तृप्यंति पितरस्तावद्यावत्तिष्ठति मेदिनी । ततो गच्छेत राजेंद्र सिद्धेश्वरमनुत्तमम्
पितरांना पृथ्वीवर सूर्य-चंद्र असेपर्यंत तृप्ती मिळते. त्यानंतर, राजेंद्र, सिद्धेश्वर या श्रेष्ठ स्थळी जावं.
तत्र गत्वा तु राजेंद्र गणपत्यंतिकं व्रजेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र लिंगो यत्र जनार्दनः
तिथे गेल्यावर, राजेंद्र, गणपतीजवळ जावं. त्यानंतर, राजेंद्र, जिथे जनार्दन लिंगरूपाने आहे तिथे जावं.
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र विष्णुलोके महीयते । नर्मदादक्षिणेकूले तीर्थं परमशोभनम्
तिथे स्नान केल्यावर, राजेंद्र, विष्णूच्या लोकात मान मिळतो. नर्मदेच्या दक्षिण काठावर एक सुंदर तीर्थ आहे.
कामदेवः स्वयं तत्र तपस्तप्यत्यसौ महान् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु शंकरं पर्युपासते
तिथे कामदेवाने स्वतः मोठं तप केलं. दिव्य हजार वर्षे शंकराची उपासना केली.
समाधिपर्वदग्धस्तु शंकरेण महात्मना । श्वेतपर्वोपमश्चैव हुताशः शुक्लपर्वणि
महात्मा शंकराच्या समाधीच्या पर्वताने जळून, तो अग्नी शुक्ल पक्षात श्वेत पर्वतासारखा प्रज्वलित झाला.
एते दग्धास्तु ते सर्वे कुसुमेश्वरसंस्थिताः । दिव्यवर्षसहस्रेण तुष्टस्तेषां महेश्वरः
ते सर्व जळालेले कुशुमेश्वराजवळ राहिले. दिव्य हजार वर्षांनी महेश्वर त्यांच्यावर प्रसन्न झाला.
उमया सहितो रुद्रस्तेषां तुष्टो वरप्रदः । विमोक्षयित्वा तान्सर्वान्नर्म्मदातटमास्थितान्
उमा सोबत रुद्र प्रसन्न होऊन त्यांना वर दिला. नर्मदेच्या काठी राहणाऱ्यांना त्याने मुक्त केलं.
तस्य तीर्थप्रभावेण पुनर्देवत्वमागतः । त्वत्प्रसादान्महादेव तीर्थं च भवतूत्तमम्
त्या तीर्थाच्या प्रभावाने ते पुन्हा देवत्वाला पोहोचले. तुझ्या कृपेने, महादेव, हे तीर्थ श्रेष्ठ होवो.
अर्धयोजनविस्तीर्णं तीर्थं दिक्षु समंततः । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा उपवासपरायणः
हे तीर्थ अर्ध योजनेपर्यंत सर्व दिशांना पसरले आहे. त्या तीर्थात जो मनुष्य स्नान करतो आणि उपवास करतो—
कुसुमायुधरूपेण रुद्रलोके महीयते । वैश्वानरे यमेनैव कामदेवेन वायवे
—तो पुष्पधारी कामदेवाच्या रूपात, वैश्वानर, यम, काम, वायू यांच्यासह रुद्रलोकात सन्मानित होतो.
तपस्तप्त्वा तु राजेंद्र तत्रैव च पुरागतैः । अंधोनस्य समीपे तु नातिदूरे तु तस्य वै
तिथे, राजेंद्र, पूर्वी आलेल्यांसह तप केलं. अंधोना जवळ, फार दूर नाही तिथे—
स्नानं दानं च तत्रैव भोजनं पिंडपातनम् । अग्निवेशे जले वापि अथवापि अनाशने
तिथे स्नान, दान, भोजन, पिंडदान— अग्नीमध्ये, पाण्यात किंवा उपवासानेही— केलं जातं.
अनिवर्तिका गतिस्तस्य मृतस्याप्यर्द्धयोजने । त्रैयंबकेण तोयेन स्नापयेन्नरपुंगवः
अर्ध योजनेच्या आत मरण पावलेल्या व्यक्तीला पुन्हा जन्माचा फेरा लागत नाही. त्र्यंबकाच्या पाण्याने श्रेष्ठ पुरुषाने स्नान करावं.
अंधोनमूले दत्वा तु पिंडं चैव यथाविधि । पितरस्तस्य तृप्यंति यावच्चंद्र दिवाकरौ
अंधोनाच्या मुळाशी विधिप्रमाणे पिंड दिल्यावर, त्याचे पितर चंद्र-सूर्य असेपर्यंत तृप्त राहतात.
उत्तरायणे तु संप्राप्ते तत्र स्नानं करोति यः । पुरुषो वापि स्त्री वापि वसेदायतने शुचिः
उत्तरायण सुरू झाल्यावर, जो कोणी त्या ठिकाणी स्नान करतो—मग तो पुरुष असो किंवा स्त्री—आणि पवित्र राहून मंदिरात वास करतो,
सिद्धेश्वरस्य देवस्य प्रभाते पूजनान्नरः । स तां गतिमवाप्नोति न तां सर्वैर्महामखैः
आणि सकाळी सिद्धेश्वर देवाची भक्तीने पूजा करतो, त्याला अशी अवस्था मिळते जी मोठ्या यज्ञांनीही मिळत नाही.
यदा च तीर्थकालेन रूपवान्सुभगो भवेत् । मर्त्ये भवति राजासावासमुद्रांतगोचरे
तीर्थकाळात स्नान केल्यावर, तो मनुष्य सुंदर आणि भाग्यवान होतो, आणि असा राजा या पृथ्वीवर समुद्राच्या सीमेपर्यंत राज्य करतो.
क्षेत्रपालं न पश्येच्च दंडपालं महाबलम् । वृथा तस्य भवेद्यात्रा अदृष्ट्वा कर्णकुंडलम्
पण जर कोणी त्या क्षेत्रपालाचे—म्हणजेच कानात कुंडल घातलेल्या, बलाढ्य रक्षकाचे—दर्शन घेत नाही, तर त्याची यात्रा व्यर्थ जाते.
एतत्तीर्थफलं ज्ञात्वा सर्वेदेवाः समागताः । मुंचंति पुष्पवृष्टिं तु स्तुवंति कुसुमेश्वरम्
हे तीर्थाचे फळ समजून, सर्व देव एकत्र येतात, फुलांची वृष्टी करतात आणि कुसुमेश्वराचे स्तवन करतात.
नारद उवाच- भार्गवेशं ततो गच्छेद्भक्त्या यत्र च विष्णुना । हुंकारितास्तु देवेन दानवाः प्रलयं गताः
नारद म्हणाले: त्यानंतर भक्तीने भार्गवेशाकडे जावे, जिथे विष्णूंनी आपल्या हुंकाराने दानवांचा संहार केला.
तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते । शुक्लतीर्थस्य चोत्पत्तिं शृणु त्वं पांडुनंदन
राजन, तिथे स्नान केल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते; आता, पांडुनंदना, शुक्लतीर्थाची उत्पत्ती ऐक.
हिमवच्छिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । तरुणादित्यसंकाशे तप्तकांचनसंनिभे
हिमालयाच्या सुंदर शिखरावर, विविध धातूंनी शोभून, उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी आणि वितळलेल्या सोन्यासारखे भासणारे,
वज्रस्फटिकसोपाने चित्रपट्टशिलातले । जांबूनदमये दिव्ये नाना पद्मोपशोभिते
वज्र आणि स्फटिकाच्या पायऱ्या, रंगीबेरंगी दगडांची जमीन, जांबूनद सोन्याने बनलेले दिव्य स्थान, विविध कमळांनी सुशोभित,
तत्रासीनं महादेवं सर्वज्ञं प्रभुमव्ययम् । लोकानुग्राहकं शांतं गणवृंदैः समावृतम्
त्या ठिकाणी सर्वज्ञ, अविनाशी, जगाचा कल्याण करणारा, शांत असा महादेव आपल्या गणांसह विराजमान आहे.
स्कंदनंदिमहाकालैर्वीरभद्र गणादिभिः । उमया सहितं देवं मार्कंडः परिपृच्छति
स्कंद, नंदी, महाकाळ, वीरभद्र आणि इतर गणांसह, उमा देवीसोबत तो देव बसला आहे; तिथे मार्कंडेय जाऊन त्याला विचारतो.
देवदेव महादेव इन्द्र कामादि संस्तुत । संसारभवभीतोहं सुखोपायं ब्रवीहि मे
देवांचा देव, महादेव, इंद्र वगैरे ज्या कामनांसाठी तुझी स्तुती करतात, मी या संसाराच्या भीतीने घाबरलो आहे—माझ्यासाठी सुखाचा उपाय सांग.
भगवन्भूतभव्येश सर्वपापप्रणाशनम् । तीर्थानां परमं तीर्थं तद्वदस्व महेश्वर
भगवन्, भूत आणि भविष्याचा स्वामी, सर्व पापांचा नाश करणारा, महेश्वरा, सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ तीर्थ कोणते ते मला सांग.
ईश्वर उवाच- शृणुविप्र महाभाग सर्वशास्त्रविशारद । स्नानादि कुरु गच्छ त्वं ऋषिसंघैस्समावृतः
ईश्वर म्हणाला: ऐक, भाग्यवान ऋषी, सर्व शास्त्रांचा जाणकार; स्नान वगैरे विधी करून, ऋषीगणांसह त्या ठिकाणी जा.
मन्वत्रि याज्ञवल्क्याश्च काश्यपश्चैव अंगिराः । यमापस्तंब संवर्ताः कात्यायनबृहस्पती
मनु, अत्री, याज्ञवल्क्य, कश्यप, अंगिरस, यम, अपस्तंब, संवर्त, कात्यायन आणि बृहस्पती—
नारदो गौतमश्चैव पृच्छंति धर्मकांक्षिणः । गंगाकनखले पुण्या प्रयागं पुष्करं गया
नारद आणि गौतमसुद्धा, धर्माची इच्छा असलेले, गंगा कणखल येथे, प्रयाग, पुष्कर आणि गया या पवित्र स्थळांबद्दल विचारतात,