वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयंति द्विजोत्तमाः । जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च
श्रेष्ठ ब्राह्मण मनाला आनंद देणाऱ्या शब्दांनी त्यांची पूजा करतात; जांबूद्वीपातून अनेक प्रकारची रत्ने उत्पन्न होतात.
द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां मुनिसत्तमाः । विप्राणां ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये, हे श्रेष्ठ मुनी, लोक—विशेषतः ब्राह्मण—ब्रह्मचर्य, सत्य आणि संयम यांच्या जोरावर वावरतात.
आरोग्यायुष्प्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः । एते जनपदा विप्रा द्वीपेषु तेषु सत्तमाः
आरोग्य आणि आयुष्य हे दुपटीने वाढलेलं असतं, अशा या द्वीपांमध्ये, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, हे लोक खरोखरच पुण्यवान आहेत.
उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रवर्त्तते । ईश्वरो दंडमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः
ज्या प्रदेशांमध्ये एकच धर्म प्रस्थापित आहे, तिथे स्वतः प्रजापती, प्रभू, अनुशासनाचा दंड हातात घेतात.
द्वीपानेतान्मुनिवरा रक्षंस्तिष्ठति सर्वदा । स राजा स शिवो विप्राः स पिता स पितामहः
हे सर्व द्वीप श्रेष्ठ मुनी नेहमी रक्षण करतात; तोच राजा आहे, तोच शिव आहे, हे ब्राह्मणहो, तोच वडील आणि तोच आजोबा आहे.
गोपायति द्विजश्रेष्ठाः प्रजाः स द्विजपंडिताः । भोजनं चात्र विप्रेंद्राः प्रजाः स्वयमुपस्थितम्
तो आणि विद्वान ब्राह्मण मिळून लोकांचं रक्षण करतात, हे श्रेष्ठ द्विज; आणि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तिथे लोकांसाठी अन्न आपोआप मिळतं.
सिद्धमेव महाभागा भुंजते तद्धि नित्यदा । ततः परं महाशैलो दृश्यते लोकसंस्थितिः
पुण्यवान लोक नेहमीच ते अन्न खातात, कारण ते नेहमी तयार असतं; त्याच्या पुढे एक महान पर्वत दिसतो, जो साऱ्या जगाचा आधार आहे.
चतुरस्रो महाप्राज्ञः सर्वतः परिमंडलः । तत्र तिष्ठंति विप्रेंद्राश्चत्वारो लोकसंमताः
तो पर्वत चौकोनी आहे, हे महाज्ञानी, आणि सर्व बाजूंनी पूर्णपणे गोल आहे; तिथे चार जगप्रसिद्ध ब्राह्मण वास करतात.
दिग्गजा हि मुनिश्रेष्ठा वामनैरावतां जनाः । सुप्रतीकस्तथा विप्राः प्रभिन्नकरटामुखाः
हे श्रेष्ठ मुनी, तिथले लोक दिशांच्या हत्तींसारखे, ऐरावतासारखे भासतात; तसेच, हे ब्राह्मण, ते सुंदर असून त्यांच्या सोंड्या तुटलेल्या आणि तोंड वेगळ्या आहेत.
तस्याहं परिमाणं न संख्यातुमिहमुत्सहे । असंख्यातः सुनित्यं हि तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा
त्याचं माप मी सांगू शकत नाही; ते खरोखरच अमाप आहे, नेहमीच बाजूला, वर आणि खाली पसरलेलं आहे.
तत्र वै वायवो वांति दिग्भ्यः सर्वाभ्य एव च । असंबंधा मुनिश्रेष्ठास्तान्निगृह्णंति ते द्विजाः
त्या ठिकाणी सर्व दिशांमधून वारे वाहतात, हे श्रेष्ठ मुनी; ते ब्राह्मण त्या वाऱ्यांना, जरी ते स्वतंत्र असले तरी, आवरतात.
पुष्करैः पद्मसंकाशैर्विकर्षंति महाप्रभैः । शतधा पुनरेवाशु ते तान्मुंचंति नित्यशः
कमळांसारख्या तेजस्वी कमळांनी ते वारे खेचतात; पण पुन्हा पुन्हा ते शंभरपट वेगाने सोडून देतात, आणि हे नेहमीच घडतं.
श्वसद्भिर्मुखनासाभ्यां दिग्गजैरिव मारुताः । आगच्छंति द्विजश्रेष्ठास्तत्र तिष्ठंति वै प्रजाः
दिशांच्या हत्तींच्या तोंड आणि सोंडेतील वाऱ्यासारखे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, ते वारे तिथे येतात; आणि तिथेच लोक राहतात.
यथोद्दिष्टं मया प्रोक्तं सनिर्माणमिदं जगत् । श्रुत्वेदं पृथिवीमानं पुण्यदं च मनोनुगम्
जसं मी सांगितलं, तसं या जगाचं सर्व निर्माण मी वर्णन केलं; हे ऐकल्यावर, पृथ्वी आणि तिचं मोजमाप, जे पुण्य देणारं आणि मनाला आनंद देणारं आहे, ते समजावं.
श्रीमांस्तरति विप्रेंद्राः सिद्धार्थः साधुसंमतः । आयुर्बलं च कीर्त्तिश्च तस्य तेजश्च वर्द्धते
हे तेजस्वी विप्रांनो, जो पुण्यशाली आहे आणि सज्जनांच्या मान्यतेस पात्र ठरतो, त्याचे आयुष्य, बळ, कीर्ती आणि तेज वाढत जाते.
यः शृणोति समाख्यातुं पर्वणीदं धृतव्रतः । प्रीयंते पितरस्तस्य तथैव च पितामहाः
जो मनुष्य व्रतस्थ राहून सणाच्या दिवशी हे कथन ऐकतो, त्याचे पितर आणि आजोबा त्याच्यावर प्रसन्न होतात.
ऋषय ऊचुः-। पृथिव्या हि परीमाणं संस्थानं सरितस्तथा । त्वत्तः श्रुत्वा महाभाग अमृतं पीतमेव च
ऋषी म्हणाले: हे भाग्यवान, तुझ्याकडून आम्ही पृथ्वीचे विस्तार, तिची रचना, नद्या आणि अमृतपान याबद्दल ऐकले.
तत्र भूमौ च तीर्थानि पावनानीति नः श्रुतम् । आचक्ष्व तानि सर्वाणि यथाफलकराणि च । सविशेषं महाप्राज्ञ श्रोतुमिच्छामहे तव
पृथ्वीवर पवित्र करणारी तीर्थस्थाने आहेत, हे आम्ही ऐकले आहे. ती सर्व आणि त्यांचे फळ काय आहे ते आम्हाला सांग. हे ज्ञानी, आम्हाला तुझ्याकडून सविस्तर ऐकायचे आहे.
सूत उवाच-। धन्यं पुण्यं महाख्यानं पृष्टमेव तपोधनाः । यथामति प्रवक्ष्यामि यथायोगं यथाश्रुतम्
सूत म्हणाला: हे तपस्वीहो, तुम्ही जे पुण्यवान आणि पवित्र महाकाव्य विचारले आहे, ते मी माझ्या समजुतीनुसार, योग्यतेनुसार आणि ऐकले तसे सांगतो.
पुरातनं प्रवक्ष्यामि देवर्षेर्नारदस्य हि । युधिष्ठिरेण संवादं शृणु तद्द्विजसत्तमाः
मी तुम्हाला नारद या देवर्षी आणि युधिष्ठिर यांचा प्राचीन संवाद सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजजन, तो नीट ऐका.
हृतराज्याः पांडुपुत्रा वने तस्मिन्महारथाः । न्यवसंति महाभागा द्रौपद्या सह पांडवाः
राज्य गमावलेले पांडुपुत्र त्या वनात, द्रौपदीसह, महान रथी आणि भाग्यवान असे राहू लागले.
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् । दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्
तेव्हा त्यांनी तिथे महान आत्मा, तेजस्वी आणि ब्रह्मतेजाने उजळणारा देवर्षी नारद पाहिला, जो प्रज्वलित अग्नीइतका तेजस्वी होता.
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुनंदनः । दिवि भाति हि दीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः
कुरुवंशाचा तो तेजस्वी वंशज आपल्या भावंडांनी वेढलेला होता आणि त्याचे तेज आकाशात इंद्रासारखे चमकत होते.
यथा च देवान्सावित्री याज्ञसेनी तथा पतीन् । न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा
जशी सावित्री देवांना सोडून गेली नाही, तशीच याज्ञसेनीने धर्माने पांडवांना कधीच सोडले नाही, जसे सूर्यकिरण मेरु पर्वतावर असतात.
प्रतिगृह्य ततः पूजां नारदो भगवानृषिः । आश्वासयद्धर्म्मपुत्रं युक्तरूपप्रियेण च
पूजा स्वीकारून, भगवंत ऋषी नारदांनी धर्मपुत्र युधिष्ठिराला योग्य आणि सुखद शब्दांनी धीर दिला.
उवाच च महात्मानं धर्म्मराजं युधिष्ठिरम् । ब्रूहि धर्म्मभृतां श्रेष्ठ किं प्रार्थ्यं हि ददामि ते
त्यांनी महात्मा धर्मराज युधिष्ठिराला विचारले: 'धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, तुला काय हवे आहे? मी ते तुला देईन.'
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं नारदं देवसंमितम्
मग धर्मपुत्र राजा भावंडांसह वाकून, हात जोडून, देवांसमान नारदांना म्हणाला.
त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते । कृतमित्येव मन्ये हि प्रसादात्तव सुव्रत
हे सर्व लोकांमध्ये पूज्य आणि भाग्यवान, तुम्ही प्रसन्न झालात की सर्व काही साध्य झाले असे मी मानतो, हे व्रतस्थ.
यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ । संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृत्स्थं त्वं छेत्तुमर्हसि
जर मी आणि माझी भावंडे तुझ्या कृपेचे पात्र असू, तर हे निष्पाप ऋषिश्रेष्ठ, माझ्या मनातील शंका तू दूर करावी.
प्रदक्षिणां यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः । किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि
जो तीर्थयात्रेच्या हेतूने पृथ्वीची प्रदक्षिणा करतो, त्याला पूर्णपणे काय फळ मिळते? हे ब्राह्मण, ते तू सांग.