दशदिक्षु प्रवृत्तोयं समिद्धो हव्यवाहनः । ततः शिलाः प्रमुंचंति दिशो दश विभागशः
दहा दिशांना हव्यवहिनी अग्नी प्रज्वलित झाला. मग दहा दिशांना वेगवेगळ्या भागांतून मोठमोठ्या दगडांचा वर्षाव झाला.
शिखासहस्रैरत्युग्रैः प्रज्वलंति हुताशनैः । सर्वं किंशुकसंप्रख्यं ज्वलितंदृश्यते पुरम्
अत्यंत तीव्र अशा हजारो ज्वाळांनी अग्नी धगधगू लागला. ती नगरी जणू फुललेल्या किंशुकाच्या झाडांनी व्यापलेली दिसली.
गृहाद्गृहांतरे नैव गंतुं धूमैश्च शक्यते । हरकोपानलादग्धं क्रंदमानं सुदुःखितम्
धुरामुळे एका घरातून दुसऱ्या घरात जाता येत नव्हते. हराच्या रागाच्या ज्वाळांनी जळून ती नगरी आक्रोश करत दुःखात बुडाली.
प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं पुरम् । प्रासादशिखराग्राणि विशीर्यंति सहस्रशः
सर्व दिशांनी त्रिपुर नगरी पेटली आणि जळून खाक झाली. तिच्या राजवाड्यांच्या शिखरांचे हजारो तुकडे झाले.
नानारत्नविचित्राणि विमानान्यप्यनेकधा । गृहाणि चैव रम्याणि दह्यंते दीप्तिवह्निना
नानाविध रत्नांनी सजलेली अनेक विमानं आणि सुंदर घरेही त्या प्रज्वलित अग्नीने जळून गेली.
बाधंते द्रुमखंडेषु जनस्थाने तथैव च । देवागारेषु सर्वेषु प्रज्वलंते ज्वलंत्यपि
झाडांच्या दाटीत आणि लोकवस्तीच्या ठिकाणीही अग्नीने त्रास दिला. सर्व देवालयांतही सर्वत्र ज्वाळा पसरल्या आणि सर्व काही जळू लागले.
सीदंति चानलस्पृष्टाः क्रंदंति विविधै स्वरैः । गिरिकूटनिभास्तत्र दृश्यंतेंऽगारराशयः
ते जणं आग्नीच्या ज्वाळांनी भाजले गेले की, खाली बसतात आणि वेगवेगळ्या स्वरांत ओरडतात; तिथे डोंगरासारख्या मोठ्या कोळशाच्या राशी दिसतात.
स्तुवंति देवदेवेशं परित्रायस्व मां प्रभो । अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनप्रपीडिताः
ते देवांचा देव असलेल्या प्रभूचे स्तवन करतात, 'माझा उद्धार कर, प्रभो!' असे म्हणतात; आणि जळत्या आगीत होरपळलेले, एकमेकांना घट्ट मिठी मारतात.
दह्यंते दानवास्तत्र शतशोथ सहस्रशः । हंसकारंडवाकीर्णा नलिनी सह पंकजा
तिथे शेकडो-हजारो दानव जळून जातात; हंस आणि बगळ्यांनी भरलेल्या कमळाच्या तळीही आगीत भस्मसात होतात.
दह्यंतेनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पंकजैश्छन्ना विस्तीर्णा योजनैः शतैः
नालांनी जळून गेलेली बागा, शहरातील उद्याने, आणि शेकडो योजन लांब तलाव, जे ताज्या कमळांनी आच्छादलेले होते, तेही आगीत भस्मसात होतात.
गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादारत्नभूषिताः । पतंत्यनलनिर्दग्धा निस्तोया जलदा इव
तिथे रत्नांनी सजलेली, डोंगरासारखी भव्य राजवाडे, आगीने जळून, पाण्याविना ढग खाली पडावेत तसे कोसळतात.
सह स्त्रीबालवृद्धेषु गोषु पक्षिषु वाजिषु । निर्दयो दहते वह्निर्हरकोपेन प्रेरितः
शिवाच्या रागाने पेटलेल्या आगीने, स्त्रिया, मुले, वृद्ध, गायी, पक्षी, घोडे — सगळ्यांना एकत्र निर्दयपणे जाळून टाकले.
सपत्नीकाश्चैव सुप्ताः संसुप्ता बहवो जनाः । पुत्रमालिंग्यते गाढं दह्यंते त्रिपुरारिणा
अनेक लोक आपल्या पत्नींसोबत झोपलेले असतात, मुले घट्ट मिठीत असताना, त्रिपुरांचा शत्रू त्यांना जाळून टाकतो.
अथ तस्मिन्पुरे दीप्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । अग्निज्वालाहतास्तत्र पतंति धरणीतले
त्या प्रज्वलित नगरीत, अप्सरांसारख्या सुंदर स्त्रिया, आगीच्या ज्वाळांनी होरपळून, जमिनीवर कोसळतात.
काचिद्बाला विशालाक्षी मुक्तावलि विभूषिता । धूमेनाकुलिता सा तु प्रतिबुद्धा शिखार्द्दिता
एका मोठ्या डोळ्यांच्या, मोत्यांच्या माळांनी सजलेल्या तरुणीला, धुराने वेढलेले असताना, ती जागी होते आणि आगीच्या ज्वाळांनी भाजली जाते.
सुतं संचिंत्यमाना सा पतिता धरणीतले । काचित्सुवर्णवर्णाभा नीलरत्नैर्विभूषिता
ती आपल्या मुलाचा विचार करत असताना, जमिनीवर पडते; दुसरी, सोन्यासारखी तेजस्वी आणि निळ्या रत्नांनी सजलेली,
धूमेनाकुलिता सा तु पतिता धरणीतले । अन्या गृहीतहस्ता तु सखी दहति बालकैः
तीही धुराने वेढलेली, जमिनीवर पडते; दुसरी एक, मैत्रिणीचा हात धरून, आपल्या मुलांसह जळून जाते.
अनेन दिव्यरूपान्यादृष्टा मदविमोहिता । शिरसा प्रांजलिं कृत्वा विज्ञापयति पावकम्
त्यांच्यात एक दिव्य रूपाची, मोहाने वेडी झालेली स्त्री, हात जोडून आणि डोके वाकवून, आगीला विनवणी करते.
यदि त्वमिच्छसे वैरं पुरुषेष्वपकारिषु । स्त्रियः किमपराध्यंते गृहपंजरकोकिलाः
जर तुझा राग पुरुषांवर आहे, ज्यांनी वाईट केले आहे, तर घरातल्या पिंजऱ्यातील कोकीळांसारख्या स्त्रियांना का जाळतोस? त्यांचा काय अपराध आहे?
पापनिर्दय निर्ल्लज्ज कस्ते कोपः स्त्रियोपरि । न दाक्षिण्यं न ते लज्जा न सत्यं शौचवर्जितः
हे पापी, निर्दयी, निर्लज्जा, तुझा राग स्त्रियांवर का? तुझ्यात दया नाही, लाज नाही, सत्य नाही, आणि पावित्र्यही नाही.
अनेकरूपवर्णाढ्या उपलभ्या वदस्व ह । किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वयोषितः
अनेक रूपे आणि रंग असलेल्या तु, खरं सांग, तुला हे माहीत नाही का की जगात सर्व स्त्रिया मारण्यासाठी नाहीत असं मानलं जातं?
किं तु तुभ्यं गुणा ह्येते दहनस्त्र्यर्दनं प्रति । न कारुण्यं दया वापि दाक्षिण्यं वा स्त्रियोपरि
हे अग्नी, स्त्रियांना नष्ट करताना हेच तुझे गुण आहेत का? तुझ्यात दया नाही, करुणा नाही, आणि सौम्यपणा नाही.
दयां कुर्वंति म्लेच्छापि दहनं प्रेक्ष्य योषितः । म्लेच्छानामपि कष्टोसि दुर्निवार्यो ह्यचेतनः
परक्या लोकांनाही स्त्रिया जळताना पाहून दया येते; पण तु, अग्नी, परक्यांनाही कठोर आहेस, तुला थांबवता येत नाही, आणि तुझ्यात शुद्ध विचार नाही.
एते चैव गुणास्तुभ्यं दहनोत्सादनं प्रति । आसामपि दुराचार स्त्रीणां किं विनिपातसे
स्त्रियांना नष्ट करताना हेच तुझे गुण आहेत; पण या स्त्रिया वाईट वागणाऱ्या असल्या तरी, त्यांना का खाली पाडतोस?
दुष्ट निर्घृण निर्लज्ज हुताश मंदभाग्यक । निराशस्त्वं दुराचार बालान्दहसि निर्दय
दुष्ट, निर्दयी, लाज नसलेला अग्नी, दुर्दैवी, आशा सोडलेला, वाईट वागणारा, तू मुलांना निर्दयपणे जाळतोस.
एवं प्रलपमानास्ता जल्पमाना बहुस्वरम् । अन्याः क्रोशंति संक्रुद्धा बालशोकेन मोहिताः
अशा प्रकारे त्या अनेक आवाजात रडत, बोलत होत्या. दुसऱ्या रागाने ओरडू लागल्या, मुलांच्या दुःखाने गोंधळून गेल्या.
दहते निर्दयो वह्निः संक्रुद्धः सर्वशत्रुवत् । पुष्करिण्यां जले ज्वाला कूपेष्वपि तथैव च
निर्दयी, संतप्त अग्नी सर्वांचा शत्रू बनून, कमळाच्या तळ्यातील पाण्यातसुद्धा, तसेच विहिरीतही जाळतो.
अस्मान्संदह्य म्लेच्छ त्वं कां गतिं प्रापयिष्यसि । एवं प्रलपतां तासां वह्निर्वचनमब्रवीत्
आम्हाला जाळून, अरे म्लेच्छा, तुला कोणती अवस्था मिळेल? अशा प्रकारे त्या बोलत असताना अग्नीने उत्तर दिले.
वैश्वानर उवाच-। स्ववशो नैव युष्माकं विनाशं तु करोम्यहम् । अहमादेशकर्ता वै नाहं कर्त्तास्म्यनुग्रहम्
वैश्वानर म्हणाला – मी स्वतःच्या इच्छेने तुमचा नाश करत नाही; मी फक्त आज्ञा पाळतो, कृपा करणारा मी नाही.
अत्र क्रोधसमाविष्टो विचरामि यदृच्छया । ततो बाणो महातेजास्त्रिपुरं वीक्ष्य दीपितम्
इथे मी रागाने भरून, मनमानी फिरतो; त्यानंतर तेजस्वी बाणाने त्रिपुर जळताना पाहिले.