तदेव वातिकं विद्धि कफवत्तद्वदाम्यहम् । जलं नदीं तडागं च पयः स्थानानि पश्यति
हे वातिक आहे असं समज, मी सांगतो की ते कफासारखं आहे; तो पाणी, नद्या, तलाव आणि पाण्याची ठिकाणं पाहतो.
अग्निं च पश्यते देवि बहुकांचनमुत्तमम् । तदेव पैत्तिकं विद्धि भाव्यं चैव वदाम्यहम्
तो अग्नि आणि भरपूर उत्तम सोनं पाहतो, हे देवी; हे पित्तप्रधान आहे असं जाण, आणि मी काय विचारावं ते सांगतो.
प्रभाते दृश्यते स्वप्नो भव्यो वाभव्य एव च । कर्मयुक्तो वरारोहे लाभालाभप्रकाशकः
प्रभातकाळी दिसलेलं स्वप्न शुभ किंवा अशुभ असू शकतं; ते कर्माशी जोडलेलं असतं, हे सुंदर अंगवाली, आणि लाभ-हानी दर्शवतं.
स्वप्नस्यापि अवस्था मे कथिता वरवर्णिनि । तद्भाव्यंचवरारोहेविष्णोश्चैवभविष्यति
स्वप्नांची स्थिती मी तुला सांगितली आहे, हे सुंदर वर्णावाली; आणि काय विचारावं तेही, हे सुंदर अंगवाली, विष्णूचं असणार आहे.
तन्निमित्तं त्वया दृष्टो दुःस्वप्नः स तु प्रेक्षितः
त्या कारणासाठी, जो वाईट स्वप्न तू पाहिलास, तो खरोखर तुझ्याच दृष्टीस पडला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे कामोदाख्याने विंशाधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, गुरुतीरथाच्या महात्म्यात, च्यवन आणि कामदाच्या कथेत, शंभर वीसावा अध्याय संपला.
कामोदोवाच- न विदुर्देवताः सर्वा यस्यांतं रूपमेव च । यस्मिल्लीँनस्तु सर्वोयं स चैकात्मा प्रकथ्यते
कामद म्हणाला: ज्याची मर्यादा किंवा रूप सर्व देवतांना माहीत नाही, ज्यात सर्व काही विलीन होतं, आणि जो एकात्मा म्हणून ओळखला जातो.
यस्या मायाप्रपंचस्तु संसारः शृणु नारद । कस्मात्प्रयाति संसारं मम स्वामी जगत्पतिः
ज्याची माया म्हणजे हा संसार आहे, ऐक नारद; माझे स्वामी, जगाचा अधिपती, या संसारात का येतात?
पापैश्चापि सुपुण्यैश्च नरोबद्धस्तु कर्मभिः । संसारं सरते विप्र हरिः कस्माद्व्रजेद्वद
माणूस चांगल्या आणि वाईट दोन्ही कर्मांनी बांधला जातो, म्हणून तो या जन्ममरणाच्या फेर्यात फिरत राहतो, हे ब्राह्मण. मग हरि या संसारातून का जाईल, सांग.
नारद उवाच- शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्कृतं तेन चक्रिणा । भृगोरग्रे प्रतिज्ञातं यज्ञरक्षां करोम्यहम्
नारद म्हणाले — देवी, ऐक, मी तुला सांगतो की त्या चक्रधारी देवाने काय केलं. भृगूच्या समोर त्याने यज्ञाचं रक्षण करीन अशी प्रतिज्ञा केली होती.
इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्
इंद्राच्या सांगण्यावरून, गोविंद ताबडतोब दानवांसोबत युद्धासाठी गेला आणि भृगूचा मोठा यज्ञ सोडून दिला.
मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः
देव यज्ञ सोडून गेल्यावर, पुढे श्रेष्ठ दानव आले आणि वाईट हेतूने त्यांनी तो सगळा यज्ञ नष्ट केला.
हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः
त्या वेळी योगींच्या राजाने, भृगूने, रागाने स्वतः हरिला शाप दिला — 'माझ्या शापामुळे तुझ्यावर कलंक लागला आहे, म्हणून तू दहा जन्म भोगशील.'
कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः
जनार्दन आपल्या कर्माचे फळ स्वतः भोगेल. म्हणूनच, देवी, तुला वाईट स्वप्न पडलं.
इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा
असं सांगून, तो ब्राह्मण नारद ब्रह्मलोकाला गेला. त्या वेळी कृष्णा फार दुःखी झाली.
रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन
ती लहान मुलगी, गंगेच्या काठी पाण्याच्या जवळ बसून, 'हाय हाय' म्हणत पुन्हा पुन्हा करूण रडू लागली. हे नंदना, ऐक.
सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि
तिच्या सुंदर डोळ्यांतून, दुःखातही, अश्रू वाहू लागले; ते अश्रू गंगेच्या पाण्यात पडू लागले.
जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च
आणि तिच्या त्या अश्रूच्या थेंबांनी पाण्यात बुडून पुन्हा कमळं तयार झाली, बाबा.
गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः
गंगेच्या पाण्यात ती उमललेली कमळं वाहत गेली. विष्णूच्या मायेमुळे भ्रमित झालेला श्रेष्ठ दानव ती कमळं पाहू लागला.
दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः
ती कमळं दुःखातून निर्माण झाली आहेत हे त्याला माहीत नव्हतं, जरी एका ऋषीने सांगितलं होतं तरी. मोठ्या आनंदाने त्या असुराने ती उचलली.
पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः
त्या फुललेल्या कमळांनी, दैत्यांचा राजा, विष्णूच्या मायेमुळे भ्रमित होऊन, गिरिजेच्या प्रियतेची सत्तर कोटी फुलांनी पूजा केली.
अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते
मग जगाची पालन करणारी देवी रागाने शंकराला म्हणाली — 'हे बुद्धिमान, त्या दानवाचं हे वाईट कृत्य पाहा.'
शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः
'दुःखातून जन्मलेली, गंगेच्या पाण्यात गेलेली ही कमळं, हा इच्छेने व्याकुळ मनाने गोळा करतो.'
पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्
'हा दुष्ट आत्मा दुःख आणि शोकातून जन्मलेल्या फुलांनी पूजा करतो. अशा फुलांनी खरा कल्याण कसा होईल?'
यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति
'कोणी जसा भाव ठेवून माझी पूजा करतो, तसाच त्याला फळ मिळतं.'
सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा
'हा खरा ध्यान सोडून, इच्छेच्या मागे लागलेला, वाईट वर्तनाचा आहे. देवी, तुझ्या तेजाने त्याचा नाश कर.'
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्
महात्मा शंभूंचे ते शब्द ऐकून, तुझ्या आज्ञेने मी ह्याचं नाश करीन, हे शंभू.
एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्
असं म्हणून, त्या देवीने त्यालाही मारण्याची इच्छा धरली आणि विहुंडाचा वध कसा करता येईल याचा विचार करू लागली.
कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः
ती देवी ब्राह्मणाचं मायिक रूप घेऊन, उत्तम पारिजात फुलांनी शंकराची भक्तीपूर्वक पूजा करू लागली.
समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः
तो पापी दानव तिथे येऊन, कामाने व्याकुळ आणि दुःखाने त्रस्त होऊन, तिच्या विचारात गुंतून, त्या दिव्य पूजेचा नाश करू लागला.