आसनस्थोऽब्रवीदेवमहं देवैर्विनाशितः । अल्पसारैर्दुराचारैरीश्वरस्य निवेदितः
तो आसनावर बसून देवांना म्हणाला – मला देवांनी, तुच्छ आणि वाईट लोकांनी, परमेश्वराला अर्पण केले.
अपरीक्ष्य ह्यहं दग्धः शंकरेण महात्मना । नान्यः शत्रुस्तु मां हंतुं वर्ज्जयित्वा महेश्वरम्
महात्मा शंकराने मला न तपासता जाळले; महेश्वराशिवाय दुसरा कोणताही शत्रू मला मारू शकत नाही.
उत्थितः शिरसा कृत्वा लिगं त्रिभुवनेश्वरम् । निर्गतः स पुरद्वारात्परित्यज्य सुहृत्स्वयम्
तो उठून, त्रिभुवनाधीशाचे लिंग डोक्यावर ठेवून, स्वतःहून मित्रांना सोडून, शहराच्या दरवाजातून बाहेर गेला.
रत्नानि सुविचित्राणि स्त्रियो नानाविधास्तथा । गृहीत्वा शिरसा लिंगं न्यस्तं नगरमंडले
सुंदर रत्नं आणि विविध प्रकारच्या स्त्रिया घेऊन, त्याने लिंग डोक्यावर ठेवले आणि ते शहराच्या मध्यभागी ठेवले.
स्तुवते देवदेवेशं त्रैलोक्याधिपतिं शिवम् । हर त्वयाहं निर्दग्धो यदि वध्योसि शंकर
त्याने देवांचा देव, त्रैलोक्याचा अधिपती शिव याची स्तुती केली – 'हर, जर तू मला जाळलेस, तर शंकरा, तुलाही मारले जाईल.'
त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिंगं विनश्यतु । अर्चितं हि महादेव भक्त्या परमया सदा
महादेव, तुझ्या कृपेने माझे लिंग नष्ट होऊ नये; कारण ते नेहमीच परम भक्तीने पूजले गेले आहे, हे महादेव.
त्वया यद्यपि वध्योहं मा मे लिंगं विनश्यतु । प्राप्यमेतन्महादेव त्वत्पादग्रहणं मम
जरी मी तुझ्यामुळे मारला गेलो तरी, माझे लिंग नष्ट होऊ नये; हे महादेव, मला तुझे चरण मिळू देत.
जन्मजन्म महादेव त्वत्पादनिरतो ह्यहम् । तोटकच्छंदसा देवं स्तुत्वा तु परमेश्वरम्
प्रत्येक जन्मात, हे महादेव, मी तुझ्या पायांमध्येच रमणारा आहे; त्याने तोटक छंदात परमेश्वराची स्तुती केली.
ॐशिवशंकरसर्वकराय नमो भवभीममहेशशिवाय नमः । कुसुमायुध देहविनाशकर त्रिपुरांतकरांधक चूर्णकर
ॐ शिव, शंकर, सर्वकर्म करणारा, तुला नमस्कार; भव, भीम, महेश, शिव तुला नमस्कार; कामाचा, देहाचा, त्रिपुराचा, अंधकाचा संहार करणारा, तुला नमस्कार.
प्रमदाप्रियकामविभक्त नमो हि नमः सुरसिद्धगणैर्नमितः । हयवानरसिंहगजेंद्रमुखैरति ह्रस्वसुदीर्घमुखैश्च गणैः
स्त्रियांना प्रिय, कामाचा विभाग, तुला नमस्कार; देव, सिद्ध यांच्या गणांनी वंदिलेला; घोडा, वानर, सिंह, हत्ती यांच्या मुखांनी, तसेच फार लहान आणि फार मोठ्या मुखांच्या गणांनी वंदिलेला.
उपलब्धुमशक्यतरैरसुरैर्व्यथितो न शरीरशतैर्बहुभिः । प्रणतो भगवन्बहुभक्तिमता चलचंद्र कलाधर देव नमः
असुरांना अगम्य, शेकडो शरीरांनीही न मिळणारा, अनेक शरीरांनीही न थकणारा; मी तुला वंदतो, चंद्रकोर धारण करणाऱ्या देव, अनेक भक्तांनी पूजिलेला.
सहपुत्रकलत्रकलापधनैः सततं जय देहि अनुस्मरणम् । व्यथितोस्मि शरीरशतैर्बहुभिर्गमिताद्य महानरकस्य गतिः
मुलं, पत्नी आणि सर्व संपत्ती यांच्यासह, नेहमी विजय आणि तुझी आठवण दे; अनेक शरीरांनी मी त्रस्त झालो आहे, आणि आज मी मोठ्या नरकाच्या वाटेला लागलो आहे.
न निवर्तति यन्ममपापगतिः शुचिकर्म्मविशुद्धमपि त्यजति । अनुकंपति दिग्भ्रमति भ्रमति भ्रम एष कुबुद्धि निवारयति
माणसाचा जन्म मागे फिरत नाही, वाईट नशिबही टळत नाही; अगदी शुद्ध आणि पुण्य कर्मेही सुटून जातात. दया कमी होते, मन भरकटते आणि भ्रम वाढतो—हीच चुकीची बुद्धी माणसाला फसवते.
यः पठेत्तोटकं दिव्यं प्रयतः शुचिमानसः । बाणस्यैव यथारुद्रस्तस्यैव वरदो भवेत्
जो कोणी शुद्ध मनाने आणि भक्तीने हे दिव्य स्तोत्र म्हणतो, त्याला रुद्र बाणासारखेच वर देतो.
इमं स्तवं महादिव्यं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । प्रसन्नस्तु तदा तस्य स्वयं देवो महेश्वरः
हे महान आणि दिव्य स्तोत्र ऐकून महेश्वर देव प्रसन्न होतो आणि स्वतः त्या भक्तावर कृपा करतो.
ईश्वर उवाच-। न भेतव्यं त्वया वत्स सौवर्णे तिष्ठ दानव । पुत्रपौत्रसपत्नीनां भार्याभृत्यजनैः सह
ईश्वर म्हणाले—'माझ्या मुला, घाबरू नकोस; दानवा, तू आपल्या मुला, नातवंडे, बायका आणि सेवकांसह सुवर्ण नगरीत राहा.'
अद्यप्रभृति बाण त्वमवध्यस्त्रिदशैरपि । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन पांडव
आजपासून, बाण, तुला देवताही मारू शकणार नाहीत; हा वर देवांचा देव तुला देतो, पांडवा.
अक्षयश्चाव्ययो लोके विचचार ह निर्भयः । ततो निवारयामास रुद्र सप्तशिखं तथा
तो जगात अमर आणि अविनाशी झाला, निर्भयपणे फिरू लागला; मग रुद्राने सप्तशिखालाही थांबवले.
तृतीयं रक्षितं तस्य शंकरेण महात्मना । भ्रमते गगने नित्यं रुद्रतेजः प्रभावतः
तीसरे नगर महात्मा शंकराने राखले; रुद्राच्या तेजामुळे ते आकाशात नेहमी फिरते.
एवं तु त्रिपुरं दग्धं शंकरेण महात्मना । ज्वालामालाप्रदीप्तं तु पतितं धरणीतले
अशा प्रकारे महात्मा शंकराने त्रिपुर जाळले; ज्वाळांच्या हाराने पेटलेले ते पृथ्वीवर पडले.
एकं निपातितं तस्य श्रीशैले त्रिपुरांतके । द्वितीयं पातितं तत्र पर्वतेऽमरकंटके
त्रिपुरांतकाने एक नगर श्रीशैलावर खाली पाडले; दुसरे अमरकंटक पर्वतावर फेकले.
दग्धे तु त्रिपुरे राजन्रुद्रकोटिः प्रतिष्ठिता । ज्वलंतं पातितं तत्र तेन ज्वालेश्वरः स्मृतः
राजा, त्रिपुर जळल्यावर रुद्राचे तेज तिथे स्थिर झाले; जळते नगर तिथे पडले, म्हणून त्याला ज्वाळेश्वर म्हणतात.
ऊर्ध्वेन प्रस्थिता तस्य दिव्या ज्वाला दिवं गता । हाहाकारस्तदा जातो सदेवासुरकिंनरान्
तिथून एक दिव्य ज्वाळा वर गेली आणि आकाशात पोहोचली; तेव्हा देव, असुर आणि किन्नर यांच्यात मोठा गोंधळ उडाला.
तं शरं स्तंभयेद्रुद्रो माहेश्वरपुरोत्तमे । एवं व्रजेत यस्तस्मिन्पर्वतेऽमरकंटके
रुद्राने तो बाण महेश्वराच्या श्रेष्ठ मंदिरात थांबवला; जो कोणी अशा रीतीने अमरकंटक पर्वतावर जातो—
चतुर्द्दशभुवनानि सुभुक्त्वा पांडुनंदन । वर्षकोटिसहस्रं तु त्रिंशत्कोट्यस्तथा पराः
पांडुनंदना, चौदा लोकांचा उपभोग घेऊन, कोटी हजार वर्षे आणि त्याहूनही तीस कोटी वर्षे आनंदाने राहतो.
ततो महीतलं प्राप्य राजा भवति धार्मिकः । पृथिव्यामेकच्छत्रेण भुंक्ते नास्त्यत्र संशयः
त्यावर पृथ्वीवर येऊन तो राजा धर्मशील होतो; एकछत्रीपणे पृथ्वीवर राज्य करतो—यात शंका नाही.
एष पुण्यो महाराज सर्वतोऽमरकंटकः । चंद्र सूर्योपरागेषु गच्छेद्योऽमरकंटकम्
हे अमरकंटक पर्वत सर्वात पवित्र आहे, महाराजा; जो कोणी चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी अमरकंटकला जातो—
अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः । स्वर्गलोकमवाप्नोति दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम्
ज्ञानी लोक सांगतात की, तिथे महेश्वराचे दर्शन घेतल्याने अश्वमेध यज्ञाच्या दुप्पट पुण्य मिळते; आणि स्वर्गलोक प्राप्त होतो.
संनिहत्या गमिष्यंति राहुग्रस्ते दिवाकरे । तदेव निखिलं पुण्यं पर्वतेऽमरकंटके
राहूने सूर्य गिळल्यावर जे लोक तिथे एकत्र येतात आणि जातात, त्यांना त्या अमरकंटक पर्वतावर सर्व पुण्य मिळते.
पुंडरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । तत्र ज्वालेश्वरो नाम पर्वतेऽमरकंटके
माणसाला तिथे पुंडरीक यज्ञाचे फळ मिळते; अमरकंटक पर्वतावर ज्वाळेश्वर नावाचा देव आहे.