तं दृष्ट्वा सर्वतीर्थानि दृष्टानि स्युर्न संशयः । सर्वपापविनिर्मुक्तो यत्र रुद्र सः गच्छति
त्याचे दर्शन घेतल्यावर, सर्व तीर्थांचे दर्शन झाले असे समजावे—यात शंका नाही. सर्व पापांतून मुक्त होऊन, तो जिथे रुद्र आहे तिथे पोहोचतो.
नर्मदासंगमं यावद्यावच्चामरकंटकम् । तत्रांतरे महाराजन्तीर्थकोट्योदकस्थिताः
नर्मदा संगमापासून अमरकंटकापर्यंत, राजन, त्या दरम्यान पाण्यात कोटी-कोटी तीर्थे वसलेली आहेत.
तीर्थात्तीर्थाटनं चर्या ऋषिकोटिनिषेविता । अग्निहोत्रैश्च दिव्यांशैः सर्वैर्ज्ञानपरायणैः
तीर्थातून तीर्थात जाण्याची ही परंपरा कोटी ऋषींनी, अग्निहोत्र करणाऱ्यांनी, ज्ञानाला वाहिलेल्यांनी आणि दिव्य लोकांनी पाळली आहे.
सेवितास्तेन राजेंद्र ईप्सितार्थप्रदायिकाः । यश्चेदं वै पठेन्नित्यं शृणुयाद्वापि भक्तितः
हे तीर्थ, राजन, जे सेवा करतात त्यांना इच्छित फल देतात. आणि जो हा ग्रंथ नेहमी भक्तीने वाचतो किंवा ऐकतो—
तं तु तीर्थानि सर्वाणि अभिषिंचंति पांडव । नर्मदा च सदा प्रीता भवेद्वै नात्र संशयः
त्या व्यक्तीवर सर्व तीर्थे अभिषेक करतात, पांडवा, आणि नर्मदा नेहमी त्याच्यावर प्रसन्न राहते—यात शंका नाही.
प्रीतस्तस्य भवेद्रुद्रो मार्कंडेयो महामुनिः । वंध्या च लभते पुत्रान्दुर्भगा सुभगाभवेत्
रुद्र आणि महान ऋषी मार्कंडेय त्याच्यावर प्रसन्न होतात; जी स्त्री वंध्य आहे तिला पुत्र प्राप्त होतात, आणि दुर्दैवी स्त्रीला सौभाग्य मिळते.
कुमारीं लभते भर्त्ता यच्च यो वाञ्छते फलम् । तदेव लभते सर्वं नात्र कार्या विचारणा
कुमारीला पती मिळतो, आणि जो जे फळ इच्छितो ते पूर्णपणे मिळते—यात अजिबात शंका धरू नये.
ब्राह्मणो वेदमाप्नोति क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यस्तु लभते धान्यं शूद्रः प्राप्नोति सद्गतिम्
ब्राह्मणाला वेद मिळतो, क्षत्रिय विजयी होतो, वैश्याला धन मिळते, आणि शूद्राला उत्तम गति प्राप्त होते.
मूर्खस्तु लभते विद्यां त्रिसंध्यं यः पठेन्नरः । नरकं च न पश्येत वियोनिं च न गच्छति
मूर्खालाही विद्या मिळते; जो मनुष्य हे तिन्ही सांध्येला वाचतो, त्याला नरक दिसत नाही आणि तो नीच योनीत जन्म घेत नाही.
नारद उवाच- एवं ते कथितं राजन्नर्मदातीर्थमुत्तमम् । पुरा गंधर्वकन्यानां शापजं भयमुल्बणम्
नारद म्हणाले—राजन, मी तुला नर्मदेच्या उत्तम तीर्थाचे माहात्म्य आणि पूर्वी गंधर्वकन्यांना मिळालेल्या शापामुळे निर्माण झालेल्या भयंकर भीतीचे वर्णन केले.
नाशितं तन्महाराज रेवाजलकणाग्निना । रेवाजलकणस्पर्शान्मुक्तो भवति मानवः
हे महराजा, ते सर्व रेवा नदीच्या पाण्याच्या थेंबांच्या तेजाने नष्ट झाले; रेवा जलाच्या थेंबांचा स्पर्श झाल्यावर मनुष्य मुक्त होतो.
युधिष्ठिर उवाच- भगवन्बहुकन्याभिः शापो लंभि कथं कुतः । कस्यापत्यानि तास्तासां नाम किं कीदृशं वयः
युधिष्ठिर म्हणाले—भगवन्, इतक्या कन्यांना शाप कसा आणि कोणी दिला? त्या कोणाच्या मुली होत्या, त्यांची नावे काय, आणि त्यांचे वय किती होते?
कथं रेवाजलस्पर्शाद्विपाकाच्छापसंभवात् । विमुक्ताः कुत्र ताः सस्नुः सर्वं मे कथय प्रभो
रेवा जलाच्या स्पर्शाने आणि शापाच्या फळामुळे त्या कशा मुक्त झाल्या? त्या कुठे स्नान केल्या? हे सर्व मला सांगा, प्रभो.
नर्मदातीर्थमाहात्म्यं चमत्कारकरं भवेत् । श्रवणादपि पापानां मलनाशनमुच्यते
नर्मदा तीर्थाचे माहात्म्य अगदी अद्भुत आहे; ऐकले तरी पापांचे कलंक नष्ट होतात असे सांगितले आहे.
नर्मदानर्मदाशब्दो येन केनचिदुच्यते । तस्य स्याच्छाश्वती मुक्तिर्यावदाचंद्र तारकम्
जो कोणी 'नर्मदा' हे नाव जरी कोणत्याही प्रकारे उच्चारतो, त्याला चंद्र-ताऱ्यांइतका काळ कायमस्वरूपी मुक्ती मिळते.
व्याहृतं भवता पूर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । तथापि चरितं साधो यदेतत्तन्निगद्यताम्
तुम्ही आधी रेवा नदीचं श्रेष्ठ माहात्म्य सांगितलं आहे, पण तरीही, हे सज्जन, ती कथा पुन्हा सविस्तर सांगावी अशी माझी विनंती आहे.
अथ चोत्तमवार्ताया सेवितव्या मनीषिभिः । अतः पृच्छामि विप्रेंद्र रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । इतिहासं वद विभो कन्यानां चरितोज्ज्वलम्
कारण उत्तम कथा ज्ञानी लोकांनी ऐकावीच, म्हणून मी विचारतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, रेवा नदीचं श्रेष्ठ माहात्म्य आणि त्या कुमारिकांचा उज्ज्वल इतिहास सांगावा.
नारद उवाच- श्रूयतां राजशार्दूल धर्मगर्भापरा कथा । यथारणिर्वह्निगर्भा धर्म्मस्तु ब्रह्मसूरिव
नारद म्हणाले – हे राजसिंह, आता तू धर्माने भरलेली ही कथा ऐक. जशी लाकडात अग्नी दडलेला असतो, तशी ही कथा धर्माने ओतप्रोत आहे.
गंधर्वः शुकसंगीतिस्तस्य कन्या प्रमोहिनी । सुशीलस्य सुशीला च सुस्वरा स्वरवेदिनः
शुक नावाचा एक गंधर्व होता, जो संगीतासाठी प्रसिद्ध होता. त्याची कन्या प्रमोहिनी ही अत्यंत सुसंस्कृत होती. सुशील नावाच्या गंधर्वाची कन्या सुशीला ही मधुर आवाजाची आणि स्वरांची जाण असलेली होती.
सुतारा चंद्रकांतस्य चंद्रिका सुप्रभस्य च । इमानि वरनामानि तासामप्सरसां नृप
चंद्रकांताची कन्या सुतारा, आणि सुप्रभाची कन्या चंद्रिका – या त्या अप्सरांच्या सुंदर नावांच्या कन्या आहेत, हे राजा.
कुमार्यः पंच सर्वास्ता वयसा सुभगाः पुनः । भाषंते च मिथस्तास्तु भगिन्य इव सर्वदा
ही सगळ्या पाच कुमारिका तरुण, सुंदर आणि नेहमी एकमेकींशी जणू बहिणींसारख्या गप्पा मारत असत.
चंद्रादिव विनिष्क्रांताश्चंद्रिका इव सोज्ज्वलाः । चंद्राननाः सुकेश्यश्च चंद्रकांताइवोज्ज्वलाः
त्या चंद्रप्रकाशासारख्या तेजस्वी, चंद्रकिरणांसारख्या चमकदार, चंद्रासारखे मुख, सुंदर केस आणि चंद्रकांत मणीसारखी उजळ दिसत.
देवेष्वेता विलासिन्यः कौमुद्यः कैरवेष्विव । लावण्यपिंडसंभूता दिव्यरूपा मनोहराः
देवतांमध्ये या कुमारिका जणू कमळांमध्ये चंद्रप्रकाशासारख्या, सौंदर्याच्या सारातून जन्मलेल्या, दिव्य रूपाच्या आणि मन मोहून टाकणाऱ्या होत्या.
उद्भिन्नकुचपद्मिन्यः केतक्य इव माधवे । उत्पन्नयौवनैः कांता वल्लीव नवपल्लवैः
त्यांचे उरोज वसंतातील कमळांसारखे उमललेले, ताज्या तारुण्याने भरलेले, आणि त्या नव्या पालवीने सजलेल्या वेलीसारख्या आकर्षक दिसत.
हेमगौराश्च हेमाभा हेमाभरणभूषिताः । हेमचंपकमालिन्यो हेमच्छविसुवाससः
त्यांचा रंग सोन्यासारखा, सोन्यासारखा तेजस्वी, सोन्याचे दागिने घातलेले, सोन्याच्या चंपकाच्या माळा, आणि सोन्याच्या छटेची वस्त्रे परिधान केलेली होती.
स्वरग्रामावलीहासु विविधा मूर्च्छनासु च । तालवाद्यविनोदेषु वेणुवीणाप्रवादने
त्या स्वरांची रचना, विविध राग, तालवाद्यांचा आनंद, आणि वेणू-वीणेवर वादन करण्यात कुशल होत्या.
मृदंगनादसंभिन्नलास्यमध्यलयेषु च । चित्रादिषु विनोदेषु कलासु च विशारदाः
मृदंगाच्या नादासह नृत्य, नृत्याच्या सूक्ष्म लयी, चित्रकला आणि इतर कलांमध्ये त्या पारंगत होत्या.
एवंभूताश्च ताः कन्या मुमुहुः क्रीडनैर्वरैः । पितृभिर्लालिताः सर्वाश्चेरुश्च धनदालये
अशा या कुमारिका विविध खेळांमध्ये रममाण होत, वडिलांनी लाड केलेल्या आणि सर्वजणी कुबेराच्या निवासस्थानी वावरत असत.
कौतुकादेकदा पंच मिलित्वा मासि माधवे । कन्या मंदारपुष्पाणि विचिन्वंत्यो वनाद्वनम्
एकदा वसंत ऋतूत, कुतूहलाने त्या पाचही कुमारिका एकत्र जमल्या आणि वनातून वनात मंदराच्या फुलांच्या शोधात भटकू लागल्या.
गौरीं समाराधयितुं स्वरांगनाः कदाचिदच्छोदसरोवरं ययुः । हेमांबुजानि प्रवराणि ताः पुनस्तस्मादुपादाय वरोत्पलैः सह
गौरीची पूजा करण्यासाठी, त्या संगीतकुशल कुमारिका कधी एकदा निर्मळ सरोवराकडे गेल्या. तिथे त्यांनी उत्तम सोन्याची कमळे आणि सुंदर निळी कमळे गोळा केली.