पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात् । गणेश्वरसमीपे तु गंगावदनमुत्तमम्
पितरांना तर्पण दिल्यावर मनुष्य ऋणाच्या तीन प्रकारांतून मुक्त होतो; गणेश्वराजवळ गंगेचे उत्तम मुख आहे.
अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः । आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
कोणतीही इच्छा असो वा नसो, जो मनुष्य तिथे स्नान करतो, तो जन्मभर साठलेल्या पापांपासून मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.
सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात्
नेहमी सणाच्या दिवशी तिथे स्नान करावे; पितरांना तर्पण दिल्यावर ऋणाच्या तीन प्रकारांतून मुक्ती मिळते.
प्रयागे यत्फलं दृष्टं शंकरेण महात्मना । तदेव निखिलं पुण्यं गंगाराह्वर्कसंगमे
प्रयागात महात्मा शंकराने जे पुण्य पाहिले, ते सर्व पुण्य गंगाराह्वार्क संगमावर मिळते.
तस्यैवं पश्चिमे स्थाने समीपेनातिदूरतः । दशाश्वमेधिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
त्याच पश्चिम भागात, फार दूर नाही, दहा अश्वमेध नावाचे स्थान आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे तथा । अमावस्यां नरः स्नात्वा व्रजेद्वै यत्र शंकरः
भाद्रपद महिन्यात एक रात्र उपवास करून, अमावस्येला जो मनुष्य तिथे स्नान करतो, तो नक्कीच शंकराच्या निवासस्थानी पोहोचतो.
सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा अश्वमेधफलं लभेत्
नेहमी सणाच्या दिवशी तिथे स्नान करावे; पितरांना तर्पण दिल्यावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
दशाश्वमेधात्पश्चिमतो भृगुर्ब्राह्मणसत्तमः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ईश्वरं पर्युपासत
दशाश्वमेधाच्या पश्चिमेला, श्रेष्ठ ब्राह्मणांमध्ये भृगु ऋषीने हजार दिव्य वर्षे ईश्वराची उपासना केली.
वल्मीकावस्थितश्चासौ दक्षिणं च निकेतनम् । आश्चर्यं च महज्जातमुमायाः शंकरस्य च
तो वाल्मीकात राहिला आणि त्याचे निवासस्थान दक्षिणेला होते; तिथे उमा आणि शंकर यांच्याशी संबंधित एक मोठे आणि अद्भुत घडले.
गौरी तु पृच्छते देवं कोयमत्र तु संस्थितः । देवो वा दानवो वाथ कथयस्व महेश्वर
गौरीने देवाला विचारले, 'इथे कोण आहे? हा देव आहे की दानव? महेश्वरा, सांग.'
ईश्वर उवाच-। भृगुर्नाम द्विजश्रेष्ठ ऋषीणां प्रवरो मुनिः । ध्यायते मां समाधिस्थो वरं प्रार्थयते प्रिये
ईश्वर म्हणाले: 'हा भृगु नावाचा, द्विजांमध्ये श्रेष्ठ, ऋषींमध्ये प्रमुख आहे; तो समाधी अवस्थेत माझे ध्यान करतो आणि वर मागतो, प्रिये.'
तत्र प्रहसिता देवी ईश्वरं प्रत्यभाषत । धूमावर्तशिखा जाता ततोऽद्यापि न तुष्यसि । दुराराध्योऽसि तेन त्वं नात्र कार्या विचारणा
तेव्हा देवी हसून ईश्वराला म्हणाली, 'धुराचा मोठा लोट उठला, तरीही तुला समाधान नाही; म्हणूनच तू फार कठीण प्रसन्न होणारा आहेस—यावर अधिक विचार करण्याची गरज नाही.'
देव उवाच-। न ज्ञायसे महादेवि अयं क्रोधेन चेष्टितः । दर्शयामि यथातथ्यं प्रियं ते च करोम्यहम्
देव म्हणाले: 'हे महादेवी, तुला समजले नाही; हे क्रोधाने घडले आहे. मी तुला सत्य दाखवतो आणि तुला हवे ते करतो.'
स्मारितो देवदेवेन धर्मरूपो वृषस्तदा । स्मरणादेव देवस्य वृषः शीघ्रमुपस्थितः
तेव्हा देवांच्या स्मरणाने धर्मस्वरूप वृषभ तेथे प्रकट झाला; फक्त देवाच्या स्मरणाने वृषभ लगेच आला.
प्राहासौ मानुषीं वाचमादेशो दीयतां प्रभो । वल्मीकैश्छादितो विप्र एनं भूमौ निपातय
त्याने मानवी वाणीने म्हटले: 'प्रभो, आज्ञा द्या; या वाल्मीकांनी झाकलेल्या ब्राह्मणाला जमिनीवर पाडा.'
योगस्थस्तु ततो ध्यायंस्ततस्तेन निपातितः । तत्क्षणात्क्रोधसंतप्तो हस्तमुत्क्षिप्तवान्वृषम्
योगस्थित अवस्थेत ध्यान करत असताना त्याला वृषभाने खाली पाडले; त्याच क्षणी क्रोधाने पेटून भृगुने वृषभावर हात उगारला.
एवं संभाषमाणस्तु कुत्र गच्छसि भो वृष । अद्य त्वामथ पाप्मानं प्रत्यक्षं हन्म्यहं वृष
असं बोलत असताना तो म्हणाला, 'अरे वृषा, कुठे चाललास? आज मी तुझा, दुष्टाचा, माझ्या डोळ्यांसमोरच नाश करीन.'
धर्षितस्तु तदा विप्रो ह्यंतरिक्षं गतं वृषम् । आकाशे प्रेक्षते भूय एतदद्भुतमुत्तमम्
तेव्हा त्या ब्राह्मणाने पाहिलं की, वृष आकाशात गेला. तो वर पाहत राहिला आणि हे अद्भुत दृश्य त्याने पाहिलं.
ततः प्रहसिते रुद्रे ऋषिरग्रे व्यवस्थितः । तृतीयं लोचनं दृष्ट्वा वैलक्ष्यात्पतितो भुवि
मग रुद्र हसला आणि ऋषी त्याच्या समोर उभा राहिला. त्याने तिसरं डोळं पाहिलं आणि लाजून तो जमिनीवर पडला.
प्रणम्य दंडवद्भूमौ स्तुवते परमेश्वरम् । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं त्वामहं दिव्यरूपम् । भवभीतो भुवनपते भूतं विज्ञापये किंचित्
त्याने जमिनीवर दंडवत घालून परमेश्वराची स्तुती केली. 'भूतनाथा, जगाचा आधार असलेल्या तुझ्या दिव्य रूपाला मी नमस्कार करतो. संसाराच्या भीतीने, हे जगनाथा, मी तुला काही सांगू इच्छितो.'
त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं कः शक्तो भवति मानुषो नाथ । वासुकिरयं हि कदाचिद्वदनसहस्रं भवेद्यस्य
हे नाथा, तुझ्या असंख्य गुणांची स्तुती माणसाला शक्यच नाही. वासुकीला हजार तोंडं असली, तरीही तो तुझे गुण सांगू शकणार नाही.
भक्त्या तवापि शंकरभुवनपते त्वत्स्तुतौ तु मुखरस्य । वंद्य क्षमस्व भवन्प्रसीद मे तव चरणपतितस्य
तरीही, शंकरा, जगनाथा, माझ्या स्तुतित मी कितीही बोलकं असलो, तरी माझी भक्ती स्वीकार. मी तुझ्या पायांवर पडलोय, मला क्षमा कर आणि कृपा कर.
सत्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तौ विनाशने देव । त्वां मुक्त्वा भुवनपते भुवनेश्वर नैव दैवतं किंचित्
सत्त्व, रज, तम हे तुझ्यातच आहेत; सृष्टी, स्थिती आणि संहारही तुझ्यातच आहेत, देवा. तुझ्याशिवाय या जगात दुसरं कोणतंही दैवत नाही.
यमनियमयज्ञदानैर्वेदाभ्यासावधारणोद्योगात् । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हति कलासहस्रांशेन
यम, नियम, यज्ञ, दान, वेदांचा अभ्यास आणि मन लावून केलेली साधना—हे सगळं मिळूनही तुझ्या भक्तीच्या हजाराव्या भागाइतकंही नाही.
उत्कृष्टरसरसायनखड्गांजनपादुकादि सिद्धिर्वा । चिह्नानि भवत्प्रणतानां दृश्यंत इह जन्मनि प्रकटम्
उत्तम रस, अमृत, तलवारी, काजळ, पादत्राणं आणि इतर सिद्धी—हे सर्व तुझ्या चरणी लीन झालेल्यांना या जन्मातच स्पष्टपणे दिसतात.
शाठ्येन नमति यद्यपि ददासि त्वं धर्ममिच्छतां देव । भक्तिर्भवच्छेदकरी मोक्षाय विनिर्मिता नाथ
कोणी कपटानेही नमस्कार केला, तरीही तू धर्माची इच्छा असणाऱ्यांना धर्म देतोस, देवा. पण भक्ती ही संसारबंधन तोडणारी आहे आणि ती मुक्तीसाठीच आहे, नाथा.
परदारपरस्वरतं परिभवपरिदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि
मी परस्त्री, परधन यांच्यात आसक्त आहे, अपमान, दुःख, शोक यात होरपळलोय, दुसऱ्यांचं तोंडही पाहू नये असं मला वाटतं—हे परमेश्वरा, मला वाचव.
अलीकाभिमानदग्धं क्षणभंगुरविभवविलसितं देव । क्रूरं कुपथाभिमुखं पतितं मां त्राहि देवेश
खोट्या अभिमानाने जळालोय, क्षणभंगुर संपत्तीमध्ये रमलोय, क्रूर आहे, वाईट मार्गाकडे वळलोय, पडून गेलोय—म्हणून देवा, मला वाचव.
दीनेंद्रियगणसार्थैर्बंधुजनैरेव पूरिता आशा । तुच्छा तथापि शंकर किं मूढं मां विडंबयसि
माझ्या आशा फक्त इंद्रियांच्या सुखासाठी आणि नातलगांसाठीच भरलेल्या आहेत; पण त्या सगळ्या व्यर्थ आहेत. तरीही, शंकरा, मी इतका मूढ असूनही, तू मला का हसतोस?
तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं मां देहि हृदयवासिनीं नित्याम् । छिंधि मदमोहपाशानुत्तारय मां महादेव
माझी तृष्णा लवकर घालव, हृदयात सदैव वास करणारी लक्ष्मी मला दे. माझा अभिमान आणि मोहाचे बंधन तोड, आणि मला वाचव, महादेवा.