इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां वेनोपाख्याने पंचविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
याप्रमाणे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील पंचपंचाशत्सहस्र संहितेतील वेनोपाख्यानाचा एकशेपंचवीसवा अध्याय संपला.
नमामि गोविन्दपदारविंदं सदेंदिरावंदितमुत्तमाढ्यम् । जगज्जनानां हृदि संनिविष्टं महाजनैकायनमुत्तमोत्तमम्
मी गोविंदाच्या त्या कमलासारख्या पायांना वंदन करतो, जे इंदिरा आणि श्रेष्ठांनी वंदिले आहेत, जे सर्व जगातील जीवांच्या हृदयात वास करतात आणि जे महान आणि श्रेष्ठांचा श्रेष्ठ आधार आहेत.
एकदा मुनयः सर्वे ज्वलज्ज्वलनसन्निभाः । हिमवद्वासिनः सर्वे मुनयो वेदपारगाः
एकदा हिमालयात राहणारे, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि वेदांमध्ये पारंगत असे सर्व ऋषी एकत्र आले.
त्रिकालज्ञा महात्मानो नानापुण्यसमाश्रयाः । महेंद्राद्रिरता ये च ये च विंध्यनिवासिनः
ते त्रिकाळज्ञ, महान आत्म्यांनी विविध पुण्यसंचय केलेले, काही महेंद्र पर्वतावर भक्तीने रमणारे आणि काही विंध्य पर्वतावर राहणारे होते.
येऽर्बुदारण्यनिरताः पुष्करारण्यवासिनः । श्रीशैलनिरता ये च कुरुक्षेत्रनिवासिनः
काही अर्बुद अरण्यात साधना करणारे, काही पुष्कर अरण्यात राहणारे, काही श्रीशैलावर भक्तीने रमणारे आणि काही कुरुक्षेत्रात राहणारे होते.
धर्म्मारण्यरता ये च दंडकारण्यवासिनः । जंबूमार्गरता ये च ये च सत्यनिवासिनः
काही धर्मारण्यात भक्तीने रमणारे, काही दंडकारण्यात राहणारे, काही जांभू मार्गावर साधना करणारे आणि काही सत्य नगरीत राहणारे होते.
एते चान्ये च बहवः सशिष्या मुनयोऽमलाः । नैमिषं समुपायाताः शौनकं द्रष्टुमुत्सुकाः
हे आणि असे आणखी अनेक शुद्ध मनाचे ऋषी, आपल्या शिष्यांसह, शौनकांना भेटण्यासाठी उत्सुक होऊन नैमिषारण्यात एकत्र आले.
तं पूजयित्वा विधिवत्तेन ते च सुपूजिताः । आसनेषु विचित्रेषु बृस्यादिषु यथाक्रमम्
त्यांनी विधिपूर्वक शौनकांची पूजा केली आणि शौनकांनीही त्यांचा आदर केला. मग सर्वजण सुंदर आसनांवर आणि मृगचर्मावर योग्य क्रमाने बसले.
शौनकेन प्रदत्तेषु आसीनास्ते तपोधनाः । कृष्णाश्रिताः कथाः पुण्याः परस्परमथाब्रुवन्
शौनकांनी दिलेल्या आसनांवर बसून, त्या तपस्वी ऋषींनी एकमेकांशी कृष्णाच्या पुण्यकथांचा संवाद सुरू केला.
कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजाः सूतस्तत्र महाद्युतिः
त्या ऋषींच्या कथा संपल्यावर, शुद्ध मनाचे आणि तेजस्वी असे सूत नावाचे महात्मा तिथे आले.
व्यासशिष्यः पुराणज्ञो रोमहर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं स तैश्चैवाभिपूजितः
तो व्यासांचा शिष्य, पुराणांचा जाणकार आणि रोमहरषण नावाने प्रसिद्ध होता. त्याने सर्वांना योग्य रीतीने वंदन केले आणि सर्वांनी त्याचा सन्मान केला.
उपविष्टं यथायोग्यं शौनकाद्या महर्षयः । व्यासशिष्यं सुखासीनं सूतं वै रोमहर्षणम्
शौनक आणि इतर महर्षींनी व्यासांचे शिष्य, सूत आणि रोमहरषण याला योग्य आणि सुखद आसनावर बसवले.
तं पप्रच्छुर्महाभागाः शौनकाद्यास्तपोधनाः । ऋषय ऊचुः-। पौराणिक महाबुद्धे रोमहर्षण सुव्रत
शौनक व इतर तपस्वी, पुण्यशाली ऋषींनी त्याला विचारले: 'हे पुराणांचे जाणकार, मोठ्या बुध्दीचे आणि व्रतस्थ रोमहरषण'.
त्वत्तः श्रुता महापुण्याः पुरा पौराणिकीः कथाः । सांप्रतं च प्रवृत्ताः स्म कथायां सक्षणा हरेः
'आधी तुझ्याकडून आम्ही पुण्यदायी प्राचीन कथा ऐकल्या आहेत. आता आम्ही हरिच्या लीलांचे वर्णन ऐकण्यात मग्न आहोत.'
स वै पुंसां परोधर्मो यतो भक्तिरधोक्षजे । पुनः पुराणमाचक्ष्व हरिवार्ता समन्वितम्
'माणसांचा खरा धर्म म्हणजे अधोक्षज भगवंताची भक्ती. म्हणून, पुन्हा हरिवर्णनाने युक्त असे पुराण आम्हाला सांग.'
हरेरन्या कथा सूत श्मशानसदृशी स्मृता । हरिस्तीर्थस्वरूपेण स्वयं तिष्ठति तच्छ्रुतम्
'हे सूत, हरिव्यतिरिक्त इतर कथा स्मशानासारख्या मानल्या जातात. हरि स्वतः तीर्थस्वरूपाने वास करतो, असे आम्ही ऐकले आहे.'
तीर्थानां पुण्यदातॄणां नामानि किल कीर्तय । कुत एतत्समुत्पन्नं केन वा परिपाल्यते
'तीर्थांमध्ये पुण्य देणाऱ्या तीर्थांची नावे सांग. ही तीर्थे कुठून उत्पन्न झाली आणि कोण त्यांचे पालन करतो?'
कस्मिन्विलयमभ्येति जगदेतच्चराचरम् । क्षेत्राणि कानि पुण्यानि के च पूज्याः शिलोच्चयाः
'हे चराचर जग शेवटी कुठे विलीन होते? कोणती क्षेत्रे पुण्यदायी आहेत आणि कोणते पूज्य शिलास्तंभ आहेत?'
नद्यश्च काः पराः पुण्या नृणां पापहराः शुभाः । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व यथाक्रमम्
'कोणत्या नद्या श्रेष्ठ, पुण्यदायी, शुभ आणि माणसांची पापे दूर करणाऱ्या आहेत? हे सर्व कृपया योग्य क्रमाने सांग.'
सूत उवाच-। साधुसाधु महाभागाः साधुपृष्टं तपोधनाः । तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि पुराणं पद्मसंज्ञकम्
सूत म्हणाले: 'अतिशय उत्तम, हे पुण्यशाली ऋषींनो, तुम्ही फार सुंदर प्रश्न विचारले. मी तुम्हाला वंदन करून, पद्म नावाचे पुराण सांगतो.'
पाराशर्यं परमपुरुषं विश्ववेद्यैकयोनिं विद्याधारं विपुलमतिदं वेदवेदांतवेद्यम् । शश्वच्छांतं स्वमतिविषयं शुद्धतेजोविशालं वेदव्यासं विततयशसं सर्वदाहं नमामि
मी नेहमी पराशरपुत्र, सर्वश्रेष्ठ पुरुष, सर्वांना ज्ञात असलेला एकमेव आधार, विद्या धारण करणारा, विशाल आणि खोल बुद्धी असलेला, वेद आणि वेदांताने जाणता येणारा, सदैव शांत, स्वतःमध्ये स्थिर, इंद्रियांच्या पलीकडचा, शुद्ध तेजाने भरलेला आणि सर्वत्र कीर्ती असलेला वेदव्यास यांना वंदन करतो.
नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम्
अमाप तेज असलेल्या त्या भगवत् व्यासांना नमस्कार, ज्यांच्या कृपेने मी ही नारायणाची कथा सांगणार आहे.
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पद्मसंज्ञितम् । सहस्रं पंचपंचाशत्षड्भिः खंडैः समन्वितम्
आता मी तुम्हाला अत्यंत पुण्यदायक आणि पद्म नावाने प्रसिद्ध असलेले पुराण सांगतो, ज्यात एक हजार विभाग आणि छप्पन्न खंड आहेत.
तत्रादावादिखंडं स्याद्भूमिखंडं ततः परम् । ब्रह्मखंडं च तत्पश्चात्ततः पातालखंडकम्
त्यात सुरुवातीला आदिखंड आहे, त्यानंतर भूमिखंड, मग ब्रह्मखंड आणि त्यानंतर पाताळखंड आहे.
क्रियाखंडं ततः ख्यातमुत्तरं खंडमंतिमम् । एतदेव महापद्ममद्भुतं यन्मयं जगत्
मग प्रसिद्ध क्रियाखंड येतो आणि शेवटी उत्तरखंड; हेच अद्भुत महापद्म आहे, ज्याने हे जग व्यापले आहे.
तद्वृत्तांताश्रयं तस्मात्पाद्ममित्युच्यते बुधैः । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यमुत्तमम्
त्या घटनांवर आधारलेले असल्यामुळे ज्ञानी लोक त्याला पद्म असे म्हणतात; हे निर्मळ पुराण म्हणजे विष्णूचे श्रेष्ठ माहात्म्य आहे.
देवदेवोहरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा । ब्रह्मा तन्नारदायाह नारदोऽस्मद्गुरोः पुरः
देवतांचा देव हरिने जे ब्रह्माला पूर्वी सांगितले, तेच ब्रह्माने नारदाला सांगितले आणि नारदाने आमच्या गुरूंच्या समोर सांगितले.
व्यासः सर्वपुराणानि सेतिहासानि संहिताः । अध्यापयामास मुहुर्मामतिप्रियमात्मनः
व्यासांनी सर्व पुराणे, इतिहास आणि संहितांचा वारंवार मला उपदेश केला, जे त्यांच्या मनापासून अत्यंत प्रिय होते.
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि पुराणमतिदुर्लभम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महत्यादि पापेभ्यो मुच्यते नरः
ते दुर्मिळ पुराण मी आता पूर्णपणे सांगणार आहे; ते ऐकल्यावर मनुष्य ब्रह्महत्येसारख्या पापांपासून मुक्त होतो.
सर्वतीर्थाभिषेकं च लभते शृणुते हि यः । श्रद्धया परया भक्त्या श्रुतमात्रेण मुक्तिदः
जो कोणी अत्यंत श्रद्धा आणि भक्तीने हे ऐकतो, त्याला सर्व तीर्थस्नानाचे पुण्य मिळते; फक्त ऐकण्यानेच मुक्ती मिळते.