अन्यैश्चैव महारत्नैर्गजाश्वैश्च विराजितम् । सुनारीभिः समाकीर्णं पुरुषैश्च महाप्रभैः
इतरही मोठ्या रत्नांनी, हत्ती-घोड्यांनी, सुंदर स्त्रिया आणि तेजस्वी पुरुषांनी ते नगर गजबजले होते.
नानाप्रभावैर्दिव्यैश्च शोभमानं महोदयम् । राजश्रेष्ठो महावीरो नहुषो ददृशे पुरम्
नाना प्रकारच्या दिव्य वैभवांनी महोदय नगर झळकत होते; तो महान राजा आणि पराक्रमी नहुष हे नगर पाहत होता.
पुरप्रांते वनं दिव्यं दिव्यवृक्षैरलंकृतम् । तद्विवेश महावीरो नंदनं हि यथाऽमरः
नगराच्या कडेला एक दिव्य वन होते, जे दिव्य वृक्षांनी सजलेले होते; तो महावीर त्या वनात गेला, जणू काही अमरपुरुष नंदनवनात जातो.
रथेन सह धर्मात्मा तेन मातलिना सह । प्रविष्टः स तु राजेंद्रो वनमध्ये सरित्तटे
मातली या सारथ्यासह, धर्मात्मा राजा रथासह त्या वनाच्या मधोमध, नदीच्या काठावर गेला.
तत्र ता रूपसंयुक्ता दिव्या नार्यः समागताः । गंधर्वा गीततत्त्वज्ञा जगुर्गीतैर्नृपोत्तमम्
तेथे रूपवान आणि दिव्य स्त्रिया एकत्र जमल्या; गंधर्व, जे गाण्याचे तत्त्व जाणतात, त्यांनी त्या श्रेष्ठ राजासाठी गाणी गायली.
सूताश्च मागधाः सर्वे तं स्तुवंति नृपोत्तमम् । राजानमायुपुत्रं तं भ्राजमानं यथा रविम्
सर्व सूत आणि मागध गायक त्या तेजस्वी, आयुपुत्र राजाचे, सूर्यासारखा झळकणाऱ्या, स्तुती करू लागले.
शुश्राव गीतं मधुरं नहुषः किन्नरेरितम्
नहुषानं किन्नरांनी गायलेलं मधुर गाणं ऐकू आलं.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाची कथा, गुरुतीर्थाचं महात्म्य, च्यवनाची चरित्र आणि नहुषाची गोष्ट यामध्ये एकशेअकरावं अध्याय संपलं.
कुंजल उवाच- तदेव गानं च सुरांगनाभिर्गीतं समाकर्ण्य च गीतकैर्ध्रुवैः । समाकुला चापि बभूव तत्र सा शंभुपुत्री परिचिंतयाना
कुंजल म्हणाली— त्या स्वर्गांगनांनी गायलेलं तेच गाणं, त्यातील ठराविक सूर आणि धृवांनी सजलेलं, ऐकून शंभुपुत्री विचारात पडली आणि अस्वस्थ झाली.
आसनात्तूर्णमुत्थाय महोत्साहेन संयुता । तूर्णं गता वरारोहा तपोभावसमन्विता
ती जागेवरून पटकन उठली, मनात मोठा उत्साह घेऊन, आणि तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने युक्त होऊन, ती सुंदर स्त्री तिथून झपाट्याने निघून गेली.
तं दृष्ट्वा देवसंकाशं दिव्यरूपसमप्रभम् । दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाभिशोभितम्
तिने त्याला पाहिलं, तो देवांसारखा तेजस्वी आणि दिव्य रूपाचा होता, त्याचं अंग दिव्य सुवासिकांनी लिप्त होतं आणि तो दिव्य हारांनी शोभत होता.
दिव्यैराभरणैर्वस्त्रैः शोभितं नृपनंदनम् । दीप्तिमंतं यथा सूर्यं दिव्यलक्षणसंयुतम्
तो राजांचा आनंद, दिव्य दागिने आणि वस्त्रांनी सजलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि शुभ लक्षणांनी युक्त होता.
किं वा देवो महाप्राज्ञो गंधर्वो वा भविष्यति । किं वा नागसुतः सोयं किंवा विद्याधरो भवेत्
हा देव आहे का, मोठा ज्ञानी आहे का, की गंधर्व आहे? की हा नागाचा मुलगा आहे, की विद्या मिळवलेला कोणी आहे?
देवेषु नैव पश्यामि कुतो यक्षेषु जायते । अनया लीलया वीरः सहस्राक्षोपि जायते
देवतांमध्ये असं कुणी मला दिसत नाही, मग यक्षांमध्ये तर असण्याचं कारणच नाही. इतक्या सहजतेनं आणि खेळकरपणे तर सहस्त्राक्ष इंद्रही जन्म घेत नाही.
शंभुरेष भवेत्किंवा किंवा चायं मनोभवः । किंवा पितुः सखा मे स्यात्पौलस्त्योऽयं धनाधिपः
हा शंभूच आहे का, की मनोभाव म्हणजेच कामदेव आहे? की हा माझ्या वडिलांचा मित्र आहे, की पुलस्त्याचा मुलगा, धनाचा स्वामी आहे?
एवं समा चिंतयती च यावत्तावत्त्वरं रूपगुणाधिपा सा । समेत्य रंभासु महासखीभिरुवाच तां शंभुसुतां प्रहस्य
ती अशी विचार करत असताना, रूप आणि गुणांची मालकीण, रम्य रूपाची रंभा तिच्या मोठ्या सखींसह आली आणि हसत शंभुपुत्रीला म्हणाली.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाची कथा, गुरुतीर्थाचं महात्म्य, च्यवनाची चरित्र आणि नहुषाची गोष्ट यामध्ये एकशेबारा अध्याय संपला.
रंभोवाच- तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात्
रंभा म्हणाली— शुभे, तू तप सोडून का इकडे तिकडे पाहतेस? मन विचलित झालं की तपाचं सामर्थ्य कमी होतं, मग ते पुरुष असो वा स्त्री.
अशोकसुंदर्युवाच- तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः
अशोकसुंदरी म्हणाली— माझं मन तपात गुंतलेलं आहे, पण नहुषासाठीच्या इच्छेमुळे. मला देव, दैत्य किंवा महा नाग सुद्धा हलवू शकत नाहीत.
एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम्
पण त्याला पाहिल्यावर, हे सुभगे, माझं मन फारच अस्थिर होतं; मला त्याच्याजवळ जाऊन एकरूप व्हावंसं वाटतं, इतकी तीव्र इच्छा झाली आहे.
एवं विपर्ययश्चासीन्मनसो मे वरावने । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि यद्यस्ति ज्ञानमुत्तमम्
माझं मन असं उलटंपालटं होतंय, हे श्रेष्ठ स्त्री, याचं कारण काय ते मला सांग, जर तुझ्याकडे श्रेष्ठ ज्ञान असेल तर.
आयुपुत्रस्य भार्याहं देवैः सृष्टा महात्मभिः । कस्मान्मे धावते चेत उत्सुकं रंतुमेव च
मी आयुपुत्राची पत्नी आहे, मोठ्या देवांनी मला निर्माण केलंय; तरी माझं मन सतत त्याच्याकडे धावतंय आणि त्याच्याशी एकरूप होण्याचीच ओढ लागलीय.
रंभोवाच- सर्वेष्वेव महाभागे देहरूपेषु भामिनि । वसत्यात्मा स्वयं ब्रह्मज्ञानरूपः सनातनः
रंभा म्हणाली— हे सुंदर स्त्री, सर्व शरीरात आणि रूपात आत्मा वास करतो, तोच सनातन ब्रह्मज्ञानस्वरूप आहे.
यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरिंद्रियैरुपकारिभिः । मोहपाशमयैर्बद्धस्तथा सिद्धस्तु सर्वदा
जरी इंद्रियांनी बांधलेलं असलं, आणि मोहाच्या बंधनात असलं, तरीही सिद्ध आत्मा नेहमीच मुक्त असतो.
प्रकृतिं नैव जानाति ज्ञानविज्ञानकीं कलाम् । अयं शुद्धश्च धर्मज्ञ आत्मा वेत्ति च सुंदरि
तो प्रकृतीचं स्वरूपही ओळखत नाही, ज्ञानाचा किंवा समजाचा थोडाही भाग त्याला माहीत नाही; हा आत्मा शुद्ध आहे आणि धर्म जाणतो, सुंदरिये.
गच्छंत्यपि मनस्तापमेनं दृष्ट्वा महामतिम् । पापमेवं परित्यज्य सत्यमेवं प्रधावति
जरी जात असतानाही, मन या महाबुद्धिमानाकडे धाव घेतं, त्याला पाहून; अशाप्रकारे, पाप सोडून, ते फक्त सत्याकडेच धाव घेतं.
भर्तायमायुपुत्रस्ते एतत्सत्यं न संशयः । अन्यं दृष्ट्वा विशंकेत पुरुषं पापलक्षणम्
हा तुझा पती आहे, आयूचा मुलगा; हे नक्की सत्य आहे, यात शंका नाही. दुसऱ्या पुरुषाला पाहिल्यावर, जर त्याच्यात पापाची लक्षणं दिसली, तर सावध राहावं.
एवं विधिः कृतो देवैः सत्यपाशेन बंधितः । यदस्या आयुपुत्रोपि भर्तृत्वमुपयास्यति
देवतांनी असा नियम केला आहे, सत्याच्या बंधनाने बांधलेला; म्हणूनच आयूचा मुलगाही तिचा पती होईल.
एवमाकर्णितं भद्रे आत्मना तं च सुंदरि । तद्भावसत्यसंबंधं परिगृह्य स्थितः स्वयम्
हे असं ऐकून, भाग्यवती, आणि तूही, सुंदरिये, त्याने स्वतःच त्या खरी भावना आणि सत्याच्या नात्याला स्वीकारून तिथेच थांबला.
अन्यं भावं न जानाति आयुपुत्रं च विंदति । प्रकृतिर्नैव ते देवि पतिं जानाति चागतम्
ती दुसरा कोणताही भाव ओळखत नाही, आणि फक्त आयूचा मुलगाच तिला मिळतो; देवी, तिच्या स्वभावाला दुसरा आलेला पती ओळखूच शकत नाही.