तत्र दिव्या त्रिपथगा प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । ब्रह्मलोकादपाक्रांता सप्तधा प्रतिपद्यते
तेथे दिव्य अशी तीन वाटांनी वाहणारी नदी प्रथम स्थापन झाली; ती ब्रह्मलोकातून निघून सात भागांत विभागली जाते.
वटोदका सा नलिनी पार्वती च सरस्वती । जंबूनदी च सीता च गंगा सिंधुश्च सप्तमी
त्या म्हणजे वटोदका, नलिनी, पार्वती, सरस्वती, जांबूनदी, सीता आणि सातवी म्हणजे गंगा सिंधू.
अचिंत्या दिव्यसंज्ञा सा प्रभावैश्च समन्विता । उपास्यते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये
ती अगम्य, दिव्य नावाने ओळखली जाणारी आणि अनेक सामर्थ्यांनी युक्त आहे; हजार युगांच्या शेवटी मोठ्या सभेत तिची पूजा केली जाते.
दृश्यादृश्या च भवति तत्रतत्र सरस्वती । एता दिव्याः सप्तगंगास्त्रिषुलोकेषु विश्रुताः
सरस्वती कधी दिसते, कधी अदृश्य होते; या सातही दिव्य गंगा त्रैलोक्यात प्रसिद्ध आहेत.
रक्षांसि वै हिमवती हेमकूटे च गुह्यकाः । सर्पा नागाश्च निषधे गोकर्णं च तपोवनम्
हिमवंतावर राक्षस राहतात, हेमकूटावर गुप्त देव, निषध पर्वतावर सर्प आणि नाग राहतात; गोकरण हे तपस्व्यांचे स्थान आहे.
देवासुराणां सर्वेषां श्वेतः पर्वतमुच्यते । गंधर्वा निषधे नित्यं नीले ब्रह्मर्षयस्तथा
सर्व देव आणि असुरांसाठी श्वेत पर्वत म्हणून ओळखला जातो; निषध पर्वतावर नेहमी गंधर्व राहतात आणि निळ्या पर्वतावर ब्रह्मर्षी.
शृंगवांस्तु महाभागा देवानां प्रतिसंचरः । इत्येतानि महाभागाः सप्तवर्षाणि भागशः
शृंगवान हा पुण्यशाली पर्वत देवांचे निवासस्थान आहे; अशा प्रकारे ही सातही प्रदेश फारच श्रेष्ठ आहेत आणि प्रत्येकाचे वेगळे स्थान आहे.
भूतान्युपनिविष्टानि गतिमंति ध्रुवाणि च । तेषामृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषा
त्या प्रदेशात जिवंत आणि स्थिर अशी सर्व भुते वसलेली आहेत; तिथे देव आणि माणसांची समृद्धी अनेक प्रकारांनी दिसून येते.
अशक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धे या तु विभूषिता । यां तु पृच्छथ मां विप्रा दिव्यमेनां शशाकृतिम्
श्रद्धावानांनो, जी वस्तू अलंकृत आहे ती मोजता येणार नाही; पण ब्राह्मणांनो, तुम्ही मला या शशाकृती दिव्य प्रदेशाबद्दल विचारता.
पार्श्वे शशस्य द्वे वर्षे उक्ते ये दक्षिणोत्तरे । कर्णे तु नागद्वीपश्च काश्यपद्वीप एव च
शशाच्या बाजूला दोन प्रदेश आहेत, एक दक्षिणेकडचा आणि एक उत्तरेकडचा; कानाजवळ नागद्वीप आणि कश्यपद्वीप आहेत.
कर्णद्वीपशिलो विप्राः श्रीमान्मलयपर्वतः । एतद्द्वितीयं द्वीपस्य दृश्यते शशिसंस्थितम्
ब्राह्मणांनो, कानाजवळील प्रदेश म्हणजे श्रीमंत मलयपर्वत; हा प्रदेश शशाच्या आकारातील द्वीपाचा दुसरा भाग म्हणून ओळखला जातो.
ऋषय ऊचुः-। मेरोरथोत्तरं पश्चात्पूर्वमाचक्ष्व सूततः । निखिलेन महाबुद्ध माल्यवंतं च पर्वतम्
ऋषी म्हणाले: सूत, मेरूच्या उत्तरेला, पश्चिमेला आणि पूर्वेला असलेल्या प्रदेशांबद्दल सविस्तर सांग, आणि मालयवत पर्वताबद्दलही सांग.
सूत उवाच-। दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे । उत्तराः कुरवो विप्राः पुण्याः सिद्धनिषेविताः
सूत म्हणाला: निळ्या पर्वताच्या दक्षिणेला आणि मेरूच्या उत्तरेकडील बाजूला पुण्यवान उत्तरेकडील कुरू आहेत, जिथे सिद्ध लोक वास करतात.
तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः । पुष्पाणि च सुगंधीनि रसवंति फलानि च
तिथे झाडांना मधुर फळे लागतात, ती नेहमी फुलांनी आणि फळांनी भरलेली असतात; फुले सुगंधी असतात आणि फळे रसाळ असतात.
सर्वकामफलास्तत्र केचिद्वृत्या द्विजोत्तमाः । अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र द्विजोत्तमाः
तिथे सर्व इच्छित फळे देणारी झाडे आहेत, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; आणि काही झाडांना दूध येते, त्यांना दूधझाडे म्हणतात.
प्रक्षरंति सदा क्षीरं तत्र सर्वेऽमृतोपमम् । वस्त्राणि च प्रसूयंते फलेष्वाभरणानि च
त्या झाडांतून नेहमीच अमृतासारखे दूध वाहते; त्यांच्या फळांतून वस्त्रे आणि दागिनेही उत्पन्न होतात.
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकांचनवालुका । सर्वर्तुसुखसंस्पर्शा निष्फलाश्च तपोधनाः
संपूर्ण भूमी रत्नांनी बनलेली आहे, आणि ती सूक्ष्म सोन्याच्या वाळूने भरलेली आहे. तिथे सर्व ऋतूंमध्ये सुखद गारवा असतो आणि तिथल्या तपस्व्यांना कोणत्याही प्रकारच्या तपश्चर्येची गरज लागत नाही.
देवलोकच्युताः सर्वे जायंते तत्र मानवाः । शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वसुप्रियदर्शनाः
तिथे जन्म घेणारे सर्व लोक हे देवलोकातून खाली आलेले असतात. त्यांचा जन्म शुद्ध कुळात होतो, त्यांच्याकडे भरपूर संपत्ती असते आणि ते सर्वजण फारच सुंदर आणि आकर्षक दिसतात.
मिथुनानि च जायंते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबंत्यमृतसंनिभम्
तिथे जोडपी जन्म घेतात आणि स्त्रिया अप्सरांसारख्या सुंदर असतात. त्या गायींचं दूध पितात, जे अमृतासारखं गोड आणि मधुर असतं.
मिथुनं जायते काले समंताच्च प्रवर्द्धते । तुल्यरूपगुणोपेतं समवेशं तथैव च
योग्य वेळी एक जोडपं जन्म घेतं आणि दोघंही एकत्र वाढतात. त्यांचं रूप आणि गुण सारखेच असतात आणि ते नेहमी एकमेकांशी एकरूप असतात.
एकमेवानुरूपं च चक्रवाकसमं द्विजाः । निरामयाश्च ते लोका नित्यं मुदितमानसाः
तेथे प्रत्येकाला एकच योग्य जोडीदार मिळतो, जसा चक्रवाक पक्ष्याला असतो. तिथले लोक निरोगी असतात आणि त्यांचं मन नेहमी आनंदी असतं.
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । जीवंति ते महाभागा न चान्योन्यं जहत्युत
हे पुण्यवान लोक दहा हजार वर्षे आणि हजार शतकं जगतात. ते कधीच एकमेकांना सोडत नाहीत.
भारुंडा नाम शकुनास्तीक्ष्णतुंडा महाबलाः । तान्निर्हरंतीहमृतान्दरीषु प्रक्षिपंति च
तिथे भारुंड नावाचे पक्षी असतात, ज्यांची चोच तीक्ष्ण आणि बलवान असते. हे पक्षी अमृत उचलून ते गुहांमध्ये ठेवतात.
उत्तराःकुरवो विप्रा व्याख्यातास्ते समासतः । मेरुपार्श्वमहं पूर्वं प्रवक्ष्यामि यथातथम्
हे ऋषीजनांनो, उत्तरेकडील कुरूंचं वर्णन मी थोडक्यात केलं. आता मी मेरू पर्वताच्या बाजूचं प्रदेश योग्य प्रकारे सांगतो.
तस्य मूर्द्धाभिषेकस्तु भद्राश्वस्य तपोधनाः । भद्रशालवनं यत्र कालाम्राश्च महाद्रुमाः
तिथे भद्राश्वाचं राज्याभिषेकाचं स्थान आहे, जिथे भद्रशाळ नावाचं अरण्य आणि काळ्या आंब्याची मोठी झाडं आहेत.
कालाम्रास्तु महाभागा नित्यंपुष्पफलाः शुभाः । द्रुमाश्च योजनोत्सेधाः सिद्धचारणसेविताः
काळ्या आंब्याची झाडं फारच पुण्यवान आणि नेहमी फुलांनी व फळांनी डवरलेली असतात. ही झाडं एक योजन उंच असून, सिद्ध आणि चारण लोक तिथे नेहमी येतात.
तत्र ते पुरुषाः श्वेतास्तेजोयुक्तमहाबलाः । स्त्रियः कुमुदवर्णाश्च सुंदर्यः प्रियदर्शनाः
तिथले पुरुष पांढरे, तेजस्वी आणि बलवान असतात. स्त्रिया कमळासारख्या वर्णाच्या, सुंदर आणि आकर्षक असतात.
चंद्रवर्णाश्चतुर्वर्णाः पूर्णचंद्रनिभाननाः । चंद्रशीतलगात्राश्च नृत्यगीतविशारदाः
ते लोक चंद्रासारख्या चार रंगांचे असून, त्यांची तोंडं पूर्ण चंद्रासारखी तेजस्वी असतात. त्यांची शरीरे चंद्रासारखी शीतल असतात आणि ते नृत्य व गाण्यात कुशल असतात.
दशवर्षसहस्राणि तत्रायुर्द्विजसत्तमाः । कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थितयौवनाः
तिथे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, आयुष्य दहा हजार वर्षांचं असतं. काळ्या आंब्याचा रस प्यायल्यामुळे ते नेहमी तरुण राहतात.
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु । सुदर्शनो नाम महान्जंबूवृक्षः सनातनः
नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तरेला, सुदर्शन नावाचं महान आणि सनातन जांभूळाचं झाड आहे.