इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्
इंद्राच्या सांगण्यावरून, गोविंद ताबडतोब दानवांसोबत युद्धासाठी गेला आणि भृगूचा मोठा यज्ञ सोडून दिला.
मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः
देव यज्ञ सोडून गेल्यावर, पुढे श्रेष्ठ दानव आले आणि वाईट हेतूने त्यांनी तो सगळा यज्ञ नष्ट केला.
हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः
त्या वेळी योगींच्या राजाने, भृगूने, रागाने स्वतः हरिला शाप दिला — 'माझ्या शापामुळे तुझ्यावर कलंक लागला आहे, म्हणून तू दहा जन्म भोगशील.'
कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः
जनार्दन आपल्या कर्माचे फळ स्वतः भोगेल. म्हणूनच, देवी, तुला वाईट स्वप्न पडलं.
इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा
असं सांगून, तो ब्राह्मण नारद ब्रह्मलोकाला गेला. त्या वेळी कृष्णा फार दुःखी झाली.
रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन
ती लहान मुलगी, गंगेच्या काठी पाण्याच्या जवळ बसून, 'हाय हाय' म्हणत पुन्हा पुन्हा करूण रडू लागली. हे नंदना, ऐक.
सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि
तिच्या सुंदर डोळ्यांतून, दुःखातही, अश्रू वाहू लागले; ते अश्रू गंगेच्या पाण्यात पडू लागले.
जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च
आणि तिच्या त्या अश्रूच्या थेंबांनी पाण्यात बुडून पुन्हा कमळं तयार झाली, बाबा.
गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः
गंगेच्या पाण्यात ती उमललेली कमळं वाहत गेली. विष्णूच्या मायेमुळे भ्रमित झालेला श्रेष्ठ दानव ती कमळं पाहू लागला.
दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः
ती कमळं दुःखातून निर्माण झाली आहेत हे त्याला माहीत नव्हतं, जरी एका ऋषीने सांगितलं होतं तरी. मोठ्या आनंदाने त्या असुराने ती उचलली.
पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः
त्या फुललेल्या कमळांनी, दैत्यांचा राजा, विष्णूच्या मायेमुळे भ्रमित होऊन, गिरिजेच्या प्रियतेची सत्तर कोटी फुलांनी पूजा केली.
अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते
मग जगाची पालन करणारी देवी रागाने शंकराला म्हणाली — 'हे बुद्धिमान, त्या दानवाचं हे वाईट कृत्य पाहा.'
शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः
'दुःखातून जन्मलेली, गंगेच्या पाण्यात गेलेली ही कमळं, हा इच्छेने व्याकुळ मनाने गोळा करतो.'
पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्
'हा दुष्ट आत्मा दुःख आणि शोकातून जन्मलेल्या फुलांनी पूजा करतो. अशा फुलांनी खरा कल्याण कसा होईल?'
यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति
'कोणी जसा भाव ठेवून माझी पूजा करतो, तसाच त्याला फळ मिळतं.'
सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा
'हा खरा ध्यान सोडून, इच्छेच्या मागे लागलेला, वाईट वर्तनाचा आहे. देवी, तुझ्या तेजाने त्याचा नाश कर.'
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्
महात्मा शंभूंचे ते शब्द ऐकून, तुझ्या आज्ञेने मी ह्याचं नाश करीन, हे शंभू.
एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्
असं म्हणून, त्या देवीने त्यालाही मारण्याची इच्छा धरली आणि विहुंडाचा वध कसा करता येईल याचा विचार करू लागली.
कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः
ती देवी ब्राह्मणाचं मायिक रूप घेऊन, उत्तम पारिजात फुलांनी शंकराची भक्तीपूर्वक पूजा करू लागली.
समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः
तो पापी दानव तिथे येऊन, कामाने व्याकुळ आणि दुःखाने त्रस्त होऊन, तिच्या विचारात गुंतून, त्या दिव्य पूजेचा नाश करू लागला.
विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः
तो दानव, कामबाणांनी छळला गेला आणि पूर्वी पाहिलेली विष्णूंची मोठी माया आठवू लागला.
तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः
फक्त तिची आठवण जरी झाली, तरी बलवान मदनामुळे विरहाच्या दुःखाने तो पुन्हा पुन्हा रडू लागला.
कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्
काळाने ओढला गेलेला तो दुष्ट, शोकातून आलेली सगळी दुःखं मनाशी धरून, महेश्वराची पूजा करण्यासाठी आला.
देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्
देवीने पारिजात फुलांनी केलेली पूजा त्याने नष्ट केली आणि लोभापोटी, शोकातून आलेल्या अश्रूंनीच पूजा करू लागला.
नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके
त्या दुष्टाच्या डोळ्यांतून ओघळणारे अश्रू, थांबता थांबत नाहीत, हे बाळा, आणि ते लिंगाच्या शिरावर पडतात.
देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा
देवी ब्राह्मणाच्या रूपात त्याला म्हणाली, 'हे महाबुद्धीमान, नेहमी दुःखाने भरलेल्या मनाने देवाची पूजा करणारा तू कोण आहेस?'
पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः
तुझ्या डोळ्यांतून शोकाने आलेले अश्रू देवाच्या शिरावर पडतात; माझ्यासमोर या अपवित्रतेचं कारण सांग.
विहुंड उवाच- पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्
विहुंड म्हणाला—पूर्वी मी एक स्त्री पाहिली, जिला सर्व सौभाग्य आणि सर्व गुण लाभले होते, ती मोठ्या कामाची मूर्तीच होती.
तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्
तिच्या मोहाने मी जळालो, कामाने व्याकुळ झालो, आणि ती संगतीत म्हणाली, 'माझ्यासाठी श्रेष्ठ हिस्सा दे.'
कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप
'कामाच्या आनंदातून उमटलेल्या फुलांनी महेश्वराची पूजा कर आणि त्या फुलांची माळ माझ्या गळ्यात घाल.'