घृतेन दीपं प्रज्वाल्य घृतेन स्नापयेच्छिवम् । सघृतं श्रीफलं दत्वा कृत्वा चांते प्रदक्षिणम्
—तूपाचा दिवा लावून, तुपाने शिवाचं अभिषेक करून, तुपासह नारळ देऊन आणि शेवटी प्रदक्षिणा करून—
घंटाभरणसंयुक्तां कपिलां यः प्रयच्छति । शिवतुल्यो नरो भूत्वा न चेह जायते पुनः
घंटांनी सजवलेली कपिला गाय जो दान करतो, तो मनुष्य शिवासमान होतो आणि पुन्हा या जगात जन्म घेत नाही.
अंगारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः । स्नापयित्वा शिवं भक्त्या ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम्
मंगळवारी, विशेषतः चतुर्थीला, भक्तीने शिवाचं अभिषेक करून ब्राह्मणांना जेवू घालावं.
अंगारकनवम्यां तु अमावस्यां तथैव च । स्नापयेत्तत्र यत्नेन रूपवान्सुभगो भवेत्
मंगळ नवमीला आणि अमावस्येलाही, तिथे शिवाचं मन लावून अभिषेक केल्याने मनुष्य सुंदर आणि भाग्यवान होतो.
घृतेन स्नापयेल्लिंगं पूजयेद्भक्तितो द्विजान् । पुष्पकेण विमानेन सहस्रैः परिवारितः
तुपाने लिंगाचं अभिषेक करून, भक्तीने ब्राह्मणांची पूजा करून, हजारो लोकांनी वेढलेल्या पुष्पक विमानात बसून—
शैवं पदमवाप्नोति नात्र चाभिगतं भवेत् । अक्षयं मोदते कालं यथा रुद्रस्तथैव च
—शैव पद मिळतं आणि पुन्हा या जगात येणं लागत नाही; रुद्रासारखी अखंड आनंदाची प्राप्ती होते.
यदा तु कर्मसंयोगान्मर्त्यलोकमुपागतः । राजा भवति धर्मिष्ठो रूपवान्जायते बली
कर्माच्या योगाने जेव्हा मनुष्य पुन्हा मृत्युलोकात येतो, तेव्हा तो धर्मनिष्ठ राजा होतो, सुंदर आणि बलवान जन्म घेतो.
ततो गच्छेत राजेंद्र ऋषितीर्थमनुत्तमम् । तृणबिंदुऋषिर्नाम शापदग्धो व्यवस्थितः
मग, राजन, श्रेष्ठ ऋषीतीर्थाला जावं, जिथे तृणबिंदू नावाचा ऋषी, शापामुळे, स्थिर आहे.
तस्यतीर्थप्रभावेण पापमुक्तोऽभवद्द्विजः । ततो गच्छेत राजेंद्र गणेश्वरमनुत्तमम्
त्या तीर्थाच्या प्रभावामुळे त्या ब्राह्मणाचा पापातून मुक्त झाला; मग, राजेंद्र, त्याने गणेश्वराकडे जावे.
श्रावणेमासि संप्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते
श्रावण महिन्यात कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला जो मनुष्य तिथे स्नान करतो, त्याचा रुद्रलोकात सन्मान होतो.
पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात् । गणेश्वरसमीपे तु गंगावदनमुत्तमम्
पितरांना तर्पण दिल्यावर मनुष्य ऋणाच्या तीन प्रकारांतून मुक्त होतो; गणेश्वराजवळ गंगेचे उत्तम मुख आहे.
अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः । आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
कोणतीही इच्छा असो वा नसो, जो मनुष्य तिथे स्नान करतो, तो जन्मभर साठलेल्या पापांपासून मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.
सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात्
नेहमी सणाच्या दिवशी तिथे स्नान करावे; पितरांना तर्पण दिल्यावर ऋणाच्या तीन प्रकारांतून मुक्ती मिळते.
प्रयागे यत्फलं दृष्टं शंकरेण महात्मना । तदेव निखिलं पुण्यं गंगाराह्वर्कसंगमे
प्रयागात महात्मा शंकराने जे पुण्य पाहिले, ते सर्व पुण्य गंगाराह्वार्क संगमावर मिळते.
तस्यैवं पश्चिमे स्थाने समीपेनातिदूरतः । दशाश्वमेधिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
त्याच पश्चिम भागात, फार दूर नाही, दहा अश्वमेध नावाचे स्थान आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे तथा । अमावस्यां नरः स्नात्वा व्रजेद्वै यत्र शंकरः
भाद्रपद महिन्यात एक रात्र उपवास करून, अमावस्येला जो मनुष्य तिथे स्नान करतो, तो नक्कीच शंकराच्या निवासस्थानी पोहोचतो.
सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा अश्वमेधफलं लभेत्
नेहमी सणाच्या दिवशी तिथे स्नान करावे; पितरांना तर्पण दिल्यावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
दशाश्वमेधात्पश्चिमतो भृगुर्ब्राह्मणसत्तमः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ईश्वरं पर्युपासत
दशाश्वमेधाच्या पश्चिमेला, श्रेष्ठ ब्राह्मणांमध्ये भृगु ऋषीने हजार दिव्य वर्षे ईश्वराची उपासना केली.
वल्मीकावस्थितश्चासौ दक्षिणं च निकेतनम् । आश्चर्यं च महज्जातमुमायाः शंकरस्य च
तो वाल्मीकात राहिला आणि त्याचे निवासस्थान दक्षिणेला होते; तिथे उमा आणि शंकर यांच्याशी संबंधित एक मोठे आणि अद्भुत घडले.
गौरी तु पृच्छते देवं कोयमत्र तु संस्थितः । देवो वा दानवो वाथ कथयस्व महेश्वर
गौरीने देवाला विचारले, 'इथे कोण आहे? हा देव आहे की दानव? महेश्वरा, सांग.'
ईश्वर उवाच-। भृगुर्नाम द्विजश्रेष्ठ ऋषीणां प्रवरो मुनिः । ध्यायते मां समाधिस्थो वरं प्रार्थयते प्रिये
ईश्वर म्हणाले: 'हा भृगु नावाचा, द्विजांमध्ये श्रेष्ठ, ऋषींमध्ये प्रमुख आहे; तो समाधी अवस्थेत माझे ध्यान करतो आणि वर मागतो, प्रिये.'
तत्र प्रहसिता देवी ईश्वरं प्रत्यभाषत । धूमावर्तशिखा जाता ततोऽद्यापि न तुष्यसि । दुराराध्योऽसि तेन त्वं नात्र कार्या विचारणा
तेव्हा देवी हसून ईश्वराला म्हणाली, 'धुराचा मोठा लोट उठला, तरीही तुला समाधान नाही; म्हणूनच तू फार कठीण प्रसन्न होणारा आहेस—यावर अधिक विचार करण्याची गरज नाही.'
देव उवाच-। न ज्ञायसे महादेवि अयं क्रोधेन चेष्टितः । दर्शयामि यथातथ्यं प्रियं ते च करोम्यहम्
देव म्हणाले: 'हे महादेवी, तुला समजले नाही; हे क्रोधाने घडले आहे. मी तुला सत्य दाखवतो आणि तुला हवे ते करतो.'
स्मारितो देवदेवेन धर्मरूपो वृषस्तदा । स्मरणादेव देवस्य वृषः शीघ्रमुपस्थितः
तेव्हा देवांच्या स्मरणाने धर्मस्वरूप वृषभ तेथे प्रकट झाला; फक्त देवाच्या स्मरणाने वृषभ लगेच आला.
प्राहासौ मानुषीं वाचमादेशो दीयतां प्रभो । वल्मीकैश्छादितो विप्र एनं भूमौ निपातय
त्याने मानवी वाणीने म्हटले: 'प्रभो, आज्ञा द्या; या वाल्मीकांनी झाकलेल्या ब्राह्मणाला जमिनीवर पाडा.'
योगस्थस्तु ततो ध्यायंस्ततस्तेन निपातितः । तत्क्षणात्क्रोधसंतप्तो हस्तमुत्क्षिप्तवान्वृषम्
योगस्थित अवस्थेत ध्यान करत असताना त्याला वृषभाने खाली पाडले; त्याच क्षणी क्रोधाने पेटून भृगुने वृषभावर हात उगारला.
एवं संभाषमाणस्तु कुत्र गच्छसि भो वृष । अद्य त्वामथ पाप्मानं प्रत्यक्षं हन्म्यहं वृष
असं बोलत असताना तो म्हणाला, 'अरे वृषा, कुठे चाललास? आज मी तुझा, दुष्टाचा, माझ्या डोळ्यांसमोरच नाश करीन.'
धर्षितस्तु तदा विप्रो ह्यंतरिक्षं गतं वृषम् । आकाशे प्रेक्षते भूय एतदद्भुतमुत्तमम्
तेव्हा त्या ब्राह्मणाने पाहिलं की, वृष आकाशात गेला. तो वर पाहत राहिला आणि हे अद्भुत दृश्य त्याने पाहिलं.
ततः प्रहसिते रुद्रे ऋषिरग्रे व्यवस्थितः । तृतीयं लोचनं दृष्ट्वा वैलक्ष्यात्पतितो भुवि
मग रुद्र हसला आणि ऋषी त्याच्या समोर उभा राहिला. त्याने तिसरं डोळं पाहिलं आणि लाजून तो जमिनीवर पडला.
प्रणम्य दंडवद्भूमौ स्तुवते परमेश्वरम् । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं त्वामहं दिव्यरूपम् । भवभीतो भुवनपते भूतं विज्ञापये किंचित्
त्याने जमिनीवर दंडवत घालून परमेश्वराची स्तुती केली. 'भूतनाथा, जगाचा आधार असलेल्या तुझ्या दिव्य रूपाला मी नमस्कार करतो. संसाराच्या भीतीने, हे जगनाथा, मी तुला काही सांगू इच्छितो.'