यत्रासौ दानवः पापस्तिष्ठते स्वबलैर्युतः । तेन मातलिना सार्द्धं वाहकेन महात्मना
जिथे तो पापी दानव आपल्या सैन्यासह उभा होता, तिथे तो महात्मा मातली या सारथ्यासह गेला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने दशाधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंड, वेनाची कथा, गुरुतीर्थाचे माहात्म्य, च्यवनाची गोष्ट आणि नहुषाची कथा यामध्ये हा शंभर दहा वा अध्याय संपला.
कुंजल उवाच- निर्गच्छमाने समराय वीरे नहुषे हि तस्मिन्सुरराज तुल्ये । सकौतुका मंगलगीतयुक्ताः स्त्रियस्तु सर्वाः परिजग्मुरत्र
कुंजळ म्हणाला — त्या वीर नहुषाने, जो देवेंद्रासारखा होता, जेव्हा रणासाठी प्रस्थान केले, तेव्हा तेथील सर्व स्त्रिया आनंदाने आणि मंगलगीत गात त्याच्या मागे गेल्या.
देवतानां वरा नार्यो रंभाद्यप्सरसस्तथा । किन्नर्यः कौतुकोत्सुक्यो जगुः स्वरेण सत्तम
देवतांमधील श्रेष्ठ स्त्रिया, रंभा आणि इतर अप्सरा, तसेच उत्सुक किन्नर, हे सर्व मधुर स्वरात गाणे गाऊ लागले, हे श्रेष्ठा.
गंधर्वाणां तथा नार्यो रूपालंकारसंयुताः । कौतुकाय गतास्तत्र यत्र राजा स तिष्ठति
गंधर्वांच्या स्त्रियाही, सौंदर्य आणि अलंकारांनी सजलेल्या, ज्या ठिकाणी राजा होता तिथे केवळ कुतूहलाने आल्या.
पुरं महोदयं नाम हुंडस्यापि दुरात्मनः । नंदनोपवनैर्दिव्यैः सर्वत्र समलंकृतम्
महोदय नावाचे ते नगर, जरी दुष्ट हुंडाचे असले तरी, सर्वत्र दिव्य नंदनवनांनी सुशोभित होते.
सप्तकक्षान्वितैर्गेहैः कलशैरुपशोभितः । सपताकैर्महादंडैः शोभमानं पुरोत्तमम्
सात अंगणांची घरे, कलशांनी, पताकांनी आणि मोठ्या खांबांनी सजलेली, त्या नगराला मोठा शोभा आणत होती.
कैलासशिखराकारैः सोन्नतैर्दिवमास्थितैः । सर्वश्रियान्वितैर्दिव्यैर्भ्राजमानं पुरोत्तमम्
कैलास शिखरांसारख्या उंच आणि आकाशाला भिडणाऱ्या, सर्व प्रकारच्या ऐश्वर्यांनी नटलेल्या, दिव्य इमारतींमुळे ते नगर झगमगत होते.
वनैश्चोपवनैर्दिव्यैस्तडागैः सागरोपमैः । जलपूर्णैः सुशोभैस्तु पद्मै रक्तोत्पलान्वितैः
दिव्य वनांनी, सुंदर उपवनांनी, समुद्रासारख्या मोठ्या जलाशयांनी, जलाने भरलेल्या, कमळे आणि लाल कमळांनी सजलेल्या, ते नगर शोभून दिसत होते.
प्राकारैश्च महारत्नैरट्टालकशतैरपि । परिखाभिः सुपूर्णाभिर्जलैः स्वच्छैः प्रशोभितम्
मोठ्या मौल्यवान रत्नांनी मढवलेल्या भिंती, शंभरावर मनोरे आणि स्वच्छ पाण्याने भरलेल्या खंदकांनी ते नगर अधिकच सुंदर झाले होते.
अन्यैश्चैव महारत्नैर्गजाश्वैश्च विराजितम् । सुनारीभिः समाकीर्णं पुरुषैश्च महाप्रभैः
इतरही मोठ्या रत्नांनी, हत्ती-घोड्यांनी, सुंदर स्त्रिया आणि तेजस्वी पुरुषांनी ते नगर गजबजले होते.
नानाप्रभावैर्दिव्यैश्च शोभमानं महोदयम् । राजश्रेष्ठो महावीरो नहुषो ददृशे पुरम्
नाना प्रकारच्या दिव्य वैभवांनी महोदय नगर झळकत होते; तो महान राजा आणि पराक्रमी नहुष हे नगर पाहत होता.
पुरप्रांते वनं दिव्यं दिव्यवृक्षैरलंकृतम् । तद्विवेश महावीरो नंदनं हि यथाऽमरः
नगराच्या कडेला एक दिव्य वन होते, जे दिव्य वृक्षांनी सजलेले होते; तो महावीर त्या वनात गेला, जणू काही अमरपुरुष नंदनवनात जातो.
रथेन सह धर्मात्मा तेन मातलिना सह । प्रविष्टः स तु राजेंद्रो वनमध्ये सरित्तटे
मातली या सारथ्यासह, धर्मात्मा राजा रथासह त्या वनाच्या मधोमध, नदीच्या काठावर गेला.
तत्र ता रूपसंयुक्ता दिव्या नार्यः समागताः । गंधर्वा गीततत्त्वज्ञा जगुर्गीतैर्नृपोत्तमम्
तेथे रूपवान आणि दिव्य स्त्रिया एकत्र जमल्या; गंधर्व, जे गाण्याचे तत्त्व जाणतात, त्यांनी त्या श्रेष्ठ राजासाठी गाणी गायली.
सूताश्च मागधाः सर्वे तं स्तुवंति नृपोत्तमम् । राजानमायुपुत्रं तं भ्राजमानं यथा रविम्
सर्व सूत आणि मागध गायक त्या तेजस्वी, आयुपुत्र राजाचे, सूर्यासारखा झळकणाऱ्या, स्तुती करू लागले.
शुश्राव गीतं मधुरं नहुषः किन्नरेरितम्
नहुषानं किन्नरांनी गायलेलं मधुर गाणं ऐकू आलं.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाची कथा, गुरुतीर्थाचं महात्म्य, च्यवनाची चरित्र आणि नहुषाची गोष्ट यामध्ये एकशेअकरावं अध्याय संपलं.
कुंजल उवाच- तदेव गानं च सुरांगनाभिर्गीतं समाकर्ण्य च गीतकैर्ध्रुवैः । समाकुला चापि बभूव तत्र सा शंभुपुत्री परिचिंतयाना
कुंजल म्हणाली— त्या स्वर्गांगनांनी गायलेलं तेच गाणं, त्यातील ठराविक सूर आणि धृवांनी सजलेलं, ऐकून शंभुपुत्री विचारात पडली आणि अस्वस्थ झाली.
आसनात्तूर्णमुत्थाय महोत्साहेन संयुता । तूर्णं गता वरारोहा तपोभावसमन्विता
ती जागेवरून पटकन उठली, मनात मोठा उत्साह घेऊन, आणि तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने युक्त होऊन, ती सुंदर स्त्री तिथून झपाट्याने निघून गेली.
तं दृष्ट्वा देवसंकाशं दिव्यरूपसमप्रभम् । दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाभिशोभितम्
तिने त्याला पाहिलं, तो देवांसारखा तेजस्वी आणि दिव्य रूपाचा होता, त्याचं अंग दिव्य सुवासिकांनी लिप्त होतं आणि तो दिव्य हारांनी शोभत होता.
दिव्यैराभरणैर्वस्त्रैः शोभितं नृपनंदनम् । दीप्तिमंतं यथा सूर्यं दिव्यलक्षणसंयुतम्
तो राजांचा आनंद, दिव्य दागिने आणि वस्त्रांनी सजलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि शुभ लक्षणांनी युक्त होता.
किं वा देवो महाप्राज्ञो गंधर्वो वा भविष्यति । किं वा नागसुतः सोयं किंवा विद्याधरो भवेत्
हा देव आहे का, मोठा ज्ञानी आहे का, की गंधर्व आहे? की हा नागाचा मुलगा आहे, की विद्या मिळवलेला कोणी आहे?
देवेषु नैव पश्यामि कुतो यक्षेषु जायते । अनया लीलया वीरः सहस्राक्षोपि जायते
देवतांमध्ये असं कुणी मला दिसत नाही, मग यक्षांमध्ये तर असण्याचं कारणच नाही. इतक्या सहजतेनं आणि खेळकरपणे तर सहस्त्राक्ष इंद्रही जन्म घेत नाही.
शंभुरेष भवेत्किंवा किंवा चायं मनोभवः । किंवा पितुः सखा मे स्यात्पौलस्त्योऽयं धनाधिपः
हा शंभूच आहे का, की मनोभाव म्हणजेच कामदेव आहे? की हा माझ्या वडिलांचा मित्र आहे, की पुलस्त्याचा मुलगा, धनाचा स्वामी आहे?
एवं समा चिंतयती च यावत्तावत्त्वरं रूपगुणाधिपा सा । समेत्य रंभासु महासखीभिरुवाच तां शंभुसुतां प्रहस्य
ती अशी विचार करत असताना, रूप आणि गुणांची मालकीण, रम्य रूपाची रंभा तिच्या मोठ्या सखींसह आली आणि हसत शंभुपुत्रीला म्हणाली.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाची कथा, गुरुतीर्थाचं महात्म्य, च्यवनाची चरित्र आणि नहुषाची गोष्ट यामध्ये एकशेबारा अध्याय संपला.
रंभोवाच- तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात्
रंभा म्हणाली— शुभे, तू तप सोडून का इकडे तिकडे पाहतेस? मन विचलित झालं की तपाचं सामर्थ्य कमी होतं, मग ते पुरुष असो वा स्त्री.
अशोकसुंदर्युवाच- तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः
अशोकसुंदरी म्हणाली— माझं मन तपात गुंतलेलं आहे, पण नहुषासाठीच्या इच्छेमुळे. मला देव, दैत्य किंवा महा नाग सुद्धा हलवू शकत नाहीत.
एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम्
पण त्याला पाहिल्यावर, हे सुभगे, माझं मन फारच अस्थिर होतं; मला त्याच्याजवळ जाऊन एकरूप व्हावंसं वाटतं, इतकी तीव्र इच्छा झाली आहे.