पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः
'मी वडिलांचा सूड घेईन, माणसे आणि देवांना मारीन,' असा निश्चय करून, तो पापी, देव आणि ब्राह्मणांचा शत्रू,
उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः
प्रजांना त्रास देऊ लागला आणि उपद्रव माजवू लागला. त्याच्या तेजामुळे इंद्रासह सर्व देव जळून गेले.
शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम्
देवतांचा देव, जगाचा स्वामी, महान आत्मा असलेल्या विष्णूच्या चरणी त्यांनी आश्रय घेतला. शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या त्या देवाधिदेवाला त्यांनी शरण गेले.
ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच- वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः
ते म्हणाले, 'विहुंडाच्या मोठ्या संकटापासून नेहमी आमचे रक्षण कर.' श्रीविष्णू म्हणाले, 'सर्व देवता आणि महेश्वर सुखात नांदोत.'
विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः
मी त्या पापी, देवांचा शत्रू विहुंडाचा नाश करीन. असे देवांना सांगून जनार्दनाने एक मायावी लीला केली.
स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम्
महान कीर्ती असलेला तो स्वतः नंदनवनात उभा राहिला आणि गुणांनी युक्त असे एका स्त्रीचे मायामय रूप तयार केले.
विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी
विष्णूची माया, अत्यंत भाग्यवती आणि संपूर्ण विश्वाला मोहात पाडणारी, तिने विष्णूची अद्वितीय, मोहक अशी रूप धारण केली.
विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच- स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह
विहुंडाचा वध करण्यासाठी तिने सौंदर्य आणि लावण्याने भरलेले रूप घेतले. कुंजल म्हणतो—देवतांचा नाश करण्यासाठी ती दिव्य मार्गाने गेली.
नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः
नंदनवनाच्या काठावर दैत्यांचा स्वामीने त्या मायेला पाहिले; तिच्या मोहात पडून तो दैत्य कामबाणांनी विद्ध झाला.
आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्
ती स्त्री म्हणजेच काळरूप आहे, हे पाहूनही त्याला स्वतःच्या विनाशाची जाणीव झाली नाही. ती नव्या सोन्यासारखी तेजस्वी, रूप आणि संपत्तीने युक्त होती.
लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि
पापी आणि लोभी विहुंडाने त्या सुंदर स्त्रीला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुणाची आहेस? हे सुंदर अंग असणाऱ्या, माझे मन अस्वस्थ करणाऱ्या!'
संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम्
'माझ्याशी संग कर, हे शुभे, मला वाचव, मला वाचव, हे सुंदर मुखवाली. तुझ्याशी संग केल्यावर, देवी, तुला जे हवे ते मी देईन.'
तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच- मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव
‘हे भाग्यवती, देवांना आणि दैत्यांनाही मिळणं कठीण आहे असं काही असलं तरी मी तुला देईन.’ माया म्हणाली, ‘जर तू मला मिळवू इच्छित असशील, तर माझा हक्क मला दे, हे दैत्य.'
सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः
‘सत्तर कोटी सुगंधी, दिव्य आणि देवांना ही दुर्मिळ अशी कामोदक जलातून उत्पन्न झालेली फुले शंकराची पूजा करून अर्पण कर.’
तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे
‘त्या फुलांची माळ तयार करून ती माझ्या गळ्यात घाल, हे भाग्यवंत दैत्य; एवढाच माझा हक्क आहे, तो मला दे.’
तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच- एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम्
‘मग मी नक्कीच तुझी प्रिय पत्नी होईन, यात शंका नाही.’ विहुंड म्हणाला, ‘ठीक आहे देवी, मी असंच करीन; तू मागितलेला वर मी देतो.’
वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्
दैत्यांचा स्वामी प्रेमाने वेडावून पवित्र आणि दिव्य अशा वनात भटकत राहिला, पण तो झाड त्याला कुठेच दिसले नाही.
कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः
तो जिथे जाई तिथे ‘कामोदक’ नावाच्या झाडाबद्दल विचारत राहिला; पण मोठ्या लोकांनी सांगितले, ‘कामोदक नावाचे झाड नाही.’
पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः
तो दुष्ट, कामबाणांनी छिन्नविछिन्न झालेला, सतत विचारत राहिला. शेवटी भक्तीभावाने वाकून त्याने भृगुवंशीय शुक्राचार्यांना विचारले.
कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच- कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव
‘कामोदक हे सुंदर, फुलांनी भरलेले झाड कुठे आहे ते मला सांग.’ शुक्राचार्य म्हणाले, ‘कामोदक नावाचे झाड नाही; ते फक्त देवांच्या स्त्रियांमध्येच आहे, हे दैत्यराजा.’
यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि
ती आनंदाने हसली, गप्पांमध्ये रमली, तेव्हा तिच्या त्या हास्यापासून, दैत्यांनो, अतिशय सुगंधी आणि उत्तम फुलं उत्पन्न झाली.
सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च
ही दिव्य फुलं नक्कीच मनाला भावणारी, पिवळ्या रंगाची आणि सुगंधाने भरलेली आहेत; आणि यात काहीच शंका नाही की, ती इच्छा पूर्ण करणारी आहेत.
तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः
यापैकी एकच फुल घेऊन जो कोणी शंकराची पूजा करतो, त्याची मोठी इच्छा शंकर नक्कीच पूर्ण करतो.
अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च
आणि, दैत्यांनो, तिच्या रडण्यानेही, नक्कीच, अशाच मोठ्या आणि लाल रंगाची फुलं उत्पन्न होतात.
सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम्
पण, दैत्यांनो, ज्यांना सुगंध नाही अशा फुलांना स्पर्श करू नये; असे शुक्राने सांगितलेले ऐकण्यात आले.
उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच- गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने
ती म्हणाली, 'भृगुच्या वंशजांनो, कामोदा कुठे आहे?' शुक्र म्हणाला – 'गंगेच्या पवित्र तीरावर, जेथे मोठे पाप नष्ट होते.'
कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता
तेथे विश्वकर्म्याने कामोदा नावाचं एक सुंदर नगर बांधलं; त्या कामोदा नगरीत एक दिव्य सुखांनी सजलेली स्त्री वास करते.
तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः
ती दागिन्यांनी झळकत आहे आणि सर्व देवांनी तिची पूजा केली आहे; तुला तिथे जाऊन त्या श्रेष्ठ अप्सरांची पूजा करावी लागेल.
उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति
कुठल्यातरी पुण्याच्या उपायाने, दानवा, तिला हसवा; असे म्हणून योगीश्रेष्ठ शुक्राने त्या दानवाशी बोलणे थांबवले.
विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत्
तो तेजस्वी शुक्र गप्प बसला आणि आपल्या कामाकडे वळला.