नाशितं तन्महाराज रेवाजलकणाग्निना । रेवाजलकणस्पर्शान्मुक्तो भवति मानवः
हे महराजा, ते सर्व रेवा नदीच्या पाण्याच्या थेंबांच्या तेजाने नष्ट झाले; रेवा जलाच्या थेंबांचा स्पर्श झाल्यावर मनुष्य मुक्त होतो.
युधिष्ठिर उवाच- भगवन्बहुकन्याभिः शापो लंभि कथं कुतः । कस्यापत्यानि तास्तासां नाम किं कीदृशं वयः
युधिष्ठिर म्हणाले—भगवन्, इतक्या कन्यांना शाप कसा आणि कोणी दिला? त्या कोणाच्या मुली होत्या, त्यांची नावे काय, आणि त्यांचे वय किती होते?
कथं रेवाजलस्पर्शाद्विपाकाच्छापसंभवात् । विमुक्ताः कुत्र ताः सस्नुः सर्वं मे कथय प्रभो
रेवा जलाच्या स्पर्शाने आणि शापाच्या फळामुळे त्या कशा मुक्त झाल्या? त्या कुठे स्नान केल्या? हे सर्व मला सांगा, प्रभो.
नर्मदातीर्थमाहात्म्यं चमत्कारकरं भवेत् । श्रवणादपि पापानां मलनाशनमुच्यते
नर्मदा तीर्थाचे माहात्म्य अगदी अद्भुत आहे; ऐकले तरी पापांचे कलंक नष्ट होतात असे सांगितले आहे.
नर्मदानर्मदाशब्दो येन केनचिदुच्यते । तस्य स्याच्छाश्वती मुक्तिर्यावदाचंद्र तारकम्
जो कोणी 'नर्मदा' हे नाव जरी कोणत्याही प्रकारे उच्चारतो, त्याला चंद्र-ताऱ्यांइतका काळ कायमस्वरूपी मुक्ती मिळते.
व्याहृतं भवता पूर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । तथापि चरितं साधो यदेतत्तन्निगद्यताम्
तुम्ही आधी रेवा नदीचं श्रेष्ठ माहात्म्य सांगितलं आहे, पण तरीही, हे सज्जन, ती कथा पुन्हा सविस्तर सांगावी अशी माझी विनंती आहे.
अथ चोत्तमवार्ताया सेवितव्या मनीषिभिः । अतः पृच्छामि विप्रेंद्र रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । इतिहासं वद विभो कन्यानां चरितोज्ज्वलम्
कारण उत्तम कथा ज्ञानी लोकांनी ऐकावीच, म्हणून मी विचारतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, रेवा नदीचं श्रेष्ठ माहात्म्य आणि त्या कुमारिकांचा उज्ज्वल इतिहास सांगावा.
नारद उवाच- श्रूयतां राजशार्दूल धर्मगर्भापरा कथा । यथारणिर्वह्निगर्भा धर्म्मस्तु ब्रह्मसूरिव
नारद म्हणाले – हे राजसिंह, आता तू धर्माने भरलेली ही कथा ऐक. जशी लाकडात अग्नी दडलेला असतो, तशी ही कथा धर्माने ओतप्रोत आहे.
गंधर्वः शुकसंगीतिस्तस्य कन्या प्रमोहिनी । सुशीलस्य सुशीला च सुस्वरा स्वरवेदिनः
शुक नावाचा एक गंधर्व होता, जो संगीतासाठी प्रसिद्ध होता. त्याची कन्या प्रमोहिनी ही अत्यंत सुसंस्कृत होती. सुशील नावाच्या गंधर्वाची कन्या सुशीला ही मधुर आवाजाची आणि स्वरांची जाण असलेली होती.
सुतारा चंद्रकांतस्य चंद्रिका सुप्रभस्य च । इमानि वरनामानि तासामप्सरसां नृप
चंद्रकांताची कन्या सुतारा, आणि सुप्रभाची कन्या चंद्रिका – या त्या अप्सरांच्या सुंदर नावांच्या कन्या आहेत, हे राजा.
कुमार्यः पंच सर्वास्ता वयसा सुभगाः पुनः । भाषंते च मिथस्तास्तु भगिन्य इव सर्वदा
ही सगळ्या पाच कुमारिका तरुण, सुंदर आणि नेहमी एकमेकींशी जणू बहिणींसारख्या गप्पा मारत असत.
चंद्रादिव विनिष्क्रांताश्चंद्रिका इव सोज्ज्वलाः । चंद्राननाः सुकेश्यश्च चंद्रकांताइवोज्ज्वलाः
त्या चंद्रप्रकाशासारख्या तेजस्वी, चंद्रकिरणांसारख्या चमकदार, चंद्रासारखे मुख, सुंदर केस आणि चंद्रकांत मणीसारखी उजळ दिसत.
देवेष्वेता विलासिन्यः कौमुद्यः कैरवेष्विव । लावण्यपिंडसंभूता दिव्यरूपा मनोहराः
देवतांमध्ये या कुमारिका जणू कमळांमध्ये चंद्रप्रकाशासारख्या, सौंदर्याच्या सारातून जन्मलेल्या, दिव्य रूपाच्या आणि मन मोहून टाकणाऱ्या होत्या.
उद्भिन्नकुचपद्मिन्यः केतक्य इव माधवे । उत्पन्नयौवनैः कांता वल्लीव नवपल्लवैः
त्यांचे उरोज वसंतातील कमळांसारखे उमललेले, ताज्या तारुण्याने भरलेले, आणि त्या नव्या पालवीने सजलेल्या वेलीसारख्या आकर्षक दिसत.
हेमगौराश्च हेमाभा हेमाभरणभूषिताः । हेमचंपकमालिन्यो हेमच्छविसुवाससः
त्यांचा रंग सोन्यासारखा, सोन्यासारखा तेजस्वी, सोन्याचे दागिने घातलेले, सोन्याच्या चंपकाच्या माळा, आणि सोन्याच्या छटेची वस्त्रे परिधान केलेली होती.
स्वरग्रामावलीहासु विविधा मूर्च्छनासु च । तालवाद्यविनोदेषु वेणुवीणाप्रवादने
त्या स्वरांची रचना, विविध राग, तालवाद्यांचा आनंद, आणि वेणू-वीणेवर वादन करण्यात कुशल होत्या.
मृदंगनादसंभिन्नलास्यमध्यलयेषु च । चित्रादिषु विनोदेषु कलासु च विशारदाः
मृदंगाच्या नादासह नृत्य, नृत्याच्या सूक्ष्म लयी, चित्रकला आणि इतर कलांमध्ये त्या पारंगत होत्या.
एवंभूताश्च ताः कन्या मुमुहुः क्रीडनैर्वरैः । पितृभिर्लालिताः सर्वाश्चेरुश्च धनदालये
अशा या कुमारिका विविध खेळांमध्ये रममाण होत, वडिलांनी लाड केलेल्या आणि सर्वजणी कुबेराच्या निवासस्थानी वावरत असत.
कौतुकादेकदा पंच मिलित्वा मासि माधवे । कन्या मंदारपुष्पाणि विचिन्वंत्यो वनाद्वनम्
एकदा वसंत ऋतूत, कुतूहलाने त्या पाचही कुमारिका एकत्र जमल्या आणि वनातून वनात मंदराच्या फुलांच्या शोधात भटकू लागल्या.
गौरीं समाराधयितुं स्वरांगनाः कदाचिदच्छोदसरोवरं ययुः । हेमांबुजानि प्रवराणि ताः पुनस्तस्मादुपादाय वरोत्पलैः सह
गौरीची पूजा करण्यासाठी, त्या संगीतकुशल कुमारिका कधी एकदा निर्मळ सरोवराकडे गेल्या. तिथे त्यांनी उत्तम सोन्याची कमळे आणि सुंदर निळी कमळे गोळा केली.
वैडूर्यशुद्धस्फटिकप्रकुट्टिमे स्नात्वा तु घट्टे परिधाय चांबरम् । मौनेन च स्थंडिलपिंडिकामयीं सुवर्णमुक्ताभरणां विनिर्ममुः
शुद्ध वैडूर्य आणि स्फटिकाने मांडलेल्या घाटावर स्नान करून, काठावर वस्त्र परिधान केली. मग त्या शांतपणे मातीच्या गाठीपासून गौरीची मूर्ती घडवली, आणि तिला सोनं-मोत्यांच्या दागिन्यांनी सजवलं.
समर्चितां चंदनगंधकुंकुमैरभ्यर्च्य गौरीं वरपंकजादिभिः । नानोपहारैः शुभभक्तिभाविता लास्यप्रयोगैर्ननृतुः कुमारिकाः
चंदन, सुगंधी द्रव्ये, कुंकू आणि उत्तम कमळे यांसह गौरीची भक्तिभावाने पूजा केली. विविध उपहार अर्पण करून, त्या कुमारिकांनी आनंदाने नृत्य सादर केलं.
गांधर्वमाश्रित्य परं स्वरं ततो गेयं स्वभावध्वनिभिः समूर्छनम् । एणीदृशस्ताः प्रजगुः कलाक्षरं तारप्रवृद्धं गतिभिश्च सुस्वरम्
गान्धर्व पद्धतीनं अंगीकार करून, त्या सुंदर सूरात, त्या हरणीसारख्या डोळ्यांच्या कन्यांनी आपापल्या नैसर्गिक सुरांमध्ये गाणं गुंफलं. त्यांच्या गोड आवाजात कलात्मक शब्द उमटले, स्वर आणि गतीत वाढत, ते गाणं अत्यंत मधुर वाटलं.
तस्मिन्सुभावे रसवर्षहर्षं कन्यास्वलं निर्भरचित्तवृत्तिषु । अच्छोदतीर्थे प्रवरे तदागतः स्नातुं मुनेर्वेदनिधेः सुतोग्रजः
त्या आनंदमय वातावरणात, आनंदाचा वर्षाव होत असताना, कन्यांच्या मनात हर्ष भरून राहिला. त्याच वेळी, वेदज्ञ ऋषींचा मोठा मुलगा, पवित्र अच्होदा नदीवर स्नानासाठी आला.
रूपेण निःसीमतरो वराननः प्रफुल्लपद्मायतलोचनो युवा । विस्तीर्णवक्षाः सुभुजोऽतिसुंदरः श्यामच्छविः कामइवापरो हि सः
त्याचं रूप अगदी अमर्याद होतं, चेहरा तेजस्वी, डोळे उमललेल्या कमळासारखे मोठे, तरुणपणाने भरलेला, रुंद छाती, सुंदर हात, अत्यंत देखणा, काळसर आणि चमकदार कांतीचा, जणू दुसराच मदनच तिथे उभा होता.
स ब्रह्मचारी सुशिखो हि शोभते दंडेन युक्तो धनुषेव मन्मथः । एणाजिनप्रावरणः समुद्रधृग्हेमाभमौंजीकटिमेखलः परः
तो ब्रह्मचारी, नीट बांधलेल्या जटांमध्ये, हातात दंड घेऊन, जणू कामदेव धनुष्य घेतल्यासारखा शोभून दिसत होता. काळ्या कृष्णमृगचर्मात, समुद्रासारखी नजर, आणि सोन्यासारख्या मुंजाच्या कमरेच्या पट्ट्याने सजलेला, तो वेगळाच भासत होता.
तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं बालास्तास्तत्र सरसस्तटे । जहृषुः कौतुकाविष्टा अयं नो भवितातिथिः
त्या सरोवराच्या काठी त्या ब्राह्मण तरुणाला पाहून, त्या तरुणी कुतूहलाने भरून गेल्या आणि आनंदित झाल्या, 'हा आपला पाहुणा होईल का?' असा विचार त्यांच्या मनात आला.
संत्यक्तगीतनृत्यास्तास्तस्यालोकनलालसाः । हरिण्यो लुब्धकेनेव विद्धाः कामेन सायकैः
त्या गाणं आणि नृत्य सोडून, त्याच्याकडे एकटक पाहू लागल्या, उत्कंठेने भरल्या. जणू शिकाऱ्याने बाण मारल्यावर जशा हरिणी घायाळ होतात, तशाच त्या प्रेमाच्या बाणांनी वेधल्या गेल्या.
पश्यपश्येति जल्पंत्यो मुग्धाः पंच ससंभ्रमम् । तस्मिन्विप्रवरे यूनि कामदेवभ्रमं ययुः
'पहा, पहा!' असं एकमेकींशी बोलत, त्या निरागस पाच जणी गोंधळून गेल्या आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मण तरुणावर प्रेमाच्या गोंधळात पडल्या.
पुनःपुनस्तमभ्यर्च्य नयनैः पंकजैरिव । पश्चाद्विचारमारब्धमप्सरोभिः परस्परम्
पुन्हा पुन्हा त्यांनी आपल्या कमळासारख्या डोळ्यांनी त्याचं पूजन केलं. त्यानंतर त्या अप्सरा आपसात चर्चा करू लागल्या.