अभिनंद्य सुतं प्राप्तं नहुषं देवरूपिणम् । आशीर्भिश्चार्चयद्देवी पुण्या इंदुमती तदा
त्या वेळी पुण्यवती इंदुमतीने, देवतेसारख्या रूपात आलेल्या नहुष या पुत्राचं स्वागत केलं आणि त्याला आशीर्वाद दिला.
सूत उवाच- अथासौ मातरं पुण्यां देवीमिंदुमतीं सुतः । कथयामास वृत्तांतं यथाहरणमात्मनः
सूतरूपी कथाकार म्हणाला— मग त्या पुण्यवान नहुषाने आपल्या आई इंदुमती देवीसमोर स्वतःच्या अपहरणाची गोष्ट सांगितली.
स्वभार्यायास्तथोत्पत्तिं प्राप्तिं चैव महायशाः । हुंडेनापि यथा युद्धं हुंडस्यापि निपातनम्
त्याने आपल्या पत्नीची उत्पत्ती, तिचं येणं, हुंडासोबत झालेलं युद्ध आणि हुंडाचा पराभव याची सगळी हकिगत सांगितली.
समासेन समस्तं तदाख्यातं स्वयमेव हि । मातापित्रोर्यथा वृत्तं तयोरानंददायकम्
त्याने स्वतःच संक्षिप्तपणे सगळ्या घडलेल्या गोष्टी सांगितल्या, ज्या त्याच्या आईवडिलांना आनंद देणाऱ्या होत्या.
मातापितरावाकर्ण्य पुत्रस्य विक्रमोद्यमम् । हर्षेण महताविष्टौ संजातौ पूर्णमानसौ
पुत्राच्या शौर्य आणि प्रयत्नांची गोष्ट ऐकून आईवडील मोठ्या आनंदाने भरून गेले आणि त्यांच्या मनात पूर्ण समाधान निर्माण झालं.
नहुषो धनुरादाय इंद्रस्य स्यंदनेन वै । जिगाय पृथिवीं सर्वां सप्तद्वीपां सपत्तनाम्
नहुषाने इंद्राचं धनुष्य आणि रथ घेतला आणि सातही द्वीपांसह सर्व पृथ्वी, तिच्या नगरांसह, जिंकली.
पित्रे समर्पयामास वसुपूर्णां वसुंधराम् । पितरं हर्षयन्नित्यं दानधर्मैः सुकर्मभिः
त्याने आपल्या वडिलांना संपत्तीने भरलेली पृथ्वी अर्पण केली आणि दान, धर्म, आणि उत्तम कर्मांनी त्यांना नेहमी आनंद दिला.
पितरं याजयामास राजसूयादिभिस्तदा । महायज्ञैश्च दानैश्च व्रतैर्नियमसंयमैः
त्याने वडिलांकडून राजसूयासारखे मोठे यज्ञ, दान, व्रत आणि नियम यांचं आयोजन करून घेतलं.
सुदानैर्यशसा पुण्यैर्यज्ञैः पुण्यमहोदयैः । सुसंपूर्णौ कृतौ तौ तु पितरौ चायुसूनुना
उदार दान, कीर्ती, पुण्ययज्ञ आणि शुभ विधी यांच्या जोरावर त्या पुत्राने आपल्या आईवडिलांना पूर्णत्व दिलं.
अथ देवाः समागत्य नागाह्वयं पुरोत्तमम् । अभ्यषिंचन्महात्मानं नहुषं वीरमर्दनम्
नंतर सर्व देवांनी नागाह्वय या श्रेष्ठ नगरीत एकत्र येऊन, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या महात्मा नहुषाचा अभिषेक केला.
मुनिभिश्च सुसिद्धैश्च आयुना तेन भूभुजा । अभिषिंच्य स्वराज्ये तं समेतं शिवकन्यया
मुनी आणि सिद्धांनी, त्या राजाने दिलेल्या आयुष्याने, शिवकन्येसोबत एकत्र असलेल्या नहुषाचा राज्याभिषेक केला.
भार्यायुक्तः स्वकायेन आयु राजा महायशाः । दिवं जगाम धर्मात्मा देवैः सिद्धैः सुपूजितः
पत्नी आणि स्वतःच्या शरीरासह, तो कीर्तीमान राजा आयू, धर्मात्मा, देव आणि सिद्धांनी सन्मानित होऊन स्वर्गात गेला.
ऐंद्रं पदं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतः पुनः । हरलोकं जगामाथ मुनिभिर्देवपूजितः
इंद्रपद सोडून तो पुन्हा ब्रह्मलोकात गेला आणि मग मुनी व देवांनी पूजित होऊन हरलोकात गेला.
स्वकर्मभिर्महाराजः पुत्रस्यापि सुतेजसा । हरेर्लोकं गतः पुण्यैर्निवसत्येष भूपतिः
स्वतःच्या पुण्यकर्मांनी आणि पुत्राच्या तेजाने, तो महाराज हरिलोकात गेला; हा भूपती तिथे पुण्यामुळे वास करतो.
पुरुषैः पुण्यकर्माख्यैरीदृशं पुण्यमुत्तमम् । जनितव्यं महाभाग किमन्यैः शोककारकैः
हे महाभाग्यवान्, जे सत्कर्म करणारे पुरुष आहेत, त्यांनी असा श्रेष्ठ पुण्यसंचय करावा. दुःख देणाऱ्या इतर कर्मांचा काय उपयोग?
यथा जातः स धर्मात्मा नहुषः पितृतारकः । कुलस्य धर्त्ता सर्वस्य नहुषो ज्ञानपंडितः
जसा धर्मात्मा, आपल्या कुलाचा आधार असलेला, पितरांना तारणारा, आणि ज्ञानाने युक्त असा नहुष जन्माला आला, तसाच.
एतत्ते सर्वमाख्यातं चरित्रं तस्य भूपतेः । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि वद पुत्र कपिंजल
राजाच्या त्या सर्व चरित्राची मी तुला सांगितली आहे. अजून तुला काय सांगू? सांग, पुत्रा, कपींजल.
एवंविधं पुण्यमयं पवित्रं चरित्रमेतद्यशसा समेतम् । आयोः सुतस्यापि शृणोति मर्त्यो भोगान्स भुक्त्वैति पदं मुरारेः
जो कोणी मनुष्य आयूचा पुत्र असलेल्या या पुण्यवान आणि पावन चरित्राचे श्रवण करतो, तो सर्व भोग उपभोगून शेवटी विष्णूच्या धामाला पोहोचतो.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनोपाख्यान, गुरुतीर्थाचे माहात्म्य आणि च्यवनाच्या चरित्रातील नहुषाच्या कथेतला हा एकशे सतरावा अध्याय संपला.
कपिंजल उवाच- गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले
कपींजल म्हणाला—पूर्वी गंगेच्या मुखाशी, वडील, एक सुंदर स्त्री रडत होती. तिच्या डोळ्यांतून अश्रूच्या थेंबांनी मोठ्या पाण्यात पडत होते.
गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च
गंगेच्या मध्यभागी ते थेंब बुडतात आणि तिथे कमळे उमलतात—ती फुलं दिव्य रूपाची, सुगंधी आणि मोठी असतात.
तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः
तिच्या सुंदर डोळ्यांतून हे निर्मळ अश्रूगंध गंगेच्या पाण्यात का पडतात, हे सांग, हे महाभाग्यवान्?
अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः
एक माणूस, ज्याचे शरीर केवळ हाडे आणि कातडी एवढेच उरले आहे, जटा आणि झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालून, ती सुगंधी कमळे वेचतो.
हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते
ती सोन्यासारखी, दिव्य कमळे घेऊन तो शिवाची पूजा करतो. ती स्त्री कोण आहे, आणि तो पुरुष कोण आहे, हे सांग, हे महाबुद्धिमान?
अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव
शिवाची पूजा केल्यावर ती पुन्हा का रडते? हे सर्व मला सांग, जर मी तुला प्रिय असेन.
कुंजल उवाच- शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः
कुंजल म्हणाला—मुला, ऐक. मी तुला देवांनी घडवलेली कथा सांगतो—ही सर्व पापे नाहीशी करणारी आणि विष्णूच्या महात्म्याची आहे.
योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः
जो हुंड नावाचा पराक्रमी होता, त्याला नहुषाने रणात मारले. त्याचा पुत्र विख्यात विहुंड तपश्चर्या करू लागला.
निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा
आपल्या वडिलांना, त्यांच्या मंत्र्यांसह आणि सेवकांसह, आयूचा पुत्र, पराक्रमी नहुष याने मारल्याचे ऐकून,
तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च
तो रागाने तप करीत राहिला आणि देवांना मारण्याचा निर्धार केला. त्या दुष्टाचा सामर्थ्य त्याच्या तपामुळे वाढले.
जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः
सर्व देवांना माहीत आहे की, तो रणभूमीत सहन न होणारा आहे. हुंडाचा पुत्र विहुंड, त्रैलोक्याचा नाश करण्याचा निर्धार करीत होता.