ततः परेण मुनयो जलधारो महागिरिः । ततो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
त्यापुढे, हे मुनीहो, जलधार नावाचा महान पर्वत आहे. तिथून इंद्र नेहमी श्रेष्ठ जल घेतो.
ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले द्विजोत्तमाः । उच्चैर्गिरी रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम्
तिथून, हे श्रेष्ठ द्विजहो, पावसाळ्यात पाऊस पडतो. तिथे उंच रैवत पर्वत नेहमी उभा आहे.
रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः । उत्तरेण तु विप्रेंद्राः श्यामो नाम महागिरिः
आकाशातील रेवती हे नक्षत्र पितामहाने ठरवले आहे. उत्तरेला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, श्याम नावाचा महान पर्वत आहे.
नवमेघप्रभः प्रांशुः श्रीमानुज्ज्वलविग्रहः । यतः श्यामत्वमापन्नाः प्रजा मुदितमानसाः
तो नव्या मेघांसारखा काळसर, उंच, तेजस्वी आणि सुंदर आहे. त्याच्यामुळे तिथल्या लोकांचा रंग श्याम झाला असून, ते सर्व आनंदी आहेत.
ऋषय ऊचुः-। सुमहान्संशयोऽस्माकं प्राप्तोयं सूत यत्त्वया । प्रजाः कथं सूत सम्यक्संप्राप्ताः श्यामतामिह
ऋषी म्हणाले — सूत, तुझ्या बोलण्यामुळे आमच्यात मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे. इथल्या लोकांचा रंग कसा श्याम झाला हे सांग.
सूत उवाच-। सर्वेष्वेव महाप्राज्ञा द्वीपेषु मुनिपुंगवाः । गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णांतरे द्विजाः
सूतम्हणाले — हे अत्यंत बुद्धिमान मुनीहो, सर्व द्वीपांमध्ये पक्षी पांढरे आणि काळे आहेत, आणि त्यांच्यात इतर रंगांचेही पक्षी आहेत.
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्मात्श्यामगिरिः स्मृतः । ततः परं मुनिश्रेष्ठा दुर्गशैलो महोदयः
जिथे श्याम रंग उत्पन्न झाला, म्हणून त्याला श्यामगिरी म्हणतात. त्यापुढे, हे श्रेष्ठ मुनी, दुर्गशैल नावाचा महान पर्वत आहे.
केशरी केशरयुतो यतो वातः प्रवर्त्तते । तेषां योजनविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः
तो केसरी नावाचा असून, त्याला केसांची माळ आहे आणि तिथून वारा वाहतो. त्यांची रुंदी योजनेने मोजली तर दुप्पट आहे.
वर्षाणि तेषु विप्रेंद्राः संप्रोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, तिथल्या प्रदेशांची नावे ज्ञानी लोकांनी सांगितली आहेत — महामेरू, महाकाश, जलध, आणि कुमुदोत्तर.
जलधारो महाप्राज्ञः सुकुमार इति स्मृतः । रेवतस्य तु कौमारः श्यामश्च मणिकांचनः
जलधाराला महाप्राज्ञ आणि सुकुमार असं ओळखतात. रैवताचे कौमार, आणि श्यामाचे मणिकांचन असं नाव आहे.
केशरस्याथ मौदाकी परेण तु महान्पुमान् । परिवार्य्यं तु विप्रेंद्रा दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च
केशरस्याच्या बेटानंतर मौदाकी हे बेट येते आणि त्यानंतर महापुमान हे मोठे बेट आहे, जे सर्व बाजूंनी वेढलेले आहे. त्याची लांबी आणि रुंदीही सांगितली आहे.
जंबूद्वीपेन संख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः । शाको नाम महाप्राज्ञाः प्रजास्तस्य सहानुगाः
हे बेट जांबूद्वीपातलेच मानले जाते. त्याच्या मध्यभागी शाक नावाचे एक मोठे झाड आहे. हे ज्ञानी लोकांनो, त्या झाडाभोवती तिथले लोक आणि त्यांचे अनुयायी राहतात.
तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः । तत्र गच्छंति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च
तिथे पुण्यवान प्रदेश आहेत आणि तिथे शंकराची पूजा केली जाते. तिथे सिद्ध, चारण आणि देवताही जातात.
धार्मिकाश्च प्रजाः सर्वाः चत्वारो गतमत्सराः । वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते
तिथले सगळे लोक धर्मशील आहेत. चारही वर्ण एकमेकांवर मत्सर न ठेवता आपापल्या कर्तव्यांत मग्न आहेत. तिथे कुठेही चोर आढळत नाही.
दीर्घायुषो महाप्राज्ञा जरामृत्युविवर्जिताः । प्रजास्तत्र विवर्द्धंते वर्षास्विव समुद्रगाः
तिथले लोक दीर्घायुषी, अत्यंत बुद्धिमान आणि म्हातारपण व मृत्यूपासून मुक्त आहेत. ते लोक पावसाळ्यात समुद्राकडे वाहणाऱ्या नद्यांसारखे वाढतात.
नद्यः पुण्यजलास्तत्र गंगा च बहुधा गता । सुकुमारी कुमारी च शीता शीतोदका तथा
तिथे पवित्र पाण्याच्या नद्या आहेत आणि गंगा अनेक रूपांत वाहते. तसंच सुकुमारी, कुमारी, शिता आणि शीतोदका या नद्याही तिथे आहेत.
महानदी च भो विप्रास्तथा मणिजला नदी । इक्षुवर्द्धनिका चैव नदी मुनिवराः स्मृताः
ब्रम्हणांनो, तिथे महानदी आणि मणिजला नावाच्या नद्या आहेत. तसेच, ऋषींनी स्मरण केलेली इक्षुवर्धनिका नावाची नदीही तिथे आहे.
ततः प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः परमशोभनाः । सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः
तिथून असंख्य पवित्र आणि सुंदर नद्या वाहतात, कारण इंद्र तिथे पाऊस पाडतो.
न तासां नामधेयानि परिस्मर्तुं तथैव च । शक्यंते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः
त्या सर्व नद्यांची नावे लक्षात ठेवता किंवा मोजता येत नाहीत. त्या सर्व पुण्यवान नद्या अगणित आहेत.
ततः पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकविश्रुताः । मृगाश्च मशकाश्चैव मानसा मल्लकास्तथा
त्यानंतर तिथे चार पुण्यवान आणि जगप्रसिद्ध प्रदेश आहेत—मृग, मशक, मानस आणि मल्लक.
मृगाश्च ब्रह्मभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता द्विजाः । मशकेषु तु राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः
मृग प्रदेशात ब्राह्मणांची संख्या जास्त आहे आणि ते आपापल्या कर्तव्यांत मग्न असतात. मशक प्रदेशात क्षत्रिय धर्मनिष्ठ आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहेत.
मानसाश्च महाभागा वैश्यधर्मोपजीविनः । सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः
मानस हे फार भाग्यवान असून, ते वैश्यधर्माने आपला उदरनिर्वाह करतात. ते सर्व सुखांनी युक्त, शूर आणि धर्म व अर्थ यावर लक्ष केंद्रित करणारे आहेत.
शूद्रास्तु मल्लका नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः । न तत्र राजा विप्रेंद्रा न दंडो न च दंडिकाः
मल्लक हे नेहमी शूद्र असून, ते धर्मशील पुरुष आहेत. तिथे राजा नाही, ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, ना शिक्षा आहे, ना शिक्षा देणारे.
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षंति परस्परम् । एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्
ते सर्व धर्म जाणून आपापल्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करतात. त्या बेटाबद्दल एवढेच सांगता येईल.
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
शाकद्वीपाच्या या सामर्थ्यशाली बेटाबद्दल एवढेच ऐकावे.
सूत उवाच-। उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत
सूतमुनी म्हणाले—ब्रम्हणांनो, उत्तरेकडील बेटांमध्ये अशी कथा ऐकू येते. तिथे भाग्यवान लोक सांगतात, ते तुम्ही ऐका.
घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः
तिथे तुपाचा समुद्र आहे, दुसरा दह्याच्या मांडाचा समुद्र आहे, सुरोदसागर आहे आणि आणखी एक दूधाचा समुद्र आहे.
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः
हे द्विजश्रेष्ठांनो, प्रत्येक बेट मागच्या बेटापेक्षा दुप्पट मोठे आहे आणि हे सर्व पर्वत ज्ञानी लोकांनो, समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः
मध्य बेटावर एक मोठा, पारदर्शक मणीसारखा डोंगर आहे; पश्चिमेला काळा पर्वत आहे, ज्याला नारायणाचा सखा असे म्हणतात, हे द्विजांनो.
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम्
तेथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव जपत असतो; तो तेथे प्रसन्न झाला आणि लोकांना सुख दिले.