तस्या वाक्यं समाकर्ण्य कालकृष्टो बभाष ताम् । रे रे दुष्ट दुराचार मम कर्मप्रदूषक
तिचे शब्द ऐकून काळकृष्ण तिला म्हणाला, 'अरे दुष्ट, वाईट वागणारा, माझ्या कर्माला कलंक लावणारा—'
हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । इत्युक्त्वा ब्राह्मणं तं स निशितं खड्गमाददे
'मी तुला या तलवारीने इथेच ठार मारतो—यात शंका नाही.' असे म्हणून त्याने ती तीक्ष्ण तलवार उचलली आणि त्या ब्राह्मणावर चालून गेला.
हंतुकामः स दुष्टात्मा अभ्यधावत दानवः । सा देवी विप्ररूपेण संक्रुद्धा परमेश्वरी
मारण्याच्या उद्देशाने तो दुष्ट दानव धावून गेला; पण ती देवी, परमेश्वरी, ब्राह्मणाच्या रूपात आणि संतप्त अवस्थेत—
हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । स्वस्थानमागतं दृष्ट्वा हुंकारं विससर्ज ह । तेन हुंकारनादेन पतितो दानवाधमः
'मी तुला या तलवारीने इथेच ठार मारतो—यात शंका नाही.' असे म्हणून, तो आपल्या जागी येताना पाहून तिने मोठा हुंकार केला; त्या हुंकाराच्या आवाजाने तो नीच दानव खाली कोसळला.
निश्चेष्टः कामरूपेण वज्राहत इवाचलः । पतिते दानवे तस्मिन्सर्वलोकविनाशके
तो इच्छित रूपात, वज्राने आपटलेल्या पर्वतासारखा, निश्चेष्ट पडून राहिला—ज्याने सर्व लोकांचा विनाश घडवला होता तो दानव.
लोकाः स्वास्थ्यं गताः सर्वे दुःखतापविवर्जिताः । एतस्मात्कारणाद्वत्स सा स्त्री वै परिदेवति
त्या सर्व लोकांचा संहार करणारा दानव पडल्यावर, सर्व लोक सुखी झाले, दुःख आणि ताप या पासून मुक्त झाले. म्हणूनच, बाळा, ती स्त्री शोक करत आहे—
गंगातीरे वरारोहा दुःखव्याकुलमानसा । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्
गंगेच्या काठी ती सुंदर स्त्री, मन दुःखाने भरलेले. हे सर्व मी तुला सांगितले, जसे तू विचारलेस.
विष्णुरुवाच- एवमुक्त्वा सुपुत्रं तं कुंजलो अंडजेश्वरः । विरराम महाप्राज्ञः किञ्चिन्नोवाच भूपते
विष्णू म्हणाले – असे सांगून, अंडजांचा स्वामी कुंजल, जो अत्यंत बुद्धिमान आहे, आपल्या सुपुत्राला काहीही न बोलता शांत झाला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे कामोदाख्याने एकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्रात, कामोदाच्या कथेत, एकशेएकवीसावा अध्याय संपला.
विष्णुरुवाच- कुंजलो धर्मपक्षी स इत्युक्त्वा तान्सुतान्प्रति । विरराम महाप्राज्ञः किंचिन्नोवाच तान्प्रति
विष्णू म्हणाले – असे म्हणून धर्माच्या पक्षातील कुंजल, आपल्या मुलांना काहीही न बोलता शांत झाला.
वटाधःस्थो द्विजश्रेष्ठस्तमुवाच महाशुकम् । को भवान्धर्मवक्ता हि पक्षिरूपेण वर्तते
वडाच्या झाडाखाली बसलेला श्रेष्ठ ब्राह्मण महाशुकाला म्हणाला, 'तू कोण? धर्माची वाणी करणारा, पक्षीरूपात वावरणारा?'
किं वा देवोऽथ गंधर्वः किं वा विद्याधरो भवान् । कस्य शापादिमां प्राप्तो योनिं कीरस्य पातकीम्
तू देव आहेस का, की गंधर्व, की विद्याधर? कोणाच्या शापामुळे तुला या पापी पोपटाच्या जन्मात यावे लागले?
कस्मात्ते ईदृशं ज्ञानं वर्ततेऽतीद्रियं शुक । सुपुण्यस्य तु कस्यापि कस्य वै तपसः फलम्
शुक, तुझ्याकडे इतकं अद्भुत ज्ञान कसं आहे, जे इंद्रियांच्या पलीकडचं आहे? हे कुणाच्या मोठ्या पुण्याचं किंवा तपाचं फळ असावं?
किं वा च्छन्नेन रूपेण अनेनापि महामते । कस्त्वं सिद्धोऽसि देवो वा तन्मे कथय कारणम्
महामती, तू हे रूप का लपवलंस? तू कोण आहेस—सिद्ध आहेस की देव? मला खरं कारण सांग.
कुंजल उवाच- भोः सिद्ध त्वामहं जाने कुलं ते गोत्रमुत्तमम् । विद्यां तपःप्रभावं च यस्माद्भ्रमसि मेदिनीम्
कुंजल म्हणाला—हे सिद्ध पुरुषा, मी तुला ओळखतो; तुझं घराणं, तुझं श्रेष्ठ वंश, तुझं ज्ञान आणि तपाचं सामर्थ्य, ज्यामुळे तू पृथ्वीवर फिरतोस, हे मला माहीत आहे.
सर्वं विप्र प्रवक्ष्यामि स्वागतं तव सुव्रत । उपविश्यासने पुण्ये छायामाश्रयशीतलाम्
हे सुशील ब्राह्मण, मी तुला सगळं सांगतो. तुझं स्वागत आहे. या पुण्यवान आसनावर बस आणि या गार सावलीत विसावा घे.
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । ब्राह्मणस्तु गुणैर्युक्तो भृगुर्ब्रह्मसमो द्विजः
अव्यक्तातून ब्रह्मा उत्पन्न झाला, त्याच्यापासून प्रजापती निर्माण झाला. गुणांनी युक्त असा ब्राह्मण म्हणजे भृगु, जो ब्रह्मासमान आहे, हे द्विज.
भार्गवो नाम तस्यासीत्सर्वधर्मार्थतत्ववित् । तस्यान्वये भवान्विप्र च्यवनः ख्यातिमान्भुवि
त्याच्या वंशात भार्गव नावाचा एक सर्व धर्म आणि सत्य जाणणारा झाला. त्याच वंशात, हे ब्राह्मण, तूच च्यवन म्हणून पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेस.
नाहं देवो न गंधर्वो नाहं विद्याधरः पुनः । योहं विप्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
मी देव नाही, ना गंधर्व, ना विद्याधर. मी कोण आहे ते मी तुला सांगतो, हे ब्राह्मण, लक्ष देऊन ऐक.
कश्यपस्य कुले जातः कश्चिद्ब्राह्मणसत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञः सर्वकर्मप्रकाशकः
कश्यपाच्या वंशात जन्मलेला एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता, जो वेद आणि त्यांचे अंग, तसेच सर्व कर्म जाणणारा होता.
विद्याधरेति विख्यातः कुलशीलगुणैर्युतः । राजमानः श्रिया विप्र आचारैस्तपसा तदा
तो विद्याधर म्हणून प्रसिद्ध झाला, उत्तम वंश, स्वभाव आणि गुणांनी युक्त, आणि आचार व तपामुळे तेजस्वी झाला, हे ब्राह्मण.
संबभूवुः सुतास्तस्य विद्याधरस्य ते त्रयः । वसुशर्मा नामशर्मा धर्मशर्मा च ते त्रयः
त्या विद्याधराला तीन मुले झाली—वसुशर्मा, नामशर्मा आणि धर्मशर्मा.
तेषामहं धर्मशर्मा कनिष्ठो गुणवर्जितः । वसुशर्मा मम भ्राता वेदशास्त्रार्थकोविदः
त्यात मीच धर्मशर्मा, सगळ्यात लहान आणि गुणरहित. वसुशर्मा माझा भाऊ, वेद आणि शास्त्रांचे अर्थ जाणणारा आहे.
आचारेण सुसंपन्नो विद्यादिसुगुणैः पुनः । नामशर्मा महाप्राज्ञस्तद्वच्चासीद्गुणाधिकः
नामशर्मा उत्तम आचार आणि विद्या यांसारख्या गुणांनी परिपूर्ण, अतिशय बुद्धिमान आणि गुणांमध्ये श्रेष्ठ होता.
अहमेको महामूर्खः संजातः शृणु सत्तम । विद्यानामुत्तमं विप्र भावमर्थं शुभं कदा
मी एकटाच मोठा मूर्ख झालो, हे श्रेष्ठा, ऐक. कधी मला विद्या, तिचा अर्थ आणि शुभता मिळेल, हे ब्राह्मण?
न शृणोमि न वै यामि गुरुगेहमनुत्तमम् । ततस्तु जनको मे तु मामेवं परिचिंतयेत्
मी ना कधी ऐकतो, ना उत्तम गुरूंच्या घरी जातो. म्हणून माझे वडील माझ्याबद्दल असंच विचार करत.
धर्मशर्मेति पुत्रस्य नामास्य तु निरर्थकम् । संजातः क्षितिमध्ये तु न विद्वान्मे गुणाकरः
धर्मशर्मा हे माझ्या मुलाचं नाव निरर्थक आहे; पृथ्वीवर जन्मलो पण ना विद्वान, ना गुणांचा धनी.
इति संचिंत्य धर्मात्मा मामुवाच सुदुःखितः । व्रज पुत्र गुरोर्गेहं विद्यार्थं परिसाधय
असं विचार करून, धर्मात्मा वडील खूप दुःखी होऊन मला म्हणाले—'बाळा, गुरूंच्या घरी जा आणि विद्या मिळव.'
एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं मयाशुभम् । नाहं तात गमिष्यामि गुरोर्गेहं सुदुःखदम्
वडिलांचं ते बोलणं ऐकून मी उत्तर दिलं—'बाबा, मी गुरूंच्या घरी जाणार नाही, तिथे खूप दुःख आहे.'
यत्र वै ताडनं नित्यं भ्रूभंगादि च क्रोशनम् । अन्नं न दृश्यते तत्र कर्मणा शृणुसत्तम
जिथे रोज मारहाण, भुवया उंचावणं आणि ओरडणं असतं, जिथे अन्नही दिसत नाही—असं तिथलं काम आहे, हे श्रेष्ठा, ऐक.