यत्त्वया पृच्छितं विप्र तत्ते सर्वं प्रकाशितम् । स्थलजाच्चोदकात्सर्वं बाह्यं मलं प्रणश्यति
तू जे विचारलेस, ब्राह्मण, ते सर्व मी तुला सांगितले; माती आणि पाण्याने बाह्य मल नष्ट होतो.
जन्मांतरकृतान्पापान्गुरुतीर्थं प्रणाशयेत् । संसारतारणायैव जंगमं तीर्थमुत्तमम्
पूर्वजन्मी केलेले पाप गुरूच्या पवित्रतेने नष्ट होतात; संसारातून तारण्यासाठी गुरू हेच श्रेष्ठ आणि जिवंत तीर्थ आहे.
विष्णुरुवाच- शुक एवं महाप्राज्ञश्च्यवनाय महात्मने । तत्त्वं प्रकाशयित्वा तु विरराम नृपोत्तम
विष्णू म्हणाले — शुक या महाज्ञानी ऋषीने च्यवन या महात्म्याला सत्य सांगितले आणि मग तो थांबला, हे राजश्रेष्ठ.
एतत्ते सर्वमाख्यातं जंगमं तीर्थमुत्तमम् । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते
हे सर्व श्रेष्ठ आणि चालणारे तीर्थ मी तुला सांगितले आहे; आता तू मनात असलेला वर माग, तुझ्या कल्याणासाठी.
वेन उवाच- नाहं राज्यस्य कामार्थी नान्यत्किंचित्प्रकामये । सदेहो गंतुमिच्छामि तव कायं जनार्दन
वेण म्हणाला — मला राज्याची इच्छा नाही, किंवा दुसरे काहीही नको आहे; देहासह तुझ्या सान्निध्यात यावे असे मला वाटते, हे जनार्दन.
एवं वरमहं मन्ये यदि दातुमिहेच्छसि । विष्णुरुवाच- यज त्वमश्वमेधेन राजसूयेन भूपते
जर असा वर द्यायचा तुझी इच्छा असेल तर मी तो स्वीकारतो; विष्णू म्हणाले — राजन्, तू अश्वमेध आणि राजसूय यज्ञ कर.
गो भू स्वर्णाम्बुधान्यानां कुरु दानं महामते । दानान्नश्यति वै पापं ब्रह्मवध्यादिघोरकम्
गायी, जमीन, सोने आणि पाणी यांचे दान कर, हे बुद्धिमान; दान केल्याने ब्रह्महत्येसारखे भीषण पापही नष्ट होते.
चतुर्वर्गस्तु दानेन सिद्ध्यत्येव न संशयः । तस्माद्दानं प्रकर्तव्यं मामुद्दिश्य च भूपते
दानाने चारही पुरुषार्थ मिळतात, यात शंका नाही; म्हणून, हे राजन्, माझ्या नावाने दान करावे.
यादृशेनापि भावेन मामुद्दिश्य ददाति यः । तादृशं तस्य वै भावं सत्यमेवं करोम्यहम्
जो ज्या भावनेने मला उद्देशून दान करतो, त्याच भावनेने मी त्याचे सत्य करतो.
ऋषीणां दर्शनात्स्पर्शाद्भ्रष्टस्ते पापसंचयः । आगमिष्यसि यज्ञांते मम देहं न संशयः
ऋषींचे दर्शन आणि स्पर्शाने तुझे सगळे पाप नाहीसे होते; यज्ञानंतर तू नक्कीच माझ्या सान्निध्यात येशील.
एवमाभाष्य तं वेनमंतर्द्धानं गतो हरिः
असे म्हणून हरि वेणापुढून अदृश्य झाले.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्यसंपूर्तिवर्णने। च्यवनचरित्रसमाप्तौ च त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेणोपाख्यान, गुरुतीर्थाच्या महात्म्याचे पूर्ण वर्णन आणि च्यवन चरित्राच्या समाप्तीचा हा एकशेतेवीसावा अध्याय.
सूत उवाच- अंतर्द्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । क्व गतो देवदेवेश इति चिंतापरोऽभवत्
सूतमुनी म्हणाले — विष्णू अदृश्य झाल्यावर वेण राजा, जो अत्यंत बुद्धिमान होता, देवाधिदेव कुठे गेले या विचारात मग्न झाला.
हर्षेण महताविष्टश्चिंतयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः
मोठ्या आनंदाने भरून, राजश्रेष्ठ वेणाने विचार करून, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पृथूला गोड शब्दांनी बोलावले.
तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोस्मि सुपातकात्
मग तो वेण मोठ्या आनंदाने त्या महात्मा पृथूला म्हणाला — पुत्रा, तुझ्यामुळे मी या जगातील मोठ्या पापातून मुक्त झालो.
नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः
पृथू, आता माझा वंश उज्ज्वल झाला आहे; माझ्या दोषांमुळे तो नष्ट झाला होता, पण तुझ्या गुणांनी तो पुन्हा प्रकट झाला.
यजेहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः
मी अश्वमेध यज्ञ करीन, अनेक दान देईन; आज तुझ्या कृपेने मी देहासह विष्णूच्या लोकात जाईन.
संभरस्व महाभाग संभारांस्त्वं नृपोत्तम । आमंत्रय महाभाग ब्राह्मणान्वेदपारगान्
हे भाग्यवान राजन्, यज्ञासाठी सर्व तयारी कर; वेदपारंगत आणि पुण्यवान ब्राह्मणांना बोलाव.
एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात्
मग पृथूला त्या महात्मा वेणाने सांगितले तसे, पृथूने आदराने आपल्या वडिलांना उत्तर दिले.
कुरु राज्यं महाराज भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । दिव्यान्वा मानुषान्पुण्यान्यज्ञैर्यज जनार्दनम्
महाराजा, तू राज्य कर, मनासारखे सुख उपभोग; दिव्य आणि मानव यज्ञांनी जनार्दनाची पूजा कर.
एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम्
असं सांगून, ज्ञानात मग्न असलेल्या आपल्या वडिलांना प्रणाम करून, पृथ्वीचा राजा धनुष्य आणि बाण घेऊन, पूर्ण प्रयत्नाने सज्ज झाला.
आदिदेश भटान्सर्वान्घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै
त्याने सर्व सैनिकांना आज्ञा दिली — 'माझ्या वतीने पृथ्वीवर सर्वत्र जाहीर करा, कोणीही कोणत्याही प्रकारे पाप करू नये.'
करिष्यंति च यत्पापं आज्ञां वेनस्य भूपतेः । उल्लंघ्य वध्यतां सो हि यास्यते नात्र संशयः
जो कोणी वेन राजाच्या आज्ञेला न जुमानता पाप करील, त्याला मृत्युदंड मिळेल — यात काहीही शंका नाही.
दानमेव प्रदातव्यं यज्ञैश्चैव जनार्दनम् । यजध्वं मानवाः सर्वे तन्मनस्का विमत्सराः
फक्त दान द्यावे आणि यज्ञांनी जनार्दनाची पूजा करावी; सर्व माणसांनी मन लावून, द्वेष न ठेवता यज्ञ करावेत.
एवं शिक्षां प्रदत्वासौ राज्यं भृत्येषु वेनजः । निःक्षिप्य च गतो विप्रास्तपसोर्थे तपोवनम्
अशा प्रकारे शिकवण देऊन, वेनाचा पुत्राने राज्य आपल्या मंत्र्यांकडे सोपवले आणि ब्राह्मणहो, तपासाठी तो वनात गेला.
सर्वान्दोषान्परित्यज्य संयम्य विषयेन्द्रियान् । शतवर्षप्रमाणं वै निराहारो बभूव ह
सर्व दोष सोडून, विषय आणि इंद्रिये आवरून, तो शंभर वर्षे उपाशी राहिला.
तपसा तस्य वै तुष्टो ब्रह्मा पृथुमुवाच ह । तपस्तपसि कस्मात्त्वं तन्मे त्वं कारणं वद
त्याच्या तपामुळे ब्रह्मा प्रसन्न होऊन पृथूला म्हणाले — 'तू तपावर तप का करतोस? त्याचे कारण मला सांग.'
पृथुरुवाच- वेन एष महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्द्धनः । समाचरति यः पापमस्य राज्ये नराधमः
पृथू म्हणाला — 'हा वेन माझा वडील, अत्यंत बुद्धिमान आणि कीर्ती वाढवणारा आहे. त्याच्या राज्यात जो कोणी पाप करतो, तो खरोखरच नीच आहे.'
शिरश्छेत्ता भवत्वेष तस्य देवो जनार्दनः । अदृष्टैश्च महाचक्रैर्हरिः शास्ता भवेत्स्वयम्
'त्याचा शिरच्छेद करणारा स्वतः जनार्दन असो, आणि अदृश्य चक्रांनी हरि स्वतःच दंड देणारा असो.'
मनसा कर्मणा वाचा कर्तुं वांछति पातकम् । तेषां शिरांसि त्रुट्यंतु फलं पक्वं यथा द्रुमात्
'जे लोक मनाने, वाणीने किंवा कृतीने पाप करायची इच्छा धरतात, त्यांची मुळे झाडावरून पिकलेल्या फळासारखी गळून पडो.'