बहिर्गिर्य्योंगमलदा मगधा मालवार्घटाः । सत्त्वतराः प्रावृषेयाः भार्गवाश्च द्विजर्षभाः
पर्वताबाहेरील योंगमलद, मगध, मालवार्घट, श्रेष्ठ प्रावृषेय आणि ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ असणारे भार्गव हेही येथे आहेत.
पुंड्रा भार्गाः किराताश्च सुदेष्णा भासुरास्तथा । शका निषादा निषधास्तथैवानर्त नैऋताः
पुंड्र, भार्ग, किरात, सुदेष्ण, भासुर, शाक, निषाद, निषध, अनर्त आणि नैरित हेही आहेत.
पूर्णलाः पूतिमत्स्याश्च कुंतला कुशकास्तथा । तरिग्रहाश्शूरसेना ईजिकाः कल्पकारणाः
पूर्णल, पूतिमत्स्य, कुंतल, कुशक, तरिग्रह, शूरसेन, ईजिक आणि कल्पकारण हेही येथे आहेत.
तिलभागामसाराश्च मधुमत्ताः ककुंदकाः । काश्मीराः सिंधुसौवीरा गांधारा दर्शकास्तथा
तिलभाग, मसार, मधुमत्त, ककुंदक, काश्मीर, सिंधुसौवीर, गांधार आणि दर्शक हेही येथे आहेत.
अभीसाराः कुद्रुताश्च सौरिला बाह्लिकास्तथा । दर्वी च मालवा दर्वा वातजामरथोरगाः
अभीसार, कुदृत, सौरील, बाह्लिक, दर्वी, मालव, दर्व आणि वातजामरथोरग हेही येथे आहेत.
बलरट्टास्तथा विप्राः सुदामानः मुमल्लिकाः । बंधाकरीकषाश्चैव कुलिंदा गंधिकास्तथा
बलरट्ट, सुदामान, मुमल्लिक, बंधकारीकष, कुलिंद आणि गंधिक हेही येथे आहेत, हे ब्राह्मणहो.
वनायवोदशाः पार्श्वरोमाणः कुशबिंदवः । काच्छा गोपालकच्छाश्च जांगलाः कुरुवर्णकाः
वनायव, ओदश, पार्श्व, रोमाण, कुशबिंदव, काच्छ, गोपालकच्छ, जांगल आणि कुरुवर्णक हे लोक—
किराताबर्बराः सिद्धा वैदेहास्ताम्रलिप्तिकाः । औड्रम्लेच्छाः ससैरिंद्राः पार्वतीयाश्च सत्तमाः
किरात, बर्बर, सिद्ध, वैदेह, ताम्रलिप्तिक, औड्र, म्लेच्छ, सैरिंद्र आणि उत्तम पर्वतीय हे लोक—
अथापरे जनपदा दक्षिणा मुनिपुंगवाः । द्रविडाः केरलाः प्राच्या मूषिका बालमूषिकाः
आणि इतर दक्षिणेकडील लोक, हे श्रेष्ठ मुनी, म्हणजे द्रविड, केरळ, प्राच्य, मूषिक आणि बालमूषिक—
कर्णाटका माहिषका विकंधा मूषिकास्तथा । झल्लिकाः कुंतलाश्चैव सौहृदानलकाननाः
कर्नाटक, माहिषक, विकंध, मूषिक, झल्लिक, कुंतल, सौहृद आणि अलकानन—
कौक्कुटकास्तथा बोलाः कोकणा मणिवालकाः । समंगा कनकाश्चैव कुंकुरांगारमारिषाः
कौक्कुटक, बोळ, कोकण, मणिवालक, समंग, कनक आणि कुक्कुरांगारमारीष—
ध्वजिन्युत्सवसंकेतास्त्रिवर्गा माल्यसेनयः । व्यूढकाः कोरकाः प्रोष्टाः संगवेगधरास्तथा
ध्वज, उत्सव आणि संकेत असणारे, त्रिवर्ग, माळ्य, सेनय, व्यूढक, कोरक, प्रोष्ट आणि संगवेगधर—
तथैव विंद्यरुलिकाः पुलिंदा बल्वलैः सह । मालवा मलराश्चैव तथैवापरवर्तकाः
तसेच विंध्यारुलिक, पुलिंद आणि बलवल, मालव, मलर आणि अपरवर्तक—
कुलिंदाः कालदाश्चैव चंडकाः कुरटास्तथा । मुशलास्तनवालाश्च सतीर्था पूतिसृंजयाः
कुलिंद, कालद, चंडक, कुरट, मुषल, तनवाल, सतीर्थ आणि पूतिसृंजय—
अनिदायाः शिवाटाश्च तपनाः सूतपास्तथा । ऋषिकाश्च विदर्भाश्च स्तंगना परतंगकाः
अनिदाय, शिवाट, तपन, सूतप, ऋषिक, विदर्भ, स्तंगन आणि परतंगक—
उत्तराश्चापरेम्लेच्छा जना हि मुनिपुंगवाः । जवनाश्च सकांबोजा दारुणा म्लेच्छजातयः
आणि इतर उत्तरेकडील म्लेच्छ लोक, हे श्रेष्ठ मुनी— म्हणजे यवन, काम्बोज, दारुण आणि इतर म्लेच्छ जाती—
सकृघृहाः कुलट्याश्च हूणा पारसिकैः सह । तथैव रमणाश्चान्यास्तथा च दशमालिकाः
सकृगृह, कुलट, हूण, पारसिक, तसेच रमण आणि दशमालिक—
क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्र कुलानि च । शूराभीराश्च दरदाः काश्मीराः पशुभिः सह
क्षत्रिय वस्ती, वैश्य आणि शूद्र कुटुंबे, शूर, अभीर, दरद आणि काश्मीर हे आपल्या जनावरांसह—
खांडीकाश्च तुषाराश्च पद्मगा गिरिगह्वराः । आद्रेयाः सभिरादाजास्तथैव स्तनपोषकाः
खांडिक, तुषार, पद्मग, पर्वताच्या गुहांत राहणारे, आद्रेय, सभिरादाज आणि स्तनपोषक—
द्रोषकाश्च कलिंगाश्च किरातानां च जातयः । तोमरा हन्यमानाश्च तथैव करभंजकाः
द्रोषक, कलिंग, किरातांच्या जाती, तोमर, हन्यमान आणि करभंजक—
एते चान्ये जनपदाः प्राच्योदीच्यास्तथैव च । उद्देशमात्रेण मया देशाः संकीर्तिता द्विजाः । यथागुणबलं चापि त्रिवर्गस्य महाफलम्
हे आणि इतर पूर्व व उत्तर दिशेतील लोक, हे द्विज, मी फक्त नावाने सांगितले; त्यांच्या गुण व सामर्थ्यानुसार, त्रिवर्गाचे मोठे फळ मिळते.
ऋषय ऊचुः-। भारतस्यास्य वर्षस्य तथा हैमवतस्य च । प्रमाणमायुषः सूत बलं चापि शुभाशुभम्
मुनी म्हणाले: सूत, या भारत देशाचे आणि हिमवत प्रदेशाचे आयुष्य, बळ आणि शुभाशुभ काय आहे ते आम्हाला सांग.
अनागतमतिक्रांतं वर्तमानं च सत्तम । आचक्ष्व नो विस्तरेण हरिवर्षं तथैव च
हे श्रेष्ठ, गेलेले, येणारे आणि सध्याचे तसेच हरिवर्ष याबद्दल सविस्तर सांग.
सूत उवाच-। चत्वारि भारते वर्षे युगानि मुनिपुंगवाः । कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं च द्विजसत्तमाः
सूत म्हणाले: हे श्रेष्ठ मुनी, भारत देशात चार युगे आहेत—कृत, त्रेता, द्वापर आणि तिष्य, हे उत्तम द्विज.
पूर्वे कृतयुगं नाम ततस्त्रेतायुगं द्विजाः । तत्पश्चाद्द्वापरं चाथ ततस्तिष्यः प्रवर्तते
सर्वात आधी कृतयुग होते, त्यानंतर त्रेतायुग आले, मग द्वापर आले आणि त्यानंतर तिष्य युग सुरू होते, हे द्विजांनो.
चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां मुनिपुंगवाः । आयुः संख्या कृतयुगे संख्याता हि तपोधनाः
हे श्रेष्ठ ऋषींनो, कृतयुगात चार हजार वर्षे एवढे आयुष्य असते, असे तपस्वी लोकांनी सांगितले आहे.
तथा त्रीणि सहस्राणि त्रेतायामायुषो विदुः । द्वे सहस्रे द्वापरे तु भुवि तिष्ठंति सांप्रतम्
त्याचप्रमाणे, त्रेतायुगात तीन हजार वर्षे आयुष्य मानले जाते; द्वापरयुगात सध्या पृथ्वीवर दोन हजार वर्षे आयुष्य राहते.
तत्प्रमाणस्थितिर्ह्यस्ति तिष्ये तु मुनिपुंगवाः । गर्भस्थाश्च म्रियंतेऽत्र तथा जाता म्रियंति च
तिष्य युगातही अशीच स्थिती असते, हे श्रेष्ठ ऋषींनो. येथे गर्भात असतानाच काही मरतात, आणि जन्मल्यानंतरही काही मरतात.
महाबला महासत्त्वाः प्रज्ञागुणसमन्विताः । प्रजायंते च जाताश्च शतशोऽथ सहस्रशः
तेथे जन्मणारे लोक मोठ्या बळाचे, उत्तम सामर्थ्याचे आणि बुद्धीचे गुण असलेले असतात; शेकड्यांनी आणि हजारोंनी लोक जन्म घेतात.
द्विजाः कृतयुगे विप्रा बलिनः प्रियदर्शनाः । प्रजायंते च जाताश्च मुनयो वै तपोधनाः
हे द्विजांनो, कृतयुगात ब्राह्मण बलवान आणि सुंदर दिसणारे असतात; तसेच तपस्वी मुनी जन्म घेतात.