नीलोत्पलधरं श्वेतं श्वेताद्धैरण्यकं वरम् । वर्षमैरावतं विप्रा नानाजनपदावृतम्
तिथे निळ्या कमळांनी भरलेला शुभ्र प्रदेश, सुवर्णमय भूमी आणि एरावत नावाचा प्रदेश आहे, हे ब्राह्मणांनो, जिथे विविध जातीचे लोक राहतात.
धनुखंडेः महाभागा द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे । इलावृत्तं मध्यगं तु पंचवर्षाणि चैव हि
धनुखंडात, हे भाग्यवान लोकांनो, दोन प्रदेश आहेत—दक्षिण आणि उत्तर; मध्ये इलावृत नावाचा प्रदेश आहे आणि एकूण पाच प्रदेश आहेत.
उत्तरोत्तरमेतेभ्यो वर्षमुद्रिच्यते गुणैः । आयुः प्रमाणमारोग्यं धर्मतः कामतोऽर्थतः
प्रत्येक पुढील प्रदेश हा मागीलपेक्षा आयुष्य, आकार, आरोग्य, धर्म, कामना आणि संपत्ती या गुणांनी अधिक श्रेष्ठ असतो.
समन्वितानि भूतानि तेषु सर्वेषु सत्तमाः । एवमेषा महाभागाः पर्वतैः पृथिवी चिता
या सर्व प्रदेशांमध्ये, हे उत्तम लोकांनो, सर्व जीव हे गुण लाभलेले आहेत; अशा प्रकारे, हे भाग्यवान लोकांनो, पृथ्वी पर्वतांनी सुशोभित झाली आहे.
हेमकूटस्तु सुमहान्कैलासो नाम पर्वतः । तत्र वैश्रवणो देवो गुह्यकैः सह मोदते
हेमकूट नावाचा एक महान पर्वत आहे, ज्याला कैलास म्हणतात; तिथे वैश्रवण देव गुह्यकांसह आनंद करतो.
अस्त्युत्तरेण कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । हिरण्यशृंगः सुमहान्दिव्यो मणिमयो गिरिः
कैलासच्या उत्तरेला, मैनाक पर्वताच्या दिशेने, हिरण्यशृंग नावाचा मोठा, दिव्य आणि रत्नांनी बनलेला पर्वत आहे.
तस्य पार्श्वे महद्दिव्यं शुभ्रं कांचनवालुकम् । रम्यं विष्णुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः
त्याच्या शेजारी एक मोठे, दिव्य, शुभ्र आणि सोन्याच्या वाळूचे रम्य सरोवर आहे, ज्याला विष्णुसरोवर म्हणतात, जिथे राजा भागीरथाने वास्तव्य केले होते.
दृष्ट्वा भागीरथीं गंगामुवास बहुलाः समाः । यूपा मणिमयास्तत्र क्षेत्राश्चापि हिरण्मयाः
भागीरथी गंगा पाहून राजा भागीरथ तिथे अनेक वर्षे राहिला; तिथे रत्नजडित यूप आणि सोन्याची शेतं आहेत.
तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं सहस्राक्षो महायशाः । स्रष्टा भूतिपतिर्यत्र सर्वलोकैः सनातनः
तेथे यज्ञ करून सिद्धी मिळवून, हजार डोळ्यांचा तेजस्वी इंद्र गेला, जिथे सनातन सृष्टीकर्ता, समृद्धीचा स्वामी, सर्व लोकांसह वास करतो.
उपास्यते तिग्मतेजा यत्र भूतः समंततः । नरनारायणौ ब्रह्मा मनुः स्थाणुश्च पंचमः
जिथे तेजस्वी परमेश्वर सर्वत्र पूजिला जातो, तिथे नर-नारायण, ब्रह्मा, मनु आणि पाचवा स्थाणू हेही त्याच्यासोबत आहेत.
तत्र दिव्या त्रिपथगा प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । ब्रह्मलोकादपाक्रांता सप्तधा प्रतिपद्यते
तेथे दिव्य अशी तीन वाटांनी वाहणारी नदी प्रथम स्थापन झाली; ती ब्रह्मलोकातून निघून सात भागांत विभागली जाते.
वटोदका सा नलिनी पार्वती च सरस्वती । जंबूनदी च सीता च गंगा सिंधुश्च सप्तमी
त्या म्हणजे वटोदका, नलिनी, पार्वती, सरस्वती, जांबूनदी, सीता आणि सातवी म्हणजे गंगा सिंधू.
अचिंत्या दिव्यसंज्ञा सा प्रभावैश्च समन्विता । उपास्यते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये
ती अगम्य, दिव्य नावाने ओळखली जाणारी आणि अनेक सामर्थ्यांनी युक्त आहे; हजार युगांच्या शेवटी मोठ्या सभेत तिची पूजा केली जाते.
दृश्यादृश्या च भवति तत्रतत्र सरस्वती । एता दिव्याः सप्तगंगास्त्रिषुलोकेषु विश्रुताः
सरस्वती कधी दिसते, कधी अदृश्य होते; या सातही दिव्य गंगा त्रैलोक्यात प्रसिद्ध आहेत.
रक्षांसि वै हिमवती हेमकूटे च गुह्यकाः । सर्पा नागाश्च निषधे गोकर्णं च तपोवनम्
हिमवंतावर राक्षस राहतात, हेमकूटावर गुप्त देव, निषध पर्वतावर सर्प आणि नाग राहतात; गोकरण हे तपस्व्यांचे स्थान आहे.
देवासुराणां सर्वेषां श्वेतः पर्वतमुच्यते । गंधर्वा निषधे नित्यं नीले ब्रह्मर्षयस्तथा
सर्व देव आणि असुरांसाठी श्वेत पर्वत म्हणून ओळखला जातो; निषध पर्वतावर नेहमी गंधर्व राहतात आणि निळ्या पर्वतावर ब्रह्मर्षी.
शृंगवांस्तु महाभागा देवानां प्रतिसंचरः । इत्येतानि महाभागाः सप्तवर्षाणि भागशः
शृंगवान हा पुण्यशाली पर्वत देवांचे निवासस्थान आहे; अशा प्रकारे ही सातही प्रदेश फारच श्रेष्ठ आहेत आणि प्रत्येकाचे वेगळे स्थान आहे.
भूतान्युपनिविष्टानि गतिमंति ध्रुवाणि च । तेषामृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषा
त्या प्रदेशात जिवंत आणि स्थिर अशी सर्व भुते वसलेली आहेत; तिथे देव आणि माणसांची समृद्धी अनेक प्रकारांनी दिसून येते.
अशक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धे या तु विभूषिता । यां तु पृच्छथ मां विप्रा दिव्यमेनां शशाकृतिम्
श्रद्धावानांनो, जी वस्तू अलंकृत आहे ती मोजता येणार नाही; पण ब्राह्मणांनो, तुम्ही मला या शशाकृती दिव्य प्रदेशाबद्दल विचारता.
पार्श्वे शशस्य द्वे वर्षे उक्ते ये दक्षिणोत्तरे । कर्णे तु नागद्वीपश्च काश्यपद्वीप एव च
शशाच्या बाजूला दोन प्रदेश आहेत, एक दक्षिणेकडचा आणि एक उत्तरेकडचा; कानाजवळ नागद्वीप आणि कश्यपद्वीप आहेत.
कर्णद्वीपशिलो विप्राः श्रीमान्मलयपर्वतः । एतद्द्वितीयं द्वीपस्य दृश्यते शशिसंस्थितम्
ब्राह्मणांनो, कानाजवळील प्रदेश म्हणजे श्रीमंत मलयपर्वत; हा प्रदेश शशाच्या आकारातील द्वीपाचा दुसरा भाग म्हणून ओळखला जातो.
ऋषय ऊचुः-। मेरोरथोत्तरं पश्चात्पूर्वमाचक्ष्व सूततः । निखिलेन महाबुद्ध माल्यवंतं च पर्वतम्
ऋषी म्हणाले: सूत, मेरूच्या उत्तरेला, पश्चिमेला आणि पूर्वेला असलेल्या प्रदेशांबद्दल सविस्तर सांग, आणि मालयवत पर्वताबद्दलही सांग.
सूत उवाच-। दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे । उत्तराः कुरवो विप्राः पुण्याः सिद्धनिषेविताः
सूत म्हणाला: निळ्या पर्वताच्या दक्षिणेला आणि मेरूच्या उत्तरेकडील बाजूला पुण्यवान उत्तरेकडील कुरू आहेत, जिथे सिद्ध लोक वास करतात.
तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः । पुष्पाणि च सुगंधीनि रसवंति फलानि च
तिथे झाडांना मधुर फळे लागतात, ती नेहमी फुलांनी आणि फळांनी भरलेली असतात; फुले सुगंधी असतात आणि फळे रसाळ असतात.
सर्वकामफलास्तत्र केचिद्वृत्या द्विजोत्तमाः । अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र द्विजोत्तमाः
तिथे सर्व इच्छित फळे देणारी झाडे आहेत, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; आणि काही झाडांना दूध येते, त्यांना दूधझाडे म्हणतात.
प्रक्षरंति सदा क्षीरं तत्र सर्वेऽमृतोपमम् । वस्त्राणि च प्रसूयंते फलेष्वाभरणानि च
त्या झाडांतून नेहमीच अमृतासारखे दूध वाहते; त्यांच्या फळांतून वस्त्रे आणि दागिनेही उत्पन्न होतात.
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकांचनवालुका । सर्वर्तुसुखसंस्पर्शा निष्फलाश्च तपोधनाः
संपूर्ण भूमी रत्नांनी बनलेली आहे, आणि ती सूक्ष्म सोन्याच्या वाळूने भरलेली आहे. तिथे सर्व ऋतूंमध्ये सुखद गारवा असतो आणि तिथल्या तपस्व्यांना कोणत्याही प्रकारच्या तपश्चर्येची गरज लागत नाही.
देवलोकच्युताः सर्वे जायंते तत्र मानवाः । शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वसुप्रियदर्शनाः
तिथे जन्म घेणारे सर्व लोक हे देवलोकातून खाली आलेले असतात. त्यांचा जन्म शुद्ध कुळात होतो, त्यांच्याकडे भरपूर संपत्ती असते आणि ते सर्वजण फारच सुंदर आणि आकर्षक दिसतात.
मिथुनानि च जायंते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबंत्यमृतसंनिभम्
तिथे जोडपी जन्म घेतात आणि स्त्रिया अप्सरांसारख्या सुंदर असतात. त्या गायींचं दूध पितात, जे अमृतासारखं गोड आणि मधुर असतं.
मिथुनं जायते काले समंताच्च प्रवर्द्धते । तुल्यरूपगुणोपेतं समवेशं तथैव च
योग्य वेळी एक जोडपं जन्म घेतं आणि दोघंही एकत्र वाढतात. त्यांचं रूप आणि गुण सारखेच असतात आणि ते नेहमी एकमेकांशी एकरूप असतात.