स च तस्मिन्समुद्भ्रांतो ब्रह्महत्याकृते भये । निलिल्य बिसमध्येऽसौ स्थितो वर्षगणान्बहून्
त्या ब्रह्महत्येच्या भीतीने व्याकुळ झालेला इंद्र कमळाच्या आत लपला आणि तिथे अनेक वर्षे राहिला.
तया गृहीतो भो देवि निश्चेष्टः समपद्यत । तस्या व्यपोहने शक्रः प्रयत्नं च चकार ह
तीने पकडल्यावर, तो अगदी स्तब्ध झाला; त्या तिच्या तावडीतून सुटण्यासाठी इंद्राने खूप प्रयत्न केले.
न शक्तोऽभून्महादेवि ब्रह्महत्यां व्यपोहितुम् । तया गृहीतमात्रस्तु देवेंद्रो निष्ठरूपधृक्
पण, हे महादेवी, ब्रह्महत्येपासून सुटका त्याला शक्य झाली नाही; तिच्या पकडीत देवेंद्र तसाच स्थिर राहिला.
पितामहमुपागम्य शिरसा प्रत्यपूजयत् । ज्ञात्वा गृहीतं शक्रं तु द्विजप्रवरहत्यया
तो ब्रह्महत्येच्या भीतीने ग्रासलेला इंद्र आहे हे कळल्यावर, त्याने पितामहाच्या पाया पडून वंदना केली.
ब्रह्मा संचिंतयामास तदा वै सुरसत्तमे । सा चिंत्यमाना ब्रह्माणमुपगम्याब्रवीद्वचः
मग ब्रह्मदेवाने देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या इंद्राचा विचार केला; तो विचार करत असताना ती ब्रह्मदेवाजवळ आली आणि म्हणाली—
प्राप्तास्मि भगवन्देव त्वत्सकाशं हि मानद । यत्कर्त्तव्यं मया देव तद्भवान्वक्तुमर्हति
“भगवंत, मी तुमच्याकडे आले आहे; मला काय करावे लागेल ते आपण सांगावे.”
तामुवाच महाभागे ब्रह्महत्यां पितामहः । स्वरेण मधुरेणाथ संक्षेपेण यथातथम्
त्या पुण्यवंत स्त्रीला ब्रह्महत्येच्या विषयावर, पितामहांनी मधुर आवाजात, थोडक्यात आणि खरी गोष्ट सांगितली.
मुच्यतां देवराजोऽयं मत्प्रियं कुरु भामिनि । ब्रूहि किं ते करोम्यद्य कामं त्वं किमिहेच्छसि
देवराजाला सोडून दे, हे माझ्यासाठी कर, सुंदर स्त्री. आज मी तुझ्यासाठी काय करू? तुला काय हवं आहे, ते सांग.
हत्योवाच। शक्रादपगमिष्यामि वचनात्ते नरोत्तम । देवदेव नमस्तेस्तु निवासं च ददस्व मे
हत्येने उत्तर दिलं: तुझ्या शब्दावरून मी शक्राजवळून निघून जाईन, श्रेष्ठ पुरुषा. देवांचा देव, तुला नमस्कार. मला राहायला जागा दे.
महादेव उवाच। तथेति तां प्रतिज्ञाय हत्यां चापि पितामहः । उपायमथ शक्रस्य ब्रह्महत्यापनोदने
महादेव म्हणाले: 'तसं होईल,' असं तिला वचन दिलं, आणि पितामहांनीही तसंच केलं. मग शक्राच्या ब्रह्महत्येचा दोष दूर करण्याचा उपाय शोधला.
ततो वह्निं समाहूय ब्रह्मा वचनमब्रवीत् । शक्रहत्या चतुर्थांशं जातवेदो गृहाण भो
मग पितामहांनी अग्नीला बोलावून सांगितलं: 'जातेवेद, शक्राच्या ब्रह्महत्येचा चौथा भाग स्वीकार.'
अग्निरुवाच। मम मोक्षस्य को हेतुर्ब्रह्महत्याकृते प्रभो । एतदिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वतो लोकपूजित
अग्नी म्हणाले: 'प्रभो, ब्रह्महत्येच्या बाबतीत मला मुक्ती मिळण्याचं कारण काय? हे खरं खरं मला जाणून घ्यायचं आहे, लोकांनी पूजलेला प्रभो.'
ब्रह्मोवाच। यस्त्वां ज्वलंतमासाद्य न होष्यति नरः क्वचित् । बीजौषधितिलानग्रे फलमूलसमित्कुशान्
ब्रह्मा म्हणाले: 'जो कोणी तुझ्या ज्वालांजवळ येईल, तो कधीच तुझा उपयोग बियाणं, औषधी, तीळ, फळं, कंद, समिधा किंवा कुशासाठी करणार नाही.'
तदैव त्यक्षति त्वां च तत्रैव च निवत्स्यति । ब्रह्महत्या हव्यवाह व्येतु ते मनसो ज्वरः
त्या वेळी तो तुझा त्याग करेल आणि तिथेच थांबेल. हव्यवाहना, ब्रह्महत्येमुळे तुझ्या मनातील ज्वर जाऊ दे.
ततः स परिजग्राह तद्वचो हव्यकव्यभुक् । पितामहश्च भगवान्तथा तदलभत्प्रियम्
मग हव्यकव्यभुक अग्नीने ती आज्ञा स्वीकारली आणि पुण्यवान पितामहांना त्यांची इच्छा मिळाली.
ततो वृक्षौषधितृणान्याहूय स पितामहः । इममर्थं महाभागे वक्तुं समुपचक्रमे 6.168.
मग पितामहांनी झाडं, औषधी आणि गवत बोलावून, हे महाभागे, हा विषय सांगायला सुरुवात केली.
ततो वृक्षौषधितृणैस्तथैवोक्तं यथातथम् । व्यथितान्यग्निवद्देवि ब्रह्माणं वाक्यमब्रुवन्
मग झाडं, औषधी आणि गवत, अग्नीप्रमाणेच व्याकुळ होऊन, देवी, ब्रह्माला त्याच्या सांगण्याप्रमाणे बोलली.
अस्माकं ब्रह्महत्यायाः कथयंतः पितामह । स्वभाव निहिता तस्मान्न पुनर्हंतुमर्हसि
पितामहा, आमच्यात ब्रह्महत्येचा दोष स्वभावतःच आहे; म्हणून पुन्हा आम्हाला मारू नको.
वयमग्निं तथा शीतं वर्षं च पवनेरितम् । सहामः सततं देव तथा छेदनभेदनम्
देवा, आम्ही नेहमीच अग्नी, थंडी, वारा आणलेलं पाऊस, आणि तसंच छाटणं-फोडणं सहन करतो.
ब्रह्मोवाच। अकारणं नरो यस्तु युष्मच्छेदनभेदनम् । करिष्यति महामोहात्तमेषानु प्रयास्यति
ब्रह्मा म्हणाले: 'जो मनुष्य मोठ्या मोहाने कारण नसताना तुम्हाला छाटेल किंवा फोडेल, त्याच्यावर हा दोष जाईल.'
महादेव उवाच। ततो महौषधितृणैरोमित्युक्तं महात्मभिः । ब्रह्माणमपि संपूज्य जग्मुश्चाथ यथागतम्
महादेव म्हणाले: 'मग त्या महान आत्म्यांनी, झाडं, औषधी आणि गवत, ब्रह्माची पूजा करून, जसे आले तसे परत गेले.'
आहूयाप्सरसो देवस्ततो लोकपितामहः । वाचा मधुरया प्राह सांत्वयन्निव सत्तमे
मग पितामहांनी अप्सरांना बोलावून, गोड शब्दांनी, जणू त्यांना समजावत, त्या श्रेष्ठ स्त्रियांशी बोलले.
इयं वृत्रादनुप्राप्ता ब्रह्महत्या वराङ्गनाः । चतुर्थमस्या भागं च मयोक्तं संप्रतीच्छथ
सुंदर अप्सरांनो, ही ब्रह्महत्येची पापवृत्ती वृत्राकडून आली आहे; तिचा चौथा भाग मी तुम्हाला दिला आहे, तो स्वीकारा.
अप्सरा ऊचुः । ग्रहणे कृतबुद्धीनां देवेश तव शासनात् । संमोक्षसमयोऽस्माकं चिंतनीयः पितामह
अप्सरा म्हणाल्या: 'देवेश, तुझ्या आज्ञेने आम्ही ते स्वीकारायला तयार आहोत; पण पितामहा, आमच्या मुक्तीचा काळ ठरवावा लागेल.'
पितामह उवाच। रजस्वलासु नारीषु यो वै मैथुनमाचरेत् । तमेषा यास्यति क्षिप्रं व्येतु वो मनसो ज्वरः
पितामह म्हणाले — जी स्त्री रजस्वला असते तिच्याशी जो पुरुष संग करतो, ती स्त्री त्याला लवकरच सोडून जाते; म्हणून तुमच्या मनातील चिंता दूर होवो.
महादेव उवाच। तथेति हृष्टमनसः प्रत्युक्ता ह्यप्सरोगणाः । स्वानि स्थानानि संप्राप्य रेमिरे शैलजे तदा
महादेव म्हणाले — 'तसेच होवो' असे म्हणत त्या अप्सरांचा समूह आनंदित मनाने उत्तर दिले. मग त्या सर्वजणी आपल्या जागी पोहोचून पर्वतराजकन्येसोबत आनंदाने रमल्या.
ततश्च लोककृद्देवः पुनरेव पितामहः । आपः संचिंतयामास ततस्ताश्च समागमन्
नंतर सर्व लोकांचे कर्ता असलेले पितामह पुन्हा एकदा पाण्याचा विचार करू लागले आणि त्या पाण्याही एकत्र आल्या.
ताश्च सर्वाः समागम्य ब्रह्माणममितौजसम् । इदमूचुर्वचो देवि प्रणिपत्य पितामहम्
त्या सर्व देवी एकत्र येऊन, अमाप तेज असलेल्या ब्रह्माला वंदन करून म्हणाल्या—
इमाः स्म देव संप्राप्तास्त्वत्सकाशमरिंदम। शासनात्तव देवेश समाज्ञापय तत्प्रभो
देवा, आम्ही तुझ्या आज्ञेने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या प्रभो, तुझ्याकडे आलो आहोत. आम्हाला काय करावे ते सांग.
ब्रह्मोवाच। इयं वृत्रादनुप्राप्ता पुरुहूतं भयानका । ब्रह्महत्या चतुर्थांशं यूयमस्याः प्रतीच्छथ
ब्रह्मा म्हणाले — ही भीषण ब्रह्महत्या, जी वृत्रापासून आली, ती आता इंद्राकडे आली आहे. तुम्ही सर्वजणी तिचा चौथ्या भाग स्वीकारा.