तं दृष्ट्वा देवसंकाशं दिव्यरूपसमप्रभम् । दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाभिशोभितम्
तिने त्याला पाहिलं, तो देवांसारखा तेजस्वी आणि दिव्य रूपाचा होता, त्याचं अंग दिव्य सुवासिकांनी लिप्त होतं आणि तो दिव्य हारांनी शोभत होता.
दिव्यैराभरणैर्वस्त्रैः शोभितं नृपनंदनम् । दीप्तिमंतं यथा सूर्यं दिव्यलक्षणसंयुतम्
तो राजांचा आनंद, दिव्य दागिने आणि वस्त्रांनी सजलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि शुभ लक्षणांनी युक्त होता.
किं वा देवो महाप्राज्ञो गंधर्वो वा भविष्यति । किं वा नागसुतः सोयं किंवा विद्याधरो भवेत्
हा देव आहे का, मोठा ज्ञानी आहे का, की गंधर्व आहे? की हा नागाचा मुलगा आहे, की विद्या मिळवलेला कोणी आहे?
देवेषु नैव पश्यामि कुतो यक्षेषु जायते । अनया लीलया वीरः सहस्राक्षोपि जायते
देवतांमध्ये असं कुणी मला दिसत नाही, मग यक्षांमध्ये तर असण्याचं कारणच नाही. इतक्या सहजतेनं आणि खेळकरपणे तर सहस्त्राक्ष इंद्रही जन्म घेत नाही.
शंभुरेष भवेत्किंवा किंवा चायं मनोभवः । किंवा पितुः सखा मे स्यात्पौलस्त्योऽयं धनाधिपः
हा शंभूच आहे का, की मनोभाव म्हणजेच कामदेव आहे? की हा माझ्या वडिलांचा मित्र आहे, की पुलस्त्याचा मुलगा, धनाचा स्वामी आहे?
एवं समा चिंतयती च यावत्तावत्त्वरं रूपगुणाधिपा सा । समेत्य रंभासु महासखीभिरुवाच तां शंभुसुतां प्रहस्य
ती अशी विचार करत असताना, रूप आणि गुणांची मालकीण, रम्य रूपाची रंभा तिच्या मोठ्या सखींसह आली आणि हसत शंभुपुत्रीला म्हणाली.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाची कथा, गुरुतीर्थाचं महात्म्य, च्यवनाची चरित्र आणि नहुषाची गोष्ट यामध्ये एकशेबारा अध्याय संपला.
रंभोवाच- तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात्
रंभा म्हणाली— शुभे, तू तप सोडून का इकडे तिकडे पाहतेस? मन विचलित झालं की तपाचं सामर्थ्य कमी होतं, मग ते पुरुष असो वा स्त्री.
अशोकसुंदर्युवाच- तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः
अशोकसुंदरी म्हणाली— माझं मन तपात गुंतलेलं आहे, पण नहुषासाठीच्या इच्छेमुळे. मला देव, दैत्य किंवा महा नाग सुद्धा हलवू शकत नाहीत.
एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम्
पण त्याला पाहिल्यावर, हे सुभगे, माझं मन फारच अस्थिर होतं; मला त्याच्याजवळ जाऊन एकरूप व्हावंसं वाटतं, इतकी तीव्र इच्छा झाली आहे.
एवं विपर्ययश्चासीन्मनसो मे वरावने । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि यद्यस्ति ज्ञानमुत्तमम्
माझं मन असं उलटंपालटं होतंय, हे श्रेष्ठ स्त्री, याचं कारण काय ते मला सांग, जर तुझ्याकडे श्रेष्ठ ज्ञान असेल तर.
आयुपुत्रस्य भार्याहं देवैः सृष्टा महात्मभिः । कस्मान्मे धावते चेत उत्सुकं रंतुमेव च
मी आयुपुत्राची पत्नी आहे, मोठ्या देवांनी मला निर्माण केलंय; तरी माझं मन सतत त्याच्याकडे धावतंय आणि त्याच्याशी एकरूप होण्याचीच ओढ लागलीय.
रंभोवाच- सर्वेष्वेव महाभागे देहरूपेषु भामिनि । वसत्यात्मा स्वयं ब्रह्मज्ञानरूपः सनातनः
रंभा म्हणाली— हे सुंदर स्त्री, सर्व शरीरात आणि रूपात आत्मा वास करतो, तोच सनातन ब्रह्मज्ञानस्वरूप आहे.
यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरिंद्रियैरुपकारिभिः । मोहपाशमयैर्बद्धस्तथा सिद्धस्तु सर्वदा
जरी इंद्रियांनी बांधलेलं असलं, आणि मोहाच्या बंधनात असलं, तरीही सिद्ध आत्मा नेहमीच मुक्त असतो.
प्रकृतिं नैव जानाति ज्ञानविज्ञानकीं कलाम् । अयं शुद्धश्च धर्मज्ञ आत्मा वेत्ति च सुंदरि
तो प्रकृतीचं स्वरूपही ओळखत नाही, ज्ञानाचा किंवा समजाचा थोडाही भाग त्याला माहीत नाही; हा आत्मा शुद्ध आहे आणि धर्म जाणतो, सुंदरिये.
गच्छंत्यपि मनस्तापमेनं दृष्ट्वा महामतिम् । पापमेवं परित्यज्य सत्यमेवं प्रधावति
जरी जात असतानाही, मन या महाबुद्धिमानाकडे धाव घेतं, त्याला पाहून; अशाप्रकारे, पाप सोडून, ते फक्त सत्याकडेच धाव घेतं.
भर्तायमायुपुत्रस्ते एतत्सत्यं न संशयः । अन्यं दृष्ट्वा विशंकेत पुरुषं पापलक्षणम्
हा तुझा पती आहे, आयूचा मुलगा; हे नक्की सत्य आहे, यात शंका नाही. दुसऱ्या पुरुषाला पाहिल्यावर, जर त्याच्यात पापाची लक्षणं दिसली, तर सावध राहावं.
एवं विधिः कृतो देवैः सत्यपाशेन बंधितः । यदस्या आयुपुत्रोपि भर्तृत्वमुपयास्यति
देवतांनी असा नियम केला आहे, सत्याच्या बंधनाने बांधलेला; म्हणूनच आयूचा मुलगाही तिचा पती होईल.
एवमाकर्णितं भद्रे आत्मना तं च सुंदरि । तद्भावसत्यसंबंधं परिगृह्य स्थितः स्वयम्
हे असं ऐकून, भाग्यवती, आणि तूही, सुंदरिये, त्याने स्वतःच त्या खरी भावना आणि सत्याच्या नात्याला स्वीकारून तिथेच थांबला.
अन्यं भावं न जानाति आयुपुत्रं च विंदति । प्रकृतिर्नैव ते देवि पतिं जानाति चागतम्
ती दुसरा कोणताही भाव ओळखत नाही, आणि फक्त आयूचा मुलगाच तिला मिळतो; देवी, तिच्या स्वभावाला दुसरा आलेला पती ओळखूच शकत नाही.
एवं ज्ञात्वा प्रधानात्मा तवाद्यैव प्रधावति । आत्मा सर्वं प्रजानाति आत्मा देवः सनातनः
हे जाणून, मुख्य आत्मा आजच तुझ्याकडे धाव घेतो; आत्मा सर्व काही जाणतो, आत्माच सनातन देव आहे.
अयमेष स वीरेंद्रो नहुषो नाम वीर्यवान् । तस्माद्गच्छति चेतस्ते सत्यं संबंधमिच्छते
हा तोच पराक्रमी राजा आहे, नाव आहे नहुष, बलवान आहे; म्हणून, जर तुझं मन त्याच्याकडे वळलं, तर तो खरी नाती जोडण्याची इच्छा करतो.
ज्ञात्वा चायोः सुतं भद्रे अन्यं चैव न गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं शाश्वतं त्वन्मनोगतम्
आयूचा मुलगा ओळखून, भाग्यवती, ती दुसऱ्याकडे जात नाही; हे सर्व, जे तुझ्या मनात होतं, तुला सांगितलं, हे शाश्वत आहे.
हुंडं हत्वा महाघोरं समरे दानवाधमम् । त्वां नयिष्यति स्वस्थानमायोश्च गृहमुत्तमम्
समरात भयंकर हुंड नावाच्या दानवाचा वध करून, तो तुला तुझ्या स्वतःच्या ठिकाणी आणि आयूच्या उत्तम घरी घेऊन जाईल.
हृतो दैत्येन वीरेंद्रो निजपुण्येन शेषितः । बाल्यात्प्रभृति वीरेंद्रो वियुक्तः स्वजनेन वै
त्या वीरराजाला दैत्याने पळवून नेलं, पण त्याच्या पुण्यामुळे तो वाचला; लहानपणापासून तो वीरराज आपल्या नातेवाईकांपासून दूर होता.
पितृमातृविहीनस्तु गतो वृद्धिं महावने । यास्यत्येव पितुर्गेहं त्वयैव सह सांप्रतम्
वडील आणि आई नसताना, तो मोठ्या जंगलात वाढला; आता, तुझ्यासह, तो आपल्या वडिलांच्या घरी जाईल.
एवमाभाषितं श्रुत्वा रंभायाः शिवनंदिनी । हर्षेण महताविष्टा तामुवाच समुद्रजाम्
शिवनंदिनीने रंभेला असं बोललेलं ऐकून, ती अत्यंत आनंदाने भरून गेली आणि समुद्रकन्येला बोलली.
अयमेव स सत्यात्मा मम भर्ता सुवीर्यवान् । मनो मे धावतेऽत्यर्थं शोकाकुलितविह्वलम्
हा खरोखरच सत्यस्वरूपी, माझा पती, पराक्रमी आहे; माझं मन दुःखाने व्याकुळ होऊन त्याच्याकडे फार धाव घेतं.
नास्ति चित्तसमो देवो जानाति सुविनिश्चितम् । सत्यमेतन्मया दृष्टं सुचित्रं चारुहासिनि
मनासारखा दुसरा देव नाही; तो सर्व काही निश्चितपणे जाणतो. हे खरं आहे, मी पाहिलं आहे, सुंदर हास्य असलेल्या सखी, आणि ते अद्भुत आहे.
मनोभवसमानं तु पुरुषं दिव्यलक्षणम् । न धावति महाचेत एनं दृष्ट्वा यथा सखि
कामदेवासारखा, दिव्य लक्षण असलेला पुरुष, या महात्म्याला जसा आकर्षित करतो, तसा दुसरा कोणीच करत नाही, सखी.