं काही विचार करायचं कारण नाही.
इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह प्रहसन्बाहुपाशगः । युष्माभिरुच्यते भद्रमनुकूलं प्रियं वचः
असं ऐकून, तो ब्राह्मण हसत हसत, हात जोडून म्हणाला, 'तुमचं बोलणं शुभ, मनापासून आणि प्रिय आहे.'
प्रथमाश्रमनिष्ठस्य किंतु नश्येत मे व्रतम् । विद्याभ्यसनशीलस्य नाभूत्पारं गुरोः कुले
पण पहिल्या आश्रमात राहणाऱ्याचं व्रत मोडेल; शिक्षण आणि शिस्त यावर लक्ष असणाऱ्याला गुरूच्या घरी अंतिम उद्दिष्ट गाठता येत नाही.
आश्रमे यत्र यो धर्मो रक्षणीयः सुपंडितैः । विवाहोऽयमतो मन्ये न धर्म इति कन्यकाः
आश्रमात विद्वानांनी ज्या कर्तव्याचं रक्षण करावं, तेच इथे महत्वाचं आहे; म्हणून, कन्यांनो, मला वाटतं की इथे विवाह हा धर्म नाही.