मृगाश्च ब्रह्मभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता द्विजाः । मशकेषु तु राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः
मृग प्रदेशात ब्राह्मणांची संख्या जास्त आहे आणि ते आपापल्या कर्तव्यांत मग्न असतात. मशक प्रदेशात क्षत्रिय धर्मनिष्ठ आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहेत.
मानसाश्च महाभागा वैश्यधर्मोपजीविनः । सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः
मानस हे फार भाग्यवान असून, ते वैश्यधर्माने आपला उदरनिर्वाह करतात. ते सर्व सुखांनी युक्त, शूर आणि धर्म व अर्थ यावर लक्ष केंद्रित करणारे आहेत.
शूद्रास्तु मल्लका नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः । न तत्र राजा विप्रेंद्रा न दंडो न च दंडिकाः
मल्लक हे नेहमी शूद्र असून, ते धर्मशील पुरुष आहेत. तिथे राजा नाही, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, ना शिक्षा आहे, ना शिक्षा देणारे.
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षंति परस्परम् । एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्
ते सर्व धर्म जाणून आपापल्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करतात. त्या बेटाबद्दल एवढेच सांगता येईल.
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
शाकद्वीपाच्या या सामर्थ्यशाली बेटाबद्दल एवढेच ऐकावे.
सूत उवाच-। उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत
सूतमुनी म्हणाले—ब्रम्हणांनो, उत्तरेकडील बेटांमध्ये अशी कथा ऐकू येते. तिथे भाग्यवान लोक सांगतात, ते तुम्ही ऐका.
घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः
तिथे तुपाचा समुद्र आहे, दुसरा दह्याच्या मांडाचा समुद्र आहे, सुरोदसागर आहे आणि आणखी एक दूधाचा समुद्र आहे.
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः
हे द्विजश्रेष्ठांनो, प्रत्येक बेट मागच्या बेटापेक्षा दुप्पट मोठे आहे आणि हे सर्व पर्वत ज्ञानी लोकांनो, समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः
मध्य बेटावर एक मोठा, पारदर्शक मणीसारखा डोंगर आहे; पश्चिमेला काळा पर्वत आहे, ज्याला नारायणाचा सखा असे म्हणतात, हे द्विजांनो.
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम्
तेथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव जपत असतो; तो तेथे प्रसन्न झाला आणि लोकांना सुख दिले.
शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः
शरद बेटाच्या मध्यभागी कुशाचा एक स्तंभ आहे, तो पूजला जातो; तसेच शाल्मली बेटावर शाल्मली वृक्षाचीही पूजा होते, हे द्विजांनो.
क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंच बेटावर महाक्रौंच नावाचा रत्नांनी भरलेला मोठा डोंगर आहे; तो सर्व चार वर्णांनी नेहमी पूजला जातो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
गोमंत नावाचा पर्वत, हे ब्राह्मणांनो, फार मोठा आणि सर्व धातूंनी समृद्ध आहे; तेथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत नेहमी वास करतो.
मोक्षिभिः संगतो नित्यं प्रभुर्नारायणोहरिः । कुशद्वीपे तु विप्रेंद्राः पर्वतो विद्रुमैश्चितः
तो नारायण हरि नेहमी मुक्तीची इच्छा करणाऱ्यांमध्ये राहतो; कुश बेटावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, पर्वत प्रवाळांनी शोभलेला आहे.
सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः
दुसरा पर्वत सुनामा नावाचा असून जिंकता येणे कठीण आहे; तिसरा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, कुमुद नावाचा तेजस्वी पर्वत आहे.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पुष्पवान नावाचा, पाचवा कुशेशय, सहावा हरिगिरी नावाचा; हे सहा पर्वत सर्वात श्रेष्ठ आहेत.
तेषामंतरविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं रेणुमंडलम्
त्यांच्या मधील अंतर दुप्पट प्रमाणात विभागलेले आहे; पहिला प्रदेश औद्भिद नावाचा, दुसरा रेणुमंडल.
तृतीयं सुरथं नाम चतुर्थं लंबनं स्मृतम् । धृतिमत्पंचमं वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्
तिसरा प्रदेश सुरथ नावाचा, चौथा लांबन म्हणून ओळखला जातो; पाचवा धृतिमत, सहावा प्रभाकर नावाचा प्रदेश आहे.
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलंबकाः । एतेषु देवगंधर्वाः प्रजाश्च मुदिता द्विजाः । विहरंति रमंते च न तेषु म्रियते जनः
सातवा प्रदेश कापिल नावाचा; हे सात प्रदेश आहेत. या सर्वांत, हे द्विजांनो, देव, गंधर्व आणि आनंदी लोक वावरतात, रमतात; तेथे कुणीही मरत नाही.
न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छजात्योऽपि वा द्विजाः । गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च सत्तमाः
तेथे दुष्ट लोक किंवा परकीय वंशाचे लोक नाहीत, हे द्विजांनो; सर्व लोक बहुतेक गोऱ्या वर्णाचे, नाजूक आणि उत्तम स्वभावाचे आहेत.
अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि द्विजपुंगवाः । यथा श्रुतं महाप्राज्ञा वर्ण्यते शृणुत द्विजाः
बाकीच्या सर्व प्रदेशांबद्दल, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी जसे ऐकले तसे सांगतो; ऐका, हे ज्ञानी द्विजांनो.
क्रौंचद्वीपे महाभागाः क्रौंचो नाम महागिरिः । क्रौंचात्परो वामनको वामनादंधकारकः
क्रौंच बेटावर, हे भाग्यवानांनो, क्रौंच नावाचा मोठा पर्वत आहे; क्रौंचच्या पलीकडे वामनक नावाचा पर्वत आहे, जो अंधार निर्माण करतो.
अंधकारात्परो विप्रा मैनाकः पर्वतोत्तमः । मैनाकात्परतो विप्रा गोविंदो गिरिरुत्तमः
त्या अंधाराच्या पलीकडे, हे ब्राह्मणांनो, मैनाक नावाचा श्रेष्ठ पर्वत आहे; मैनाकच्या पुढे गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे.
गोविंदात्परतश्चैव पुंडरीको महागिरिः । पुंडरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः
गोविंदच्या पुढे पुंडरीक नावाचा मोठा पर्वत आहे; पुंडरीकच्या पुढे दुंदुभिस्वन नावाचा पर्वत आहे.
पुरस्ताद्द्विगुणस्तेषां विष्कंभो मुनिपुंगवाः । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
त्यांच्या समोर, हे श्रेष्ठ मुनींनो, अंतर दुप्पट आहे; त्या प्रदेशांचे वर्णन मी करतो, ते लक्ष देऊन ऐका.
क्रौंचस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः । मनोनुगात्परो देश उष्णो नाम तपोधनाः
क्रौंचचा प्रदेश कुशल नावाचा आहे; वामनाचा मनोनुग नावाचा; मनोनुगच्या पुढे उष्ण नावाचा प्रदेश आहे, हे तपस्वींनो.
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावरादंधकारकः । अंधकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः
उष्ण प्रदेशाच्या पलीकडे प्रावरक नावाचं भूमी आहे, त्याच्या पुढे अंधाराचं प्रदेश आहे; आणि त्या अंधाराच्या प्रदेशाच्या पुढे ऋषींचं प्रदेश आहे, असं मानलं जातं.
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः । सिद्धचारणसंकीर्णो गौरः प्रायोजनः स्मृतः
मुनिंच्या प्रदेशाच्या पुढे दुंदुभीच्या गजराचा आवाज ऐकू येतो, तिथे सिद्ध आणि चारण लोक वावरतात, आणि तो प्रदेश तेजस्वी प्रयोजन म्हणून ओळखला जातो.
एते देशाः समाख्याता देवगंधर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान्
हे सर्व प्रदेश देव आणि गंधर्व यांच्या सेवेत आहेत, असं सांगितलं गेलं; पुष्कर या ठिकाणी पुष्कर नावाचा रत्नांनी आणि मौल्यवान दगडांनी सजलेला डोंगर आहे.
तत्र नित्यं प्रसरति स्वयं देवः प्रजापतिः । पर्युपासंति तं नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः
त्या ठिकाणी देवतांमध्ये प्रमुख असलेले प्रजापती स्वतः नेहमी प्रकट होतात; सर्व देव आणि महर्षी त्यांची नेहमी सेवा करतात.