पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः
त्या फुललेल्या कमळांनी, दैत्यांचा राजा, विष्णूच्या मायेमुळे भ्रमित होऊन, गिरिजेच्या प्रियतेची सत्तर कोटी फुलांनी पूजा केली.
अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते
मग जगाची पालन करणारी देवी रागाने शंकराला म्हणाली — 'हे बुद्धिमान, त्या दानवाचं हे वाईट कृत्य पाहा.'
शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः
'दुःखातून जन्मलेली, गंगेच्या पाण्यात गेलेली ही कमळं, हा इच्छेने व्याकुळ मनाने गोळा करतो.'
पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्
'हा दुष्ट आत्मा दुःख आणि शोकातून जन्मलेल्या फुलांनी पूजा करतो. अशा फुलांनी खरा कल्याण कसा होईल?'
यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति
'कोणी जसा भाव ठेवून माझी पूजा करतो, तसाच त्याला फळ मिळतं.'
सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा
'हा खरा ध्यान सोडून, इच्छेच्या मागे लागलेला, वाईट वर्तनाचा आहे. देवी, तुझ्या तेजाने त्याचा नाश कर.'
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्
महात्मा शंभूंचे ते शब्द ऐकून, तुझ्या आज्ञेने मी ह्याचं नाश करीन, हे शंभू.
एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्
असं म्हणून, त्या देवीने त्यालाही मारण्याची इच्छा धरली आणि विहुंडाचा वध कसा करता येईल याचा विचार करू लागली.
कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः
ती देवी ब्राह्मणाचं मायिक रूप घेऊन, उत्तम पारिजात फुलांनी शंकराची भक्तीपूर्वक पूजा करू लागली.
समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः
तो पापी दानव तिथे येऊन, कामाने व्याकुळ आणि दुःखाने त्रस्त होऊन, तिच्या विचारात गुंतून, त्या दिव्य पूजेचा नाश करू लागला.
विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः
तो दानव, कामबाणांनी छळला गेला आणि पूर्वी पाहिलेली विष्णूंची मोठी माया आठवू लागला.
तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः
फक्त तिची आठवण जरी झाली, तरी बलवान मदनामुळे विरहाच्या दुःखाने तो पुन्हा पुन्हा रडू लागला.
कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्
काळाने ओढला गेलेला तो दुष्ट, शोकातून आलेली सगळी दुःखं मनाशी धरून, महेश्वराची पूजा करण्यासाठी आला.
देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्
देवीने पारिजात फुलांनी केलेली पूजा त्याने नष्ट केली आणि लोभापोटी, शोकातून आलेल्या अश्रूंनीच पूजा करू लागला.
नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके
त्या दुष्टाच्या डोळ्यांतून ओघळणारे अश्रू, थांबता थांबत नाहीत, हे बाळा, आणि ते लिंगाच्या शिरावर पडतात.
देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा
देवी ब्राह्मणाच्या रूपात त्याला म्हणाली, 'हे महाबुद्धीमान, नेहमी दुःखाने भरलेल्या मनाने देवाची पूजा करणारा तू कोण आहेस?'
पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः
तुझ्या डोळ्यांतून शोकाने आलेले अश्रू देवाच्या शिरावर पडतात; माझ्यासमोर या अपवित्रतेचं कारण सांग.
विहुंड उवाच- पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्
विहुंड म्हणाला—पूर्वी मी एक स्त्री पाहिली, जिला सर्व सौभाग्य आणि सर्व गुण लाभले होते, ती मोठ्या कामाची मूर्तीच होती.
तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्
तिच्या मोहाने मी जळालो, कामाने व्याकुळ झालो, आणि ती संगतीत म्हणाली, 'माझ्यासाठी श्रेष्ठ हिस्सा दे.'
कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप
'कामाच्या आनंदातून उमटलेल्या फुलांनी महेश्वराची पूजा कर आणि त्या फुलांची माळ माझ्या गळ्यात घाल.'
कोटिभिः सप्तसंख्यातैः पूजयस्व महेश्वरम् । तदर्थं पूजयाम्येव ईश्वरं फलदायकम्
'सात कोटी अशा फुलांनी महेश्वराची पूजा कर; त्यासाठी मी फळ देणाऱ्या ईश्वराची पूजा करतो.'
कामोदसंभवैः पुष्पैर्दुर्लभैर्देवदानवैः । श्रीदेव्युवाच- क्व ते भावः क्व ते ध्यानं क्व ते ज्ञानं दुरात्मनः
'कामाच्या आनंदातून निर्माण झालेली, देवांना आणि दानवांनाही दुर्मिळ अशी फुलं—' श्रीदेवी म्हणाली, 'अरे दुष्ट, तुझं भाव कुठे आहे, तुझं ध्यान कुठे आहे, तुझं ज्ञान कुठे आहे?'
ईश्वरस्यापि संबंधो नास्ति किंचित्त्वयैव हि । कामोदाया वरं रूपं कीदृशं वद सांप्रतम्
'ईश्वराशी तुझा काहीही संबंध नाही; कामाच्या वरदानाचं रूप कसं आहे, ते आता सांग.'
क्व लब्धानि सुपुष्पाणि तस्या हास्योद्भवानि च । विहुंड उवाच- भावं ध्यानं न जानामि न दृष्टा सा मया कदा
'ती उत्कृष्ट फुलं आणि तिच्या हास्यापासून निर्माण झालेली फुलं तुला कुठे मिळाली?' विहुंड म्हणाला—'मला ना भाव कळतो, ना ध्यान; मी तिला कधीच पाहिलं नाही.'
गंगातोयगतान्येव परिगृह्णामि नित्यशः । तैरहं पूजयाम्येकं शंकरं प्रवदाम्यहम्
मी नेहमी फक्त गंगाजलाला स्पर्श केलेली फुलेच उचलतो आणि त्याच फुलांनी मी एकमेव शंकराची पूजा करतो, त्याचे गुणगान करतो.
ममाग्रे कथितं विप्र शुक्रेणापि महात्मना । वचनात्तस्य देवेशमर्चयामि दिनदिने
हे ब्राह्मण, महान आत्मा शुक्रानेही पूर्वी माझ्यासमोर हे सांगितले होते. त्याच्या शब्दांमुळे मी दररोज देवांचा देवाची पूजा करतो.
एतत्ते सर्वमाख्यातं यच्च पृष्टोस्मि सांप्रतम् । श्रीदेव्युवाच- कामोदारोदनाज्जातैः पुष्पैस्तैर्दुःखसंभवैः
तू विचारलेस त्याचे सर्व उत्तर मी तुला दिले आहे. श्रीदेवी म्हणाली – कामोदारी झाडावरून उत्पन्न झालेली, दुःखातून आलेली ती फुले घेऊन—
लिंगमर्चयसे दुष्ट प्रभाते नित्यमेव च । यादृशेनापि भावेन पुष्पैश्च यादृशैस्त्वया
हे दुष्ट, तू दर सकाळी आणि नेहमी ज्या भावना असतील, ज्या फुलांनी असेल, अशा प्रकारे लिंगाची पूजा करतोस.
अर्चितो देवदेवेशस्तादृशं फलमाप्नुहि । दिव्यपूजां विनाश्यैवं शोकपुष्पैः प्रपूजसि
तू ज्या प्रकारे देवांचा देवाची पूजा केलीस, त्याप्रमाणेच तुला फळ मिळेल. अशा प्रकारे दिव्य पूजा सोडून, दुःखाच्या फुलांनी तू त्याची पूजा करतोस.
असौ दोषस्तवैवाद्य समुत्पन्नः सुदारुणः । तस्माद्दण्डं प्रदास्यामि भुंक्ष्व स्वकर्मजं फलम्
आज तुझ्यात हा भयंकर दोष निर्माण झाला आहे. म्हणून मी तुला शिक्षा देणार आहे—आपल्या कर्माने मिळणारे फळ तू भोग.