शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः
शरद बेटाच्या मध्यभागी कुशाचा एक स्तंभ आहे, तो पूजला जातो; तसेच शाल्मली बेटावर शाल्मली वृक्षाचीही पूजा होते, हे द्विजांनो.
क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंच बेटावर महाक्रौंच नावाचा रत्नांनी भरलेला मोठा डोंगर आहे; तो सर्व चार वर्णांनी नेहमी पूजला जातो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
गोमंत नावाचा पर्वत, हे ब्राह्मणांनो, फार मोठा आणि सर्व धातूंनी समृद्ध आहे; तेथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत नेहमी वास करतो.
मोक्षिभिः संगतो नित्यं प्रभुर्नारायणोहरिः । कुशद्वीपे तु विप्रेंद्राः पर्वतो विद्रुमैश्चितः
तो नारायण हरि नेहमी मुक्तीची इच्छा करणाऱ्यांमध्ये राहतो; कुश बेटावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, पर्वत प्रवाळांनी शोभलेला आहे.
सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः
दुसरा पर्वत सुनामा नावाचा असून जिंकता येणे कठीण आहे; तिसरा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, कुमुद नावाचा तेजस्वी पर्वत आहे.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पुष्पवान नावाचा, पाचवा कुशेशय, सहावा हरिगिरी नावाचा; हे सहा पर्वत सर्वात श्रेष्ठ आहेत.
तेषामंतरविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं रेणुमंडलम्
त्यांच्या मधील अंतर दुप्पट प्रमाणात विभागलेले आहे; पहिला प्रदेश औद्भिद नावाचा, दुसरा रेणुमंडल.
तृतीयं सुरथं नाम चतुर्थं लंबनं स्मृतम् । धृतिमत्पंचमं वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्
तिसरा प्रदेश सुरथ नावाचा, चौथा लांबन म्हणून ओळखला जातो; पाचवा धृतिमत, सहावा प्रभाकर नावाचा प्रदेश आहे.
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलंबकाः । एतेषु देवगंधर्वाः प्रजाश्च मुदिता द्विजाः । विहरंति रमंते च न तेषु म्रियते जनः
सातवा प्रदेश कापिल नावाचा; हे सात प्रदेश आहेत. या सर्वांत, हे द्विजांनो, देव, गंधर्व आणि आनंदी लोक वावरतात, रमतात; तेथे कुणीही मरत नाही.
न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छजात्योऽपि वा द्विजाः । गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च सत्तमाः
तेथे दुष्ट लोक किंवा परकीय वंशाचे लोक नाहीत, हे द्विजांनो; सर्व लोक बहुतेक गोऱ्या वर्णाचे, नाजूक आणि उत्तम स्वभावाचे आहेत.
अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि द्विजपुंगवाः । यथा श्रुतं महाप्राज्ञा वर्ण्यते शृणुत द्विजाः
बाकीच्या सर्व प्रदेशांबद्दल, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी जसे ऐकले तसे सांगतो; ऐका, हे ज्ञानी द्विजांनो.
क्रौंचद्वीपे महाभागाः क्रौंचो नाम महागिरिः । क्रौंचात्परो वामनको वामनादंधकारकः
क्रौंच बेटावर, हे भाग्यवानांनो, क्रौंच नावाचा मोठा पर्वत आहे; क्रौंचच्या पलीकडे वामनक नावाचा पर्वत आहे, जो अंधार निर्माण करतो.
अंधकारात्परो विप्रा मैनाकः पर्वतोत्तमः । मैनाकात्परतो विप्रा गोविंदो गिरिरुत्तमः
त्या अंधाराच्या पलीकडे, हे ब्राह्मणांनो, मैनाक नावाचा श्रेष्ठ पर्वत आहे; मैनाकच्या पुढे गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे.
गोविंदात्परतश्चैव पुंडरीको महागिरिः । पुंडरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः
गोविंदच्या पुढे पुंडरीक नावाचा मोठा पर्वत आहे; पुंडरीकच्या पुढे दुंदुभिस्वन नावाचा पर्वत आहे.
पुरस्ताद्द्विगुणस्तेषां विष्कंभो मुनिपुंगवाः । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
त्यांच्या समोर, हे श्रेष्ठ मुनींनो, अंतर दुप्पट आहे; त्या प्रदेशांचे वर्णन मी करतो, ते लक्ष देऊन ऐका.
क्रौंचस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः । मनोनुगात्परो देश उष्णो नाम तपोधनाः
क्रौंचचा प्रदेश कुशल नावाचा आहे; वामनाचा मनोनुग नावाचा; मनोनुगच्या पुढे उष्ण नावाचा प्रदेश आहे, हे तपस्वींनो.
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावरादंधकारकः । अंधकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः
उष्ण प्रदेशाच्या पलीकडे प्रावरक नावाचं भूमी आहे, त्याच्या पुढे अंधाराचं प्रदेश आहे; आणि त्या अंधाराच्या प्रदेशाच्या पुढे ऋषींचं प्रदेश आहे, असं मानलं जातं.
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः । सिद्धचारणसंकीर्णो गौरः प्रायोजनः स्मृतः
मुनिंच्या प्रदेशाच्या पुढे दुंदुभीच्या गजराचा आवाज ऐकू येतो, तिथे सिद्ध आणि चारण लोक वावरतात, आणि तो प्रदेश तेजस्वी प्रयोजन म्हणून ओळखला जातो.
एते देशाः समाख्याता देवगंधर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान्
हे सर्व प्रदेश देव आणि गंधर्व यांच्या सेवेत आहेत, असं सांगितलं गेलं; पुष्कर या ठिकाणी पुष्कर नावाचा रत्नांनी आणि मौल्यवान दगडांनी सजलेला डोंगर आहे.
तत्र नित्यं प्रसरति स्वयं देवः प्रजापतिः । पर्युपासंति तं नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः
त्या ठिकाणी देवतांमध्ये प्रमुख असलेले प्रजापती स्वतः नेहमी प्रकट होतात; सर्व देव आणि महर्षी त्यांची नेहमी सेवा करतात.
वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयंति द्विजोत्तमाः । जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च
श्रेष्ठ ब्राह्मण मनाला आनंद देणाऱ्या शब्दांनी त्यांची पूजा करतात; जांबूद्वीपातून अनेक प्रकारची रत्ने उत्पन्न होतात.
द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां मुनिसत्तमाः । विप्राणां ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये, हे श्रेष्ठ मुनी, लोक—विशेषतः ब्राह्मण—ब्रह्मचर्य, सत्य आणि संयम यांच्या जोरावर वावरतात.
आरोग्यायुष्प्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः । एते जनपदा विप्रा द्वीपेषु तेषु सत्तमाः
आरोग्य आणि आयुष्य हे दुपटीने वाढलेलं असतं, अशा या द्वीपांमध्ये, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, हे लोक खरोखरच पुण्यवान आहेत.
उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रवर्त्तते । ईश्वरो दंडमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः
ज्या प्रदेशांमध्ये एकच धर्म प्रस्थापित आहे, तिथे स्वतः प्रजापती, प्रभू, अनुशासनाचा दंड हातात घेतात.
द्वीपानेतान्मुनिवरा रक्षंस्तिष्ठति सर्वदा । स राजा स शिवो विप्राः स पिता स पितामहः
हे सर्व द्वीप श्रेष्ठ मुनी नेहमी रक्षण करतात; तोच राजा आहे, तोच शिव आहे, हे ब्राह्मणहो, तोच वडील आणि तोच आजोबा आहे.
गोपायति द्विजश्रेष्ठाः प्रजाः स द्विजपंडिताः । भोजनं चात्र विप्रेंद्राः प्रजाः स्वयमुपस्थितम्
तो आणि विद्वान ब्राह्मण मिळून लोकांचं रक्षण करतात, हे श्रेष्ठ द्विज; आणि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तिथे लोकांसाठी अन्न आपोआप मिळतं.
सिद्धमेव महाभागा भुंजते तद्धि नित्यदा । ततः परं महाशैलो दृश्यते लोकसंस्थितिः
पुण्यवान लोक नेहमीच ते अन्न खातात, कारण ते नेहमी तयार असतं; त्याच्या पुढे एक महान पर्वत दिसतो, जो साऱ्या जगाचा आधार आहे.
चतुरस्रो महाप्राज्ञः सर्वतः परिमंडलः । तत्र तिष्ठंति विप्रेंद्राश्चत्वारो लोकसंमताः
तो पर्वत चौकोनी आहे, हे महाज्ञानी, आणि सर्व बाजूंनी पूर्णपणे गोल आहे; तिथे चार जगप्रसिद्ध ब्राह्मण वास करतात.
दिग्गजा हि मुनिश्रेष्ठा वामनैरावतां जनाः । सुप्रतीकस्तथा विप्राः प्रभिन्नकरटामुखाः
हे श्रेष्ठ मुनी, तिथले लोक दिशांच्या हत्तींसारखे, ऐरावतासारखे भासतात; तसेच, हे ब्राह्मण, ते सुंदर असून त्यांच्या सोंड्या तुटलेल्या आणि तोंड वेगळ्या आहेत.
तस्याहं परिमाणं न संख्यातुमिहमुत्सहे । असंख्यातः सुनित्यं हि तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा
त्याचं माप मी सांगू शकत नाही; ते खरोखरच अमाप आहे, नेहमीच बाजूला, वर आणि खाली पसरलेलं आहे.