इदं तु भारतं वर्षं ततो हैमवतं परम् । हेमकूटात्परं चैव हरिवर्षं प्रचक्षते
हे भारत नावाचं प्रदेश आहे, त्यापुढे हिमवत प्रदेश आहे; हेमकूटच्या पुढे हरिवर्ष असं म्हणतात.
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । प्रागायतो महाभागा माल्यवान्नाम पर्वतः
नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तरेला, मोठा आणि पवित्र मल्यवत नावाचा पर्वत पसरलेला आहे.
ततः परं माल्यवतः पर्वतो गंधमादनः । परिमंडलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः
माल्यवत् पर्वताच्या उत्तरेला गंधमादन पर्वत आहे. या दोन्ही पर्वतांच्या मध्ये, गोलाकार आणि सोन्यासारखा मेरू पर्वत उभा आहे.
आदित्यतरुणाभासो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुरशीतिरुच्छ्रितः
तो पर्वत उगवत्या सूर्याच्या तेजाने झळाळतो, धुररहित अग्नीप्रमाणे उजळतो आणि चौर्याऐंशी हजार योजन उंच आहे.
अधस्ताच्चतुरशीतिर्योजनानां द्विजोत्तमाः । ऊर्ध्वमधश्च तिर्यक्च लोकानावृत्य तिष्ठति
तो पर्वत, द्विजश्रेष्ठांनो, चौर्याऐंशी हजार योजन खालीही पसरलेला आहे. वर, खाली आणि आडवे असे सर्व जग व्यापून तो उभा आहे.
तस्य पार्श्वेष्वमी द्वीपाश्चत्वारः संस्थिता द्विजाः । भद्राश्वः केतुमालश्च जंबूद्वीपश्च सत्तमाः
त्या पर्वताच्या बाजूला, हे ब्राह्मणांनो, हे चार उत्तम द्वीप आहेत—भद्राश्व, केतुमाल आणि जांबूद्वीप.
उत्तराश्चैव कुरुवः कृतपुण्य प्रतिश्रयाः । विहंगसुमुखो यस्तु सुपार्श्वस्यात्मजः किल
त्याच्या उत्तरेला, पुण्यवान लोकांसाठी आश्रय असलेले उत्तर कुरू आहेत. तिथे सुपार्श्वाचा पुत्र विहंगसुमुख राहतो असे सांगितले जाते.
स वै विचिंतयामास सौवर्णान्प्रेक्ष्य वायसान् । मेरुरुत्तममध्यानामधमानां च पक्षिणाम्
त्याने सुवर्ण रंगाचे कावळे पाहून, मेरू पर्वत हा पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ असा कसा आहे हे विचार करू लागला.
अविशेषकरो यस्मात्तस्मादेनं त्यजाम्यहम् । तमादित्योनुपर्येति सततं ज्योतिषां वरः
तो पर्वत कोणताही भेद करत नाही म्हणून मी त्याचा त्याग करतो; तेजांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सूर्य नेहमी त्याच्या मागे जातो.
चंद्रमाश्च सनक्षत्रो वायुश्चैव प्रदक्षिणः । स पर्वतो महाप्राज्ञा दिव्यपुष्पसमन्वितः
चंद्र आणि त्याच्या नक्षत्रांसह वारा देखील त्या पर्वताभोवती प्रदक्षिणा घालतात; तो पर्वत, हे ज्ञानीजनांनो, दिव्य फुलांनी सुशोभित आहे.
भवनैरावृतैः सर्वैः र्जांबूनदमयैः शुभैः । तत्र देवगणा विप्रा गंधर्वासुरराक्षसाः
तो पर्वत सर्व बाजूंनी जांबू सोन्याच्या सुंदर महालांनी वेढलेला आहे; तिथे, हे ब्राह्मणांनो, देव, गंधर्व, असुर आणि राक्षस यांचे समुदाय आहेत.
अप्सरोगणसंयुक्ताः शैले क्रीडंति सर्वदा । तत्र ब्रह्मा च रुद्रश्च शक्रश्चापि सुरेश्वरः
अप्सरांचा समूह त्यांच्यासोबत नेहमी त्या पर्वतावर क्रीडा करतो; तिथेच ब्रह्मा, रुद्र आणि देवांचा राजा शक्रही आहेत.
समेत्य विविधैर्यज्ञैर्यजंतेऽनेक दक्षिणैः । तुंबुरुर्नारदश्चैव विश्वावसुर्हाहा हूहूः
ते सर्वजण एकत्र येऊन विविध यज्ञ आणि अनेक दक्षिणा देतात; तिथे तुम्बुरू, नारद, विश्वावसु, हाहा आणि हूहू उपस्थित असतात.
अभिगम्यामरश्रेष्ठं स्तुवंति विविधैः स्तवैः । सप्तर्षयो महात्मानः कश्यपश्च प्रजापतिः
ते अमरश्रेष्ठाजवळ जाऊन विविध स्तोत्रांनी त्याचे स्तवन करतात; तिथे सात महान ऋषी आणि प्रजापती कश्यपही आहेत.
तत्र गच्छंति भद्रं वः सदा पर्वणि पर्वणि । तस्यैव मूर्द्धन्युशना काव्यो दैत्यैर्महीयते
ते नेहमी प्रत्येक सणाला तिथे जातात—तुमच्यावर शुभ होवो; त्या पर्वताच्या शिखरावर उशना काव्य दैत्यांकडून पूजिला जातो.
तस्य हैमानि रत्नानि तस्यैते रत्नपर्वताः । तस्मात्कुबेरो भगवांश्चतुर्थं भागमश्नुते
त्या पर्वताची रत्ने सोन्याची आहेत आणि हेच रत्नपर्वत आहेत; म्हणूनच, भगवंत कुबेर तिथे चौथ्या भागाचा उपभोग घेतो.
ततः कलांशं वित्तस्य मनुष्येभ्यः प्रयच्छति । पर्वतस्यांतरे दिव्यं सर्वर्तुकुसुमैश्चितम्
तिथून तो मनुष्यमात्रांना धनाचा एक भाग देतो; त्या पर्वताच्या आत सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेले एक दिव्य वन आहे.
कर्णिकारवनं रम्यं शिलाजालसमुच्छ्रितम् । तत्र साक्षात्पशुपतिर्दिव्यभूतैः समावृतः
तेथे सुंदर कर्णिकार वृक्षांचे वन आहे, जे खडकांच्या समूहांनी उंचावलेले आहे; तिथेच स्वतः पशुपती, दिव्य भूतांसह वास करतो.
उमासहायोभगवान्रमते भूतभावनः । कर्णिकारमयीं मालां बिभ्रदापादलंबिनीम्
भूतांचा सृजनकर्ता, भगवंत, उमा सोबत तिथे रमतो आणि पायापर्यंत पोहोचणारी कर्णिकार फुलांची माळ घालतो.
त्रिभिर्नेत्रैः कृतोद्द्योतस्त्रिभिः सूर्यैरिवोदितैः । तमुग्रतपसः सिद्धाः सुव्रताः सत्यवादिनः
तीन डोळ्यांनी उजळलेला, जणू तीन सूर्य उगवले आहेत असे भासणारा, कठोर तप करणारे, उत्तम व्रत पाळणारे आणि सत्य बोलणारे सिद्धजन त्याच्याकडे येतात.
पश्यंति नहि दुर्वृत्तैः शक्यो द्रष्टुं महेश्वरः । तस्य शैलस्य शिखरात्क्षीरधारा द्विजोत्तमाः
दुष्ट वर्तन असलेल्या लोकांना महेश्वर कधीच दिसत नाही. त्या पर्वताच्या शिखरावरून, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, दूधाची एक धार खाली वाहते.
विश्वरूपात्परमिता भीमनिर्घातनिस्वना । पुण्यापुण्यतमैर्जुष्टा गंगा भागीरथी शुभा
विश्वाच्या रूपासारखी विशाल आणि भीषण गडगडाटाने निनादणारी, पुण्यवान आणि पापी अशा दोन्ही प्रकारच्या लोकांनी भरलेली, ती शुभ गंगा म्हणजेच भागीरथी आहे.
प्लवंती च प्रवेगेन ह्रदे चंद्रमसः शुभे । तया ह्युत्पादितः पुण्यः स ह्रदः सागरोपमः
ती गंगा वेगाने वाहत जाऊन चंद्राच्या शुद्ध सरोवरात प्रवेश करते; तिच्यामुळे ते सरोवर समुद्रासारखे विशाल आणि पवित्र झाले.
तां धारयामास तदा दुर्द्धरां पर्वतैरपि । शतं वर्षसहस्राणि शिरसैव पिनाकधृक्
त्या काळी पिनाकधारी शिवाने, पर्वतांनाही धारण करता न येणारी ती गंगा, आपल्या डोक्यावर शंभर हजार वर्षे धरून ठेवली.
मेरोस्तु पश्चिमे पार्श्वे केतुमालो द्विजोत्तमाः । जंबूखंडे तु तत्रैव महाजनपदो द्विजाः
मेरूच्या पश्चिम बाजूला केतुमाल नावाचा प्रदेश आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो. जंबूद्वीपात तिथे एक महान देश आहे, हे द्विजांनो.
आयुर्दशसहस्राणि वर्षाणां तत्र सत्तमाः । सुवर्णवर्णाश्च नरा स्त्रियश्चाप्सरसां समाः
त्या प्रदेशात, हे उत्तम लोकांनो, माणसांचे आयुष्य दहा हजार वर्षांचे असते; तिथले पुरुष सुवर्णासारखे आणि स्त्रिया अप्सरांसारख्या सुंदर असतात.
अनामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । जायंते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः
तिथे माणसे रोगरहित, दुःखरहित आणि नेहमी आनंदी मनाची असतात; तिथे जन्मणारे पुरुष शुद्ध सोन्यासारखे तेजस्वी असतात.
गंधमादनशृंगेषु कुबेरः सह राक्षसैः । संवृतोप्सरसां संघैर्मोदते गुह्यकाधिपः
गंधमादन पर्वताच्या शिखरांवर, गुह्यकांचा अधिपती कुबेर राक्षस आणि अप्सरांचा समुदाय घेऊन आनंद करतो.
गंधमादनपार्श्वे तु परे विगतपातकाः । एकादशसहस्राणि वर्षाणां परमायुषः
गंधमादनच्या शेजारी, पापरहित लोक राहतात, ज्यांचे आयुष्य अकरा हजार वर्षे असते.
तत्र कृष्णा नरा विप्रास्तेजोयुक्ता महाबलाः । स्त्रियश्चोत्पलपत्राभाः सर्वाः सुप्रियदर्शनाः
तिथे, हे ब्राह्मणांनो, पुरुष काळे, तेजस्वी आणि अत्यंत बलवान असतात; स्त्रिया कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या उजळ आणि सर्वच फार सुंदर असतात.