देवलोकच्युताः सर्वे तथा विरजसो द्विजाः । त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते द्विजोत्तमाः
ते सर्व देवलोकातून खाली आलेले आणि तसेच निर्मळ ब्राह्मण आहेत; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, ते तेरा हजार वर्षे जगतात.
आयुःप्रमाणं जीवंति नरा धार्मिकपुंगवाः । क्षीरोदस्य समुद्रस्य तथैवोत्तरतः प्रभुः
ते धर्मनिष्ठ पुरुष आपापल्या आयुष्याच्या प्रमाणानुसार जगतात; आणि तसेच, प्रभो, क्षीरसागराच्या उत्तरेला.
हरिस्तिष्ठति वैकुंठः शकटे कनकामये । अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोजवम्
हरि वैकुंठात सोन्याच्या रथावर उभा आहे; त्या रथाला आठ चाकं आहेत, त्याच्याभोवती अनेक जीव आहेत, आणि तो रथ मनाच्या वेगाने धावतो.
अग्निवर्णं महातेजो जांबूनदविभूषितम् । स प्रभुः सर्वभूतानां विभुश्च द्विजसत्तमाः
तो प्रभू अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे, सोन्याने सुशोभित आहे; तो सर्व सृष्टीचा स्वामी आणि व्यापणारा आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
संक्षेपे विस्तरे चैव कर्ता कारयिता तथा । पृथिव्यापस्तथाकाशं वायुस्तेजश्च सत्तमाः
थोडक्यात आणि सविस्तरपणे, तोच कर्ता आणि करवणारा आहे; पृथ्वी, पाणी, आकाश, वायू आणि तेज हेही त्याच्याच रूपात आहेत, हे सज्जनहो.
स यज्ञः सर्वभूतानामास्यं तस्य हुताशनः
तोच सर्व जीवांचा यज्ञ आहे, आणि त्याचे तोंड म्हणजे ज्या अग्नीत आहुती दिली जाते तो अग्नीच आहे.
ऋषय ऊचुः-। यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
ऋषींनी विचारले: हे भारत देश पुण्यवान आहे आणि पुण्य देणारा आहे; त्याची सर्व माहिती आम्हाला सांग, कारण तू आमच्यात सर्वांत बुद्धिमान मानला जातोस.
सूत उवाच-। अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रिय मित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
सूतेने सांगितले: येथे मी तुम्हाला भारत देशाची श्रेष्ठ कथा सांगतो, जो देवमित्र मनू, वैवस्वत मनू यांना प्रिय आहे.
पृथोश्च प्राज्ञ वै न्यस्य तथैक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरंबरीषस्य मांधातुर्नहुषस्य च
तसेच प्रथू हा ज्ञानी, आणि महान आत्मा इक्ष्वाकू, ययाति, अंबरिष, मांधाता आणि नहुष यांचीही माहिती सांगतो.
तथैव मुचुकुंदस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
तसेच मुचुकुंद, कुबेर, शीन, ऋषभ, इला, नृग आणि त्या राजाचीही माहिती सांगतो.
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधेश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
राजर्षी कुशिक, महान आत्मा गाधी, राजर्षी सोम आणि दिलीप यांचीही माहिती सांगतो.
अन्येषां च महाभागाः क्षत्रियाणां बलीयसाम् । सर्वेषामेव भूतानां प्रियं भारतमुत्तमम्
इतर अनेक भाग्यवान आणि बलाढ्य क्षत्रियांचीही माहिती सांगतो; हे भारत देश सर्व जीवांना प्रिय आहे.
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमहो द्विजाः । महेंद्रो मलयःसह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
आता मी हे प्रदेश सांगतो, जसे ऐकले तसे, हे द्विजांनो—महेंद्र, मलय, सह्य, शुक्तिमान आणि ऋक्ष पर्वत.
विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशो विप्रा पर्वतास्ते समीपतः
विंध्य आणि पारियात्र—हे सात कुलपर्वत आहेत; त्यांच्या जवळ हजारो इतर पर्वत आहेत, हे विप्रांनो.
अविज्ञाताः सारवंतो विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तु ये परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
काही पर्वत अज्ञात, पण सारयुक्त, विशाल आणि विविध शिखरांनी युक्त आहेत; जे ओळखले जातात, ते लहान आणि लहान लोकांना आधार देणारे आहेत.
आर्यम्लेच्छसधर्माणस्ते मिश्राः पुरुषा द्विजाः । नदीं पिबंति विमलां गंगां सिंधुंसरस्वतीम्
तेथे, हे द्विजांनो, आर्य आणि म्लेच्छ चालीरीतीचे लोक मिसळून राहतात, जे गंगा, सिंधू आणि सरस्वती या शुद्ध नद्यांचे पाणी पितात.
गोदावरीं नर्मदां च बहूदां च महानदीम् । शतद्रुं चंद्रभागां च यमुनां च महानदीम्
आणि गोदावरी, नर्मदा, बहुदा ही महानदी, शतद्रू, चंद्रभागा आणि यमुना ही महानदीही आहेत.
दृषद्वतीं वितस्तां च विपापां स्वच्छवालुकाम् । नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णां वेणीं च निम्नगाम्
दृषद्वती, वितस्ता, पापरहित आणि स्वच्छ वाळूची नदी, वेत्रवती, कृष्णा आणि वेणी या वाहणाऱ्या नद्या आहेत.
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकामपि । वेदस्मृतिं वेदशिरां त्रिदिवां सिंधुला कृमिम्
इरावती, वितस्ता, पयोष्णी, देविका, वेदस्मृती, वेदशिरा, त्रिदिव, सिंधुला आणि कृमि या नद्या आहेत.
करीषिणीं चित्रवहां त्रिसेनां चैव निम्नगाम् । गोमतीं धूतपापां च चंदनां च महानदीम्
करीषिणी, चित्रवाहा, त्रिसेना ही वाहणारी नदी, गोमती, धुतपापा आणि चंदना ही महानदी आहेत.
कौशिकीं त्रिदिवां हृद्यां नाचितां रोहितारणीम् । रहस्यां शतकुंभां च सरयूं च द्विजोत्तमाः
कौशिकी, स्वर्गात आनंद देणारी, न मागितलेली रोहितारणी, गुप्त नदी, शतकुंभा आणि सरयू, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा । शरावतीं पयोष्णीं च भीमां भीमरथीमपि
चर्मण्वती, वेत्रवती, हस्तिसोमा, दिशा, शरावती, पयोष्णी, भीमा आणि भीमरथी या नद्या.
कावेरीं चुलुकां चापि तापीं शतमलामपि । नीवारां महितां चापि सुप्रयोगां तथा नदीम्
कावेरी, चुलुका, तापी, शतमला, नीवारा, आदरणीय नदी आणि सुप्रयोगा ह्या नद्या.
पवित्रां कृष्णलां सिंधुं वाजिनीं पुरमालिनीम् । पूर्वाभिरामां वीरां च भीमां मालावतीं तथा
पवित्र कृष्णला, सिंधू, वाजिनी, पुरमालिनी, पूर्वेकडील रमणीय, वीर नदी, भीमा आणि मालावती.
पलाशिनीं पापहरां महेंद्रां पटलावतीम् । करीषिणीमसिक्नीं च कुशचीरीं महानदीम्
पलाशिनी, पाप दूर करणारी, महेंद्र, पटलावती, करीषिणी, असिक्नी, कुशचिरी आणि महानदी.
मरुतां प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा । अनावतीमनुष्णां च सेव्यां कापीं च सत्तमाः
मरुतांमध्ये श्रेष्ठ, मेना, हेमा, घृतवती, अनावती, अनुर्णा आणि सेवा करण्याजोगी कापी, हे उत्तमजनांनो.
सदावीरामधृष्यां च कुशचीरां महानदीम् । रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिंजलाम्
सदैव वीर असणारी, जिंकता न येणारी, कुशचिरा, महानदी, रथचित्रा, ज्योतिरथा, विश्वामित्रा आणि कपिंजला.
चंद्रावहफलद्यं चैव कुचीरामंबुवाहिनीम् । वैनदीं पिंगलां वेणां तुंगवेगां महानदीम्
चंद्रावह, फलद्य, कुचिरा, अम्बुवाहिनी, वैनदी, पिंगला, वेणा आणि तुंगवेगा ही महानदी.
विदिशां कृष्णवेणां च ताम्रां च कपिलामपि । धेनुं सकामां वेदस्वां हविःस्रावां महापथाम्
विदिशा, कृष्णवेणा, ताम्र, कपिला, धेनू, सकामा, वेदस्वा, हविःस्रावा आणि महापथा.
शिप्रां च पिच्छलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् । कौर्णिकीं निम्नगां शोणां बाहुदामथ चंद्रमाम्
शिप्रा, पिच्छला, भारद्वाजी, वाहणारी नदी, कौर्णिकी, वहणारी शोणा, बाहुदा आणि चंद्रमा.