हृतराज्याः पांडुपुत्रा वने तस्मिन्महारथाः । न्यवसंति महाभागा द्रौपद्या सह पांडवाः
राज्य गमावलेले पांडुपुत्र त्या वनात, द्रौपदीसह, महान रथी आणि भाग्यवान असे राहू लागले.
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् । दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्
तेव्हा त्यांनी तिथे महान आत्मा, तेजस्वी आणि ब्रह्मतेजाने उजळणारा देवर्षी नारद पाहिला, जो प्रज्वलित अग्नीइतका तेजस्वी होता.
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुनंदनः । दिवि भाति हि दीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः
कुरुवंशाचा तो तेजस्वी वंशज आपल्या भावंडांनी वेढलेला होता आणि त्याचे तेज आकाशात इंद्रासारखे चमकत होते.
यथा च देवान्सावित्री याज्ञसेनी तथा पतीन् । न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा
जशी सावित्री देवांना सोडून गेली नाही, तशीच याज्ञसेनीने धर्माने पांडवांना कधीच सोडले नाही, जसे सूर्यकिरण मेरु पर्वतावर असतात.
प्रतिगृह्य ततः पूजां नारदो भगवानृषिः । आश्वासयद्धर्म्मपुत्रं युक्तरूपप्रियेण च
पूजा स्वीकारून, भगवंत ऋषी नारदांनी धर्मपुत्र युधिष्ठिराला योग्य आणि सुखद शब्दांनी धीर दिला.
उवाच च महात्मानं धर्म्मराजं युधिष्ठिरम् । ब्रूहि धर्म्मभृतां श्रेष्ठ किं प्रार्थ्यं हि ददामि ते
त्यांनी महात्मा धर्मराज युधिष्ठिराला विचारले: 'धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, तुला काय हवे आहे? मी ते तुला देईन.'
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं नारदं देवसंमितम्
मग धर्मपुत्र राजा भावंडांसह वाकून, हात जोडून, देवांसमान नारदांना म्हणाला.
त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते । कृतमित्येव मन्ये हि प्रसादात्तव सुव्रत
हे सर्व लोकांमध्ये पूज्य आणि भाग्यवान, तुम्ही प्रसन्न झालात की सर्व काही साध्य झाले असे मी मानतो, हे व्रतस्थ.
यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ । संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृत्स्थं त्वं छेत्तुमर्हसि
जर मी आणि माझी भावंडे तुझ्या कृपेचे पात्र असू, तर हे निष्पाप ऋषिश्रेष्ठ, माझ्या मनातील शंका तू दूर करावी.
प्रदक्षिणां यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः । किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि
जो तीर्थयात्रेच्या हेतूने पृथ्वीची प्रदक्षिणा करतो, त्याला पूर्णपणे काय फळ मिळते? हे ब्राह्मण, ते तू सांग.
नारद उवाच-। शृणु राजन्नवहितो दिलीपेन यथा पुरा । वसिष्ठस्य सकाशाद्वै सर्वमेतदुपश्रुतम्
नारद म्हणाले: राजन, पूर्वी दिलीपाने जसे वसिष्ठांकडून सर्व काही ऐकले, तसेच तू लक्ष देऊन ऐक.
पुरा भागीरथीतीरे दिलीपो राजसत्तमः । धर्म्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिवत्तदा
पूर्वी भागीरथीच्या काठावर, राजसत्तेतील श्रेष्ठ दिलीपाने धर्माचे व्रत घेतले आणि तिथे ऋषीसारखे वास्तव्य केले.
शुभेदेशे महाराजपुण्ये देवर्षिपूजिते । गंगाद्वारे महातेजा देवगंधर्वसेविते
पवित्र अशा, देव-ऋषींच्या पूजेने पावन झालेल्या, गंगाद्वाराजवळ असलेल्या त्या जागी, जिथे देव आणि गंधर्व वावरतात, हे राजन, तो स्थान फार तेजस्वी होते.
स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिः । ऋषींश्च तर्पयामास विधिदृष्टेन कर्मणा
त्या ठिकाणी त्या तेजस्वी पुरुषाने आपल्या पूर्वजांना आणि देवांना विधिपूर्वक तर्पण केले, आणि ऋषींनाही योग्य कर्मांनी तृप्त केले.
कस्यचित्त्वथ कालस्य जपन्नेव महामनाः । ददर्श भूतसंकाशं वसिष्ठमृषिमुत्तमम्
काही काळानंतर, तो एकाग्र मनाने जप करत असताना, त्याला भूतांसारखा तेजस्वी वसिष्ठ ऋषी दिसला.
पुरोहितं स तं दृष्ट्वा दीप्यमानमिव श्रिया । प्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं परमं ययौ
आपला पुरोहित वसिष्ठ ऋषी तेजाने झळकत असलेला पाहून, त्याच्या मनात अपूर्व आनंद आणि मोठा आश्चर्य निर्माण झाले.
उपस्थितं महाराज पूजयामास भारत । स हि धर्म्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा
तो धर्मनिष्ठ श्रेष्ठ ऋषी समोर येताच, हे भारत, राजाने त्याचा विधिपूर्वक सन्मान केला.
शिरसा चार्घ्यमादाय शुचिः प्रयतमानसः । नामसंकीर्त्तयामास तस्मिन्ब्रह्मर्षिसत्तमे
शुद्ध आणि एकाग्र मनाने, डोकं झुकवून त्याने अर्घ्य घेतलं आणि त्या श्रेष्ठ ब्रह्मर्षीचं नाव उच्चारायला सुरुवात केली.
दिलीपोऽहं तु भद्रं ते दासोस्मि तव सुव्रत । तव संदर्शनादेव मुक्तोहं सर्वकिल्बिषैः
"मी दिलीप आहे, तुला शुभेच्छा असो! मी तुझा सेवक आहे, हे धर्मनिष्ठा पाळणारा. तुझ्या केवळ दर्शनाने माझ्या सर्व पापांचा नाश झाला आहे."
एवमुक्त्वा महाराज दिलीपो द्विपदां वरः । वाग्यतः प्रांजलिर्भूत्वा तूष्णीमासीद्युधिष्ठिर
असं म्हणून, हे राजन, द्विपादांमध्ये श्रेष्ठ असलेला दिलीप, हात जोडून, मौन धारण करून बसला.
तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायेन च कर्षितम् । दिलीपं नृपतिश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाभवत्
नियम आणि स्वाध्याय यामुळे शिस्तबद्ध झालेला, राजांमध्ये श्रेष्ठ दिलीप पाहून, त्या ऋषीच्या मनात आनंद निर्माण झाला.
वसिष्ठ उवाच- अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन च महाभाग तुष्टोस्मि तव सर्वशः
वसिष्ठ म्हणाले— तुझ्या नम्रतेमुळे, संयमामुळे आणि सत्यप्रियतेमुळे, हे धर्म जाणणारा, मी तुझ्यावर पूर्णपणे संतुष्ट आहे, हे भाग्यवान.
यस्येदृशस्ते धर्मोयं पितरस्तारितास्त्वया । तेन पश्यसि मां पुत्र याज्यश्चासि ममानघ
तुझ्याकडे असा धर्म असल्यामुळे, तुझ्या पूर्वजांचा तू उद्धार केला आहेस; त्यामुळेच तू मला पाहू शकतोस, माझ्या यज्ञाचा तू पात्र आहेस, हे निष्पाप.
प्रीतिर्मे वर्द्धते तेऽद्य ब्रूहि किं करवाणि ते । यद्वक्ष्यसि नरश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेनघ
आज माझं तुझ्यावरचं प्रेम वाढलं आहे—माझ्याकडून तुला काय हवंय ते सांग. हे श्रेष्ठ पुरुषा, तू जे मागशील ते मी नक्की देईन, हे निष्पाप.
दिलीप उवाच-। वेदवेदांगतत्त्वज्ञ सर्वलोकाभिपूजित । कृतमित्येव मन्ये हि यदहं दृष्टवान्प्रभुम्
दिलीप म्हणाला— वेद आणि वेदांगांचे तत्त्व जाणणारे, सर्व लोकांनी पूजिलेले, मी तुला पाहिलं हेच माझ्यासाठी सर्व काही मिळालं असं मी मानतो, प्रभो.
यदि त्वहमनुग्राह्यस्तव धर्म्मभृतां वर । प्रक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि
तरी, जर मी तुझ्या कृपेचा योग्य असेन, हे धर्मनिष्ठांमध्ये श्रेष्ठ, तर माझ्या मनात असलेला एक शंका मी विचारू इच्छितो; ती तू मला सांगावी.
अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थे यो धर्मसंशयः । तदहं श्रोतुमिच्छामि पृथक्संकीर्तनं त्वया
भगवंत, मला एका तीर्थस्थळी धर्माबद्दल एक शंका आहे; ती तू मला स्पष्टपणे सांगावी, अशी माझी इच्छा आहे.
प्रदक्षिणां यः पृथिवीं करोति द्विजसत्तम । किं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तपोधन
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जो पृथ्वीची प्रदक्षिणा करतो, त्याला काय फळ मिळतं? हे तपस्वी ऋषी, ते तू मला सांग.
वसिष्ठ उवाच-। कथयिष्यामि तदहमृषीणां मत्परायणम् । तदेकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्
वसिष्ठ म्हणाले— मी तुला ऋषींच्या मते श्रेष्ठ असं सांगतो, म्हणून एकाग्र मनाने ऐक, तीर्थस्थळी मिळणारं फळ काय आहे ते.
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
ज्याचे हात, पाय आणि मन पूर्णपणे संयमित आहेत, ज्याच्याकडे विद्या, तप आणि कीर्ती आहे—तो तीर्थयात्रेचं फळ मिळवतो.