गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादारत्नभूषिताः । पतंत्यनलनिर्दग्धा निस्तोया जलदा इव
तिथे रत्नांनी सजलेली, डोंगरासारखी भव्य राजवाडे, आगीने जळून, पाण्याविना ढग खाली पडावेत तसे कोसळतात.
सह स्त्रीबालवृद्धेषु गोषु पक्षिषु वाजिषु । निर्दयो दहते वह्निर्हरकोपेन प्रेरितः
शिवाच्या रागाने पेटलेल्या आगीने, स्त्रिया, मुले, वृद्ध, गायी, पक्षी, घोडे — सगळ्यांना एकत्र निर्दयपणे जाळून टाकले.
सपत्नीकाश्चैव सुप्ताः संसुप्ता बहवो जनाः । पुत्रमालिंग्यते गाढं दह्यंते त्रिपुरारिणा
अनेक लोक आपल्या पत्नींसोबत झोपलेले असतात, मुले घट्ट मिठीत असताना, त्रिपुरांचा शत्रू त्यांना जाळून टाकतो.
अथ तस्मिन्पुरे दीप्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । अग्निज्वालाहतास्तत्र पतंति धरणीतले
त्या प्रज्वलित नगरीत, अप्सरांसारख्या सुंदर स्त्रिया, आगीच्या ज्वाळांनी होरपळून, जमिनीवर कोसळतात.
काचिद्बाला विशालाक्षी मुक्तावलि विभूषिता । धूमेनाकुलिता सा तु प्रतिबुद्धा शिखार्द्दिता
एका मोठ्या डोळ्यांच्या, मोत्यांच्या माळांनी सजलेल्या तरुणीला, धुराने वेढलेले असताना, ती जागी होते आणि आगीच्या ज्वाळांनी भाजली जाते.
सुतं संचिंत्यमाना सा पतिता धरणीतले । काचित्सुवर्णवर्णाभा नीलरत्नैर्विभूषिता
ती आपल्या मुलाचा विचार करत असताना, जमिनीवर पडते; दुसरी, सोन्यासारखी तेजस्वी आणि निळ्या रत्नांनी सजलेली,
धूमेनाकुलिता सा तु पतिता धरणीतले । अन्या गृहीतहस्ता तु सखी दहति बालकैः
तीही धुराने वेढलेली, जमिनीवर पडते; दुसरी एक, मैत्रिणीचा हात धरून, आपल्या मुलांसह जळून जाते.
अनेन दिव्यरूपान्यादृष्टा मदविमोहिता । शिरसा प्रांजलिं कृत्वा विज्ञापयति पावकम्
त्यांच्यात एक दिव्य रूपाची, मोहाने वेडी झालेली स्त्री, हात जोडून आणि डोके वाकवून, आगीला विनवणी करते.
यदि त्वमिच्छसे वैरं पुरुषेष्वपकारिषु । स्त्रियः किमपराध्यंते गृहपंजरकोकिलाः
जर तुझा राग पुरुषांवर आहे, ज्यांनी वाईट केले आहे, तर घरातल्या पिंजऱ्यातील कोकीळांसारख्या स्त्रियांना का जाळतोस? त्यांचा काय अपराध आहे?
पापनिर्दय निर्ल्लज्ज कस्ते कोपः स्त्रियोपरि । न दाक्षिण्यं न ते लज्जा न सत्यं शौचवर्जितः
हे पापी, निर्दयी, निर्लज्जा, तुझा राग स्त्रियांवर का? तुझ्यात दया नाही, लाज नाही, सत्य नाही, आणि पावित्र्यही नाही.
अनेकरूपवर्णाढ्या उपलभ्या वदस्व ह । किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वयोषितः
अनेक रूपे आणि रंग असलेल्या तु, खरं सांग, तुला हे माहीत नाही का की जगात सर्व स्त्रिया मारण्यासाठी नाहीत असं मानलं जातं?
किं तु तुभ्यं गुणा ह्येते दहनस्त्र्यर्दनं प्रति । न कारुण्यं दया वापि दाक्षिण्यं वा स्त्रियोपरि
हे अग्नी, स्त्रियांना नष्ट करताना हेच तुझे गुण आहेत का? तुझ्यात दया नाही, करुणा नाही, आणि सौम्यपणा नाही.
दयां कुर्वंति म्लेच्छापि दहनं प्रेक्ष्य योषितः । म्लेच्छानामपि कष्टोसि दुर्निवार्यो ह्यचेतनः
परक्या लोकांनाही स्त्रिया जळताना पाहून दया येते; पण तु, अग्नी, परक्यांनाही कठोर आहेस, तुला थांबवता येत नाही, आणि तुझ्यात शुद्ध विचार नाही.
एते चैव गुणास्तुभ्यं दहनोत्सादनं प्रति । आसामपि दुराचार स्त्रीणां किं विनिपातसे
स्त्रियांना नष्ट करताना हेच तुझे गुण आहेत; पण या स्त्रिया वाईट वागणाऱ्या असल्या तरी, त्यांना का खाली पाडतोस?
दुष्ट निर्घृण निर्लज्ज हुताश मंदभाग्यक । निराशस्त्वं दुराचार बालान्दहसि निर्दय
दुष्ट, निर्दयी, लाज नसलेला अग्नी, दुर्दैवी, आशा सोडलेला, वाईट वागणारा, तू मुलांना निर्दयपणे जाळतोस.
एवं प्रलपमानास्ता जल्पमाना बहुस्वरम् । अन्याः क्रोशंति संक्रुद्धा बालशोकेन मोहिताः
अशा प्रकारे त्या अनेक आवाजात रडत, बोलत होत्या. दुसऱ्या रागाने ओरडू लागल्या, मुलांच्या दुःखाने गोंधळून गेल्या.
दहते निर्दयो वह्निः संक्रुद्धः सर्वशत्रुवत् । पुष्करिण्यां जले ज्वाला कूपेष्वपि तथैव च
निर्दयी, संतप्त अग्नी सर्वांचा शत्रू बनून, कमळाच्या तळ्यातील पाण्यातसुद्धा, तसेच विहिरीतही जाळतो.
अस्मान्संदह्य म्लेच्छ त्वं कां गतिं प्रापयिष्यसि । एवं प्रलपतां तासां वह्निर्वचनमब्रवीत्
आम्हाला जाळून, अरे म्लेच्छा, तुला कोणती अवस्था मिळेल? अशा प्रकारे त्या बोलत असताना अग्नीने उत्तर दिले.
वैश्वानर उवाच-। स्ववशो नैव युष्माकं विनाशं तु करोम्यहम् । अहमादेशकर्ता वै नाहं कर्त्तास्म्यनुग्रहम्
वैश्वानर म्हणाला – मी स्वतःच्या इच्छेने तुमचा नाश करत नाही; मी फक्त आज्ञा पाळतो, कृपा करणारा मी नाही.
अत्र क्रोधसमाविष्टो विचरामि यदृच्छया । ततो बाणो महातेजास्त्रिपुरं वीक्ष्य दीपितम्
इथे मी रागाने भरून, मनमानी फिरतो; त्यानंतर तेजस्वी बाणाने त्रिपुर जळताना पाहिले.
आसनस्थोऽब्रवीदेवमहं देवैर्विनाशितः । अल्पसारैर्दुराचारैरीश्वरस्य निवेदितः
तो आसनावर बसून देवांना म्हणाला – मला देवांनी, तुच्छ आणि वाईट लोकांनी, परमेश्वराला अर्पण केले.
अपरीक्ष्य ह्यहं दग्धः शंकरेण महात्मना । नान्यः शत्रुस्तु मां हंतुं वर्ज्जयित्वा महेश्वरम्
महात्मा शंकराने मला न तपासता जाळले; महेश्वराशिवाय दुसरा कोणताही शत्रू मला मारू शकत नाही.
उत्थितः शिरसा कृत्वा लिगं त्रिभुवनेश्वरम् । निर्गतः स पुरद्वारात्परित्यज्य सुहृत्स्वयम्
तो उठून, त्रिभुवनाधीशाचे लिंग डोक्यावर ठेवून, स्वतःहून मित्रांना सोडून, शहराच्या दरवाजातून बाहेर गेला.
रत्नानि सुविचित्राणि स्त्रियो नानाविधास्तथा । गृहीत्वा शिरसा लिंगं न्यस्तं नगरमंडले
सुंदर रत्नं आणि विविध प्रकारच्या स्त्रिया घेऊन, त्याने लिंग डोक्यावर ठेवले आणि ते शहराच्या मध्यभागी ठेवले.
स्तुवते देवदेवेशं त्रैलोक्याधिपतिं शिवम् । हर त्वयाहं निर्दग्धो यदि वध्योसि शंकर
त्याने देवांचा देव, त्रैलोक्याचा अधिपती शिव याची स्तुती केली – 'हर, जर तू मला जाळलेस, तर शंकरा, तुलाही मारले जाईल.'
त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिंगं विनश्यतु । अर्चितं हि महादेव भक्त्या परमया सदा
महादेव, तुझ्या कृपेने माझे लिंग नष्ट होऊ नये; कारण ते नेहमीच परम भक्तीने पूजले गेले आहे, हे महादेव.
त्वया यद्यपि वध्योहं मा मे लिंगं विनश्यतु । प्राप्यमेतन्महादेव त्वत्पादग्रहणं मम
जरी मी तुझ्यामुळे मारला गेलो तरी, माझे लिंग नष्ट होऊ नये; हे महादेव, मला तुझे चरण मिळू देत.
जन्मजन्म महादेव त्वत्पादनिरतो ह्यहम् । तोटकच्छंदसा देवं स्तुत्वा तु परमेश्वरम्
प्रत्येक जन्मात, हे महादेव, मी तुझ्या पायांमध्येच रमणारा आहे; त्याने तोटक छंदात परमेश्वराची स्तुती केली.
ॐशिवशंकरसर्वकराय नमो भवभीममहेशशिवाय नमः । कुसुमायुध देहविनाशकर त्रिपुरांतकरांधक चूर्णकर
ॐ शिव, शंकर, सर्वकर्म करणारा, तुला नमस्कार; भव, भीम, महेश, शिव तुला नमस्कार; कामाचा, देहाचा, त्रिपुराचा, अंधकाचा संहार करणारा, तुला नमस्कार.
प्रमदाप्रियकामविभक्त नमो हि नमः सुरसिद्धगणैर्नमितः । हयवानरसिंहगजेंद्रमुखैरति ह्रस्वसुदीर्घमुखैश्च गणैः
स्त्रियांना प्रिय, कामाचा विभाग, तुला नमस्कार; देव, सिद्ध यांच्या गणांनी वंदिलेला; घोडा, वानर, सिंह, हत्ती यांच्या मुखांनी, तसेच फार लहान आणि फार मोठ्या मुखांच्या गणांनी वंदिलेला.