कथिता ऋषिसंघेभ्यो ह्यस्माकं च विशेषतः । मुनिभिः संस्तुता ह्येषा नर्मदा प्रवरा नदी
ही उत्तम नर्मदा नदी ऋषींच्या सभेत सांगितली गेली आहे आणि आम्हालाही विशेष सांगितली आहे. या नर्मदाचे ऋषींनी नेहमी स्तुती केली आहे.
रुद्रदेहाद्विनिष्क्रांता लोकानां हितकाम्यया । सर्वपापहरा नित्यं सर्वप्राणिनमस्कृता
रुद्राच्या देहातून केवळ लोकांच्या कल्याणासाठी नर्मदा प्रकट झाली. ती नेहमी सर्व पापे दूर करते आणि सर्व जीव तिची पूजा करतात.
संस्तुता देवगंधर्वैरप्सरोभिस्तथैव च । नमः पुण्यजले आद्ये नमः सागरगामिनि
देव, गंधर्व आणि अप्सरा यांनीही तिची स्तुती केली आहे. हे पुण्यवान आणि आद्य जल, तुला नमस्कार. समुद्राकडे जाणाऱ्या नर्मदे, तुला नमस्कार.
नमोस्तु ते ऋषिगणैः शंकरदेहनिःसृते । नमोस्तु ते धर्मवृते वरानने नमोस्तु ते देवगणैकवंदिते
शंकराच्या देहातून प्रकट झालेल्या, ऋषीगणांनी पूजिलेल्या नर्मदे, तुला नमस्कार. धर्माचे पालन करणाऱ्या, सुंदर मुख असलेल्या, देवगणांनी एकमुखाने वंदिलेल्या नर्मदे, तुला नमस्कार.
नमोस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमोस्तु ते सर्वजगत्सुपूजिते । यश्चेदं पठते स्तोत्रं नित्यं शुद्धेन मानवः
सर्व पवित्र गोष्टींना पावन करणाऱ्या नर्मदे, तुला नमस्कार. सर्व जगात ज्याची मोठ्या भक्तीने पूजा केली जाते, त्या नर्मदे तुला नमस्कार. जो मनुष्य शुद्ध मनाने हे स्तोत्र रोज म्हणतो,
ब्राह्मणो वेदमाप्नोति क्षत्त्रियो विजयी भवेत् । वैश्यस्तु लभते लाभं शूद्रश्चैव शुभां गतिम्
ब्राह्मणाला वेदाची प्राप्ती होते, क्षत्रिय विजयी होतो, वैश्याला लाभ मिळतो आणि शूद्राला शुभ मार्ग मिळतो.
अन्नार्थी लभते ह्यन्नं स्मरणादेव नित्यशः । नर्मदां सेव्यते नित्यं स्वयं देवो महेश्वरः । तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी
जो अन्नाची इच्छा करतो, त्याला नित्य नर्मदेचे स्मरण केल्याने अन्न मिळते. नर्मदेची सेवा स्वतः महेश्वर नेहमी करतो. म्हणून ही पुण्यवती नदी ब्रह्महत्येचे पाप दूर करणारी म्हणून ओळखली जाते.
नारद उवाच-। तदाप्रभृति ब्रह्माद्या ऋषयश्च तपोधनाः । सेवंते नर्मदां राजन्कामक्रोधविवर्जिताः
नारद म्हणाले: त्या वेळेपासून ब्रह्मा आणि इतर तपस्वी, जे काम आणि क्रोधापासून मुक्त आहेत, ते नर्मदेची सेवा करतात, राजन.
तस्मिन्निपति तं दृष्ट्वा शूलं देवस्य भूतले । तस्य पुण्यं समाख्यातं शंकरेण महात्मना
त्या ठिकाणी, जेव्हा देवतेचे शूल पृथ्वीवर पडलेले पाहिले, तेव्हा त्या शूळाचे पुण्य महात्मा शंकरांनी सांगितले.
शूलभेदेति विख्यातं तीर्थं पुण्यतमं महत् । तत्र स्नात्वार्च्चयेद्देवं गोसहस्रफलं लभेत्
ते तीर्थ 'शूलभेद' म्हणून प्रसिद्ध आहे, ते अत्यंत पुण्यदायी आणि महान आहे. तिथे स्नान करून आणि देवाची पूजा केल्यावर हजार गायींचे फळ मिळते.
त्रिरात्रं कारयेद्यस्तु तस्मिन्तीर्थे नराधिप । अर्चयित्वा महादेवं पुनर्जन्म न विद्यते
जो कोणी, राजन, त्या तीर्थात तीन रात्री पूजा करतो आणि महादेवाची भक्ती करतो, त्याला पुन्हा जन्म मिळत नाही.
भीमेश्वरं ततो गच्छेन्नर्मदेश्वरमुत्तमम् । आदित्येश्वरं महापुण्यं तथाऽज्यमधुना सह
त्यानंतर भीमेश्वर, उत्तम नर्मदेश्वर, तसेच महान पुण्य देणारा आदित्येश्वर आणि अज्यमधुना यांना जावे.
मल्लिकेश्वरमभ्यर्च्य पर्याप्तं जन्मनः फलम् । वरुणेश्वरं ततः पश्येन्नीराजेश्वरमुत्तमम्
मल्लिकेश्वराची पूजा केल्यावर जन्माचे फळ मिळते. त्यानंतर वरुणेश्वर आणि उत्तम नीराजेश्वर यांचे दर्शन घ्यावे.
सर्वतीर्थफलं तस्य पंचायतनदर्शनात् । ततोगच्छेत राजेंद्र युद्धं वै यत्र साधितम्
या पाचायतनांचे दर्शन केल्याने सर्व तीर्थांचे फळ मिळते. त्यानंतर, राजेंद्र, ज्या ठिकाणी युद्ध झाले, तिथे जावे.
कोटितीर्थं तु विख्यातमसुरा यत्र योधिताः । यत्र ते निहता राजन्दानवा बलदर्पिताः
कोटितीर्थ हे प्रसिद्ध आहे, जिथे असुरांशी युद्ध झाले. त्या ठिकाणी, राजन, बलशाली दैत्यांचा नाश झाला.
तेषां शिरांसि गृह्यंते निहतास्ते समागताः । तैस्तु संस्थापितो देवः शूलपाणिर्महेश्वरः
त्यांचे शिर कापून घेतले गेले आणि ते मारलेले दैत्य एकत्र आले. त्यांनी शूलधारी महेश्वराची स्थापना केली.
कोटिर्विनिहता तत्र तेन कोटीश्वरः स्मृतः । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य सदेहः स्वर्गमावहेत्
तेथे कोटी लोकांचा संहार झाला म्हणून त्याला 'कोटीश्वर' म्हणतात. त्या तीर्थाचे केवळ दर्शन घेतल्यावर, माणूस देहासकट स्वर्गात जातो.
तदा इंद्रेण क्षुद्रत्वाद्वज्रकीलेन यंत्रितः । तदाप्रभृति लोकानां स्वर्गमत्वं निवारितम्
त्या वेळी इंद्राने आपल्या लहानपणामुळे वज्राने त्याला रोखले. तेव्हापासून लोकांना स्वर्गात जाण्याचा मार्ग बंद झाला.
सघृतं श्रीफलं दत्वा दत्वा चांते प्रदक्षिणम् । सर्वतः सह देवेन शिरसादाय धारयेत् । सर्वकामेन संपूर्णो राजा भवति पांडव
घृतासह नारळ अर्पण करून, शेवटी त्या देवतेची प्रदक्षिणा घालून, तो नारळ डोक्यावर ठेवावा. असे केल्याने, पांडवा, राजा सर्व इच्छांनी परिपूर्ण होतो.
मृतो रुद्रत्वमाप्नोति न चेह जायते पुनः । स्वर्गं गत्वा ततो राज्यं कृत्वागत्य ततो दिवम्
मृत्यूनंतर तो रुद्रपदाला पोहोचतो आणि पुन्हा या जगात जन्म घेत नाही. स्वर्गात जाऊन राज्य करतो आणि नंतर परत येऊन दिव्य लोकात जातो.
महादेवं तथोपास्य त्रयोदश्यां हि मानवः । स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वयज्ञफलं लभेत्
महादेवाची अशी पूजा त्रयोदशीला केल्यावर, तेथे स्नान केलेल्या माणसाला सर्व यज्ञांचे फळ मिळते.
ततो गच्छेत राजेंद्र तीर्थं परमशोभनम् । नराणां पापनाशाय अगस्त्येश्वरमुत्तमम्
त्याच्या पुढे, राजेंद्र, माणसाने अगस्त्येश्वर या श्रेष्ठ आणि पाप नष्ट करणाऱ्या तीर्थात जावे.
तत्र स्नात्वा नरो राजन्मुच्यते ब्रह्महत्यया । कार्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षचतुर्दशी
राजा, तिथे स्नान केल्यावर माणूस ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त होतो, विशेषतः कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला.
घृतेन स्नापयेद्देवं समाधिस्थो जितेंद्रियः । एकविंशकुलोपेतो न मुच्येदैश्वरात्पदात्
जो मनुष्य एकविस कुटुंबांसह, इंद्रियांवर विजय मिळवून, ध्यानस्थ होऊन देवतेला तुपाने स्नान घालतो, त्याला ऐश्वर्याचा पद गमावावा लागत नाही.
धेनवोपानहंच्छत्रं तथा दद्याच्च कंबलम् । भोजनं चैव विप्राणां सर्वं कोटिगुणं भवेत्
तेथे गायी, जोडे, छत्री, तसेच चादर आणि ब्राह्मणांना भोजन द्यावे. हे सर्व कोटीपटीने फळ देते.
ततो गच्छेत राजेंद्र रविस्तवमनुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्सिंहासनगतिर्भवेत्
त्याच्या पुढे, राजेंद्र, सूर्याच्या स्तुतीचे उत्तम तीर्थ गाठावे. तिथे स्नान केल्यावर माणसाला सिंहासनाचा दर्जा मिळतो.
नर्मदा दक्षिणे कूले तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम् । उपोष्य रजनीमेकां स्नानं तत्र समाचरेत्
नर्मदेच्या दक्षिण काठावर शक्राचे प्रसिद्ध तीर्थ आहे. एक रात्र उपवास करून तिथे स्नान करावे.
स्नानं कृत्वा यथान्यायमर्च्चयेत्तु जनार्दनम् । गोसहस्रफलं तस्य विष्णुलोकं स गच्छति
योग्य रीतीने स्नान करून, जनार्दनाची पूजा करावी. त्याला हजार गायींचे फळ मिळते आणि तो विष्णुलोकात जातो.
ऋषितीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं नृणाम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र शिवलोके महीयते
त्याच्या पुढे, सर्व पापे दूर करणाऱ्या ऋषीतीर्थात जावे. तिथे केवळ स्नान केल्यावर माणूस शंकराच्या लोकात सन्मानित होतो.
नारदस्य च तत्रैव तीर्थं परमशोभनम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्
त्याच ठिकाणी नारदाचे सुंदर तीर्थ आहे. तिथे केवळ स्नान केल्यावर माणसाला हजार गायींचे फळ मिळते.