एवमाभाष्य तं वेनमंतर्द्धानं गतो हरिः
असे म्हणून हरि वेणापुढून अदृश्य झाले.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्यसंपूर्तिवर्णने। च्यवनचरित्रसमाप्तौ च त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेणोपाख्यान, गुरुतीर्थाच्या महात्म्याचे पूर्ण वर्णन आणि च्यवन चरित्राच्या समाप्तीचा हा एकशेतेवीसावा अध्याय.
सूत उवाच- अंतर्द्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । क्व गतो देवदेवेश इति चिंतापरोऽभवत्
सूतमुनी म्हणाले — विष्णू अदृश्य झाल्यावर वेण राजा, जो अत्यंत बुद्धिमान होता, देवाधिदेव कुठे गेले या विचारात मग्न झाला.
हर्षेण महताविष्टश्चिंतयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः
मोठ्या आनंदाने भरून, राजश्रेष्ठ वेणाने विचार करून, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पृथूला गोड शब्दांनी बोलावले.
तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोस्मि सुपातकात्
मग तो वेण मोठ्या आनंदाने त्या महात्मा पृथूला म्हणाला — पुत्रा, तुझ्यामुळे मी या जगातील मोठ्या पापातून मुक्त झालो.
नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः
पृथू, आता माझा वंश उज्ज्वल झाला आहे; माझ्या दोषांमुळे तो नष्ट झाला होता, पण तुझ्या गुणांनी तो पुन्हा प्रकट झाला.
यजेहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः
मी अश्वमेध यज्ञ करीन, अनेक दान देईन; आज तुझ्या कृपेने मी देहासह विष्णूच्या लोकात जाईन.
संभरस्व महाभाग संभारांस्त्वं नृपोत्तम । आमंत्रय महाभाग ब्राह्मणान्वेदपारगान्
हे भाग्यवान राजन्, यज्ञासाठी सर्व तयारी कर; वेदपारंगत आणि पुण्यवान ब्राह्मणांना बोलाव.
एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात्
मग पृथूला त्या महात्मा वेणाने सांगितले तसे, पृथूने आदराने आपल्या वडिलांना उत्तर दिले.
कुरु राज्यं महाराज भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । दिव्यान्वा मानुषान्पुण्यान्यज्ञैर्यज जनार्दनम्
महाराजा, तू राज्य कर, मनासारखे सुख उपभोग; दिव्य आणि मानव यज्ञांनी जनार्दनाची पूजा कर.
एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम्
असं सांगून, ज्ञानात मग्न असलेल्या आपल्या वडिलांना प्रणाम करून, पृथ्वीचा राजा धनुष्य आणि बाण घेऊन, पूर्ण प्रयत्नाने सज्ज झाला.
आदिदेश भटान्सर्वान्घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै
त्याने सर्व सैनिकांना आज्ञा दिली — 'माझ्या वतीने पृथ्वीवर सर्वत्र जाहीर करा, कोणीही कोणत्याही प्रकारे पाप करू नये.'
करिष्यंति च यत्पापं आज्ञां वेनस्य भूपतेः । उल्लंघ्य वध्यतां सो हि यास्यते नात्र संशयः
जो कोणी वेन राजाच्या आज्ञेला न जुमानता पाप करील, त्याला मृत्युदंड मिळेल — यात काहीही शंका नाही.
दानमेव प्रदातव्यं यज्ञैश्चैव जनार्दनम् । यजध्वं मानवाः सर्वे तन्मनस्का विमत्सराः
फक्त दान द्यावे आणि यज्ञांनी जनार्दनाची पूजा करावी; सर्व माणसांनी मन लावून, द्वेष न ठेवता यज्ञ करावेत.
एवं शिक्षां प्रदत्वासौ राज्यं भृत्येषु वेनजः । निःक्षिप्य च गतो विप्रास्तपसोर्थे तपोवनम्
अशा प्रकारे शिकवण देऊन, वेनाचा पुत्राने राज्य आपल्या मंत्र्यांकडे सोपवले आणि ब्राह्मणहो, तपासाठी तो वनात गेला.
सर्वान्दोषान्परित्यज्य संयम्य विषयेन्द्रियान् । शतवर्षप्रमाणं वै निराहारो बभूव ह
सर्व दोष सोडून, विषय आणि इंद्रिये आवरून, तो शंभर वर्षे उपाशी राहिला.
तपसा तस्य वै तुष्टो ब्रह्मा पृथुमुवाच ह । तपस्तपसि कस्मात्त्वं तन्मे त्वं कारणं वद
त्याच्या तपामुळे ब्रह्मा प्रसन्न होऊन पृथूला म्हणाले — 'तू तपावर तप का करतोस? त्याचे कारण मला सांग.'
पृथुरुवाच- वेन एष महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्द्धनः । समाचरति यः पापमस्य राज्ये नराधमः
पृथू म्हणाला — 'हा वेन माझा वडील, अत्यंत बुद्धिमान आणि कीर्ती वाढवणारा आहे. त्याच्या राज्यात जो कोणी पाप करतो, तो खरोखरच नीच आहे.'
शिरश्छेत्ता भवत्वेष तस्य देवो जनार्दनः । अदृष्टैश्च महाचक्रैर्हरिः शास्ता भवेत्स्वयम्
'त्याचा शिरच्छेद करणारा स्वतः जनार्दन असो, आणि अदृश्य चक्रांनी हरि स्वतःच दंड देणारा असो.'
मनसा कर्मणा वाचा कर्तुं वांछति पातकम् । तेषां शिरांसि त्रुट्यंतु फलं पक्वं यथा द्रुमात्
'जे लोक मनाने, वाणीने किंवा कृतीने पाप करायची इच्छा धरतात, त्यांची मुळे झाडावरून पिकलेल्या फळासारखी गळून पडो.'
एतदेव वरं मन्ये त्वत्तः शृणु सुरेश्वर । प्रजानां दोषभावेन न लिप्यति पिता मम
'हेच मी तुझ्याकडून वर मागतो, हे देवाधिदेव — माझ्या वडिलांना प्रजांच्या दोषांचा स्पर्श होऊ नये.'
तथा कुरुष्व देवेश वरं दातुं यदीच्छसि । ददस्व उत्तमं कामं चतुर्मुखनमोऽस्तु ते
'म्हणून, हे देवाधिदेव, तुला वर द्यायचा असेल तर माझी ही श्रेष्ठ इच्छा पूर्ण कर. हे चतुर्मुखा, तुला माझा नमस्कार.'
ब्रह्मोवाच- एवमस्तु महाभाग पिता ते पूततां गतः । विष्णुना शासितो वत्स पुत्रेणापि त्वया पृथो
ब्रह्मा म्हणाले — 'तसेच होवो, हे भाग्यवान. तुझा वडील आता पावन झाला आहे, विष्णू आणि तुझ्या, पुत्राच्या, शासनाने.'
एवं पृथुं समुद्दिश्य वरं दत्वा गतो विभुः । पृथुरेव समायातो राज्यकर्मणि संस्थितः
असा वर पृथूला देऊन, तो महात्मा निघून गेला; आणि पृथू पुन्हा परत येऊन राजकार्यात मग्न झाला.
वैन्यस्य राज्ये विप्रेन्द्राः पापं कश्चिन्न चाचरेत् । यस्तु चिंतयते पापं त्रिविधेनापि कर्मणा
वेनाच्या राज्यात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, कोणीही पाप करत नसे; आणि जो कोणी मनाने, वाणीने किंवा कृतीने पापाचा विचारही करतो —
शिरश्छेदो भवेत्तस्य यथाचक्रैर्निकृंतितः । तदाप्रभृति वै पापं नैव कोपि समाचरेत्
— त्याचा शिरच्छेद होई, जणू चक्राने छाटल्यासारखा; आणि त्या वेळेपासून कोणीही पाप करत नसे.
इत्याज्ञा वर्तते तस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । सर्वलोकाः समाचारैः परिवर्तंति नित्यशः
अशी आज्ञा त्या महात्मा वेनपुत्राची चालू होती; सर्व लोक नेहमीच त्याच्या आचाराचे अनुसरण करत.
दानभोगैः प्रवर्तंते सर्वधर्मपरायणाः । सर्वसौख्यैः प्रवर्द्धंते प्रसादात्तस्य भूपतेः
सर्व धर्मांचे पालन करणारे लोक दान आणि भोगाने सुखी राहत, आणि त्या राजाच्या कृपेने सर्व प्रकारच्या सुखात वाढत गेले.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने चतुर्विंशत्यधिक शततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, एकशे चोवीसवा अध्याय येथे संपला.
सूत उवाच- वेनस्याज्ञां सुसंप्राप्य पृथुः परमधार्मिकः । संबभ्रे सर्वसंभारान्नानापुण्यान्नृपात्मजः
सूतमुनी म्हणाले— वेनाची आज्ञा पूर्णपणे मिळाल्यावर, अत्यंत धर्मनिष्ठ पृथु राजकुमाराने सर्व आवश्यक तयारी केली.