आकर्ण्य सर्वं मुनिना प्रयुक्तमाश्चर्यभूतं स हि चिंत्यमानः । तस्यांतमेकः परिकर्तुकाम आयोः सुतः कोपमथो चकार
मुनिने सांगितलेलं सगळं ऐकून, ते आश्चर्यकारक वाटलं आणि तो विचार करू लागला. मग आयूचा मुलगा, शेवट कापायची इच्छा धरून, रागावला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्यानेऽष्टोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेतील गुरुतीर्थाच्या माहात्म्यातील च्यवनाच्या चरित्रातील नहुषाच्या कथेत हा एकशेआठवा अध्याय संपला.
कुंजल उवाच- प्रणिपत्य प्रसाद्यैव वशिष्ठं तपतां वरम् । आमंत्र्य निर्जगामाथ बाणपाणिर्धनुर्धरः
कुंजल म्हणाला: वसिष्ठ ऋषींना वंदन करून, त्यांना प्रसन्न करून, त्यांना अभिवादन केलं आणि मग तो धनुष्यबाण घेऊन निघून गेला.
एणस्य मांसं सुविपाच्यभोजितं बालस्तया रक्षित एव बुद्ध्या । आयोः सुपुत्रः सगुणः सुरूपो देवोपमो देवगुणैश्च युक्तः
हरिणाचं मांस छान शिजवून, तिने बुद्धीने ते जपलं आणि मुलाला खाऊ घातलं. आयूचा मुलगा गुणी, सुंदर, देवासारखा आणि देवगुणांनी युक्त होता.
तेनैव मांसेन सुसंस्कृतेन मृष्टेन पक्वेन रसानुगेन । तमेव दैत्यं परिभाष्य सूदो दुष्टं सुहर्षेण व्यभोजयत्तदा
ते मांस छान शिजवून, स्वादिष्ट आणि रसाळ करून, त्या सुदाने दैत्याला बोलावलं आणि आनंदाने त्याला ते दिलं.
बुभुजे दानवो मांसं रसस्वादुसमन्वितम् । हर्षेणापि समाविष्टो जगामाशोकसुंदरीम्
दैत्याने ते रसाळ मांस खाल्लं आणि आनंदाने तो अशोकसुंदरीकडे गेला.
तामुवाच ततस्तूर्णं कामोपहतचेतनः । आयुपुत्रो मया भद्रे भक्षितः पतिरेव ते
मग तो कामाने ग्रासलेला, तिला पटकन म्हणाला: 'सुंदरी, मी आयूचा मुलगा खाल्ला आहे, तोच तुझा पती.'
मामेव भज चार्वंगि भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । किं करिष्यसि तेन त्वं मानुषेण गतायुषा
'माझ्यावर प्रेम कर, सुंदर अंगवाली. मनाला हवे तसे सुख उपभोग. त्या माणसाचा, ज्याचं आयुष्य संपलंय, तुला काय उपयोग?'
प्रत्युवाच समाकर्ण्य शिवकन्या तपस्विनी । भर्ता मे दैवतैर्दत्तो अजरो दोषवर्जितः
शिवकन्या, तपस्विनी, हे ऐकून म्हणाली: 'माझा पती देवांनी दिला आहे — तो कधीही म्हातारा होत नाही आणि त्याच्यात दोष नाही.'
तस्य मृत्युर्न वै दृष्टो देवैरपि महात्मभिः । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं दानवो दुष्टचेष्टितः
'त्याचा मृत्यू देवांनाही दिसत नाही, मोठ्या महात्म्यांनाही नाही.' हे ऐकून दैत्याने वाईट वागणूक दाखवली.
तामुवाच विशालाक्षीं प्रहस्यैव पुनः पुनः । अद्यैव भक्षितं मांसमायुपुत्रस्य सुंदरि
तो मोठ्या डोळ्यांच्या तिच्याकडे पुन्हा पुन्हा हसत म्हणाला: 'आजच आयूच्या मुलाचं मांस खाल्लं आहे, सुंदरी.'
जातमात्रस्य बालस्य नहुषस्य दुरात्मनः । एवमाकर्ण्य सा वाक्यं कोपं चक्रे सुदारुणम्
'नवजात बाळ नहुष, जो वाईट मनाचा आहे.' हे ऐकून ती फारच रागावली.
प्रोवाच सत्यसंस्था सा तपसा भाविता पुनः । तप एव मया तप्तं मनसा नियमेन वै । आयुसुतश्चिरायुश्च सत्येनैव भविष्यति
सत्यावर ठाम राहून, तपाने शुद्ध झालेली ती पुन्हा म्हणाली: 'मी मनाने आणि नियमाने तप केलं आहे. आयूचा मुलगा सत्यामुळे दीर्घायुषी होईल.'
इतो गच्छ दुराचार यदि जीवितुमिच्छसि । अन्यथा त्वामहं शप्स्ये पुनरेव न संशयः
'इथून निघून जा, दुष्ट वागणारा, जगायचं असेल तर. नाहीतर मी तुला पुन्हा शाप देईन, यात शंका नाही.'
एवमाकर्णितं तस्याः सूदेन नृपतिं प्रति । परित्यज्य महाराज एतामन्यां समाश्रय
हे तिच्याकडून ऐकून, सुदाने राजाला सांगितलं: 'हे महाराज, हिला सोडून द्या आणि दुसरीकडे जा.'
सूदेन प्रेषितो दैत्यः स हुंडः पापचेतनः । निर्जगाम त्वरायुक्तः स स्वां भार्यां प्रियां प्रति
सुदाने पाठविलेला, हुंड नावाचा दुष्ट दैत्य, घाईने आपल्या प्रिय पत्नीपाशी गेला.
चेष्टितं नैव जानाति दास्या सूदेन यत्कृतम् । तस्यै निवेदितं सर्वं प्रियायै वृत्तमेव च
दासीला स्वयंपाक्याने काय केलंय हे माहीत नसतं; तिच्याकडे सगळं सांगितलं जातं, प्रियेसंबंधीचं वर्तनसुद्धा.
सूत उवाच- अशोकसुंदरी सा च महता तपसा किल । दुःखशोकेन संतप्ता कृशीभूता तपस्विनी
सूतर म्हणाला — अशोकसुंदरीने मोठ्या तपाने, दुःख आणि शोकाने व्याकुळ होऊन, खूपच कृश झालेली, तपस्विनीचं रूप घेतलं.
चिंतयंती प्रियं कांतं तं ध्यायति पुनः पुनः । किं न कुर्वंति वै दैत्या उपायैर्विविधैरपि
ती आपल्या प्रियाचा विचार करत राहते, पुन्हा पुन्हा त्याचं ध्यान करते; दैत्य लोक काय नाही करत, किती तरी उपाय करून पाहतात.
उपायज्ञाः सदा बुद्ध्या उद्यमेनापि सर्वदा । वर्तंते दनुजश्रेष्ठा नानाभावैश्च सर्वदा
उपायांची जाण असलेले, बुद्धी आणि प्रयत्नाने नेहमीच तयार असतात हे दानवश्रेष्ठ; वेगवेगळ्या प्रकारांनी ते नेहमीच वागत असतात.
मायोपायेन योगेन हृताहं पापिना पुरा । तथा स घातितः पुत्र आयोश्चैव भविष्यति
मायेमुळे आणि योगाने, मी एकदा त्या पापीने पळवली गेले होते; त्याचप्रमाणे तिच्या मुलाचा वध झाला, आणि आयुचंही तसंच होईल.
यं दृष्ट्वा दैवयोगेन भवितारमनामयम् । उद्यमेनापि पश्येत किं वा नश्यति वा न वा
दैवी योगाने जो कुणी नाशरहित होईल असं दिसतं, त्याला कितीही प्रयत्न केला तरी, तो नष्ट होतो का नाही हे बघावं लागतं.
किं वा स उद्यमः श्रेष्ठः किं वा तत्कर्मजं फलम् । भाविभावः कथं नश्येत्ततो वेदः प्रतिष्ठति
प्रयत्न श्रेष्ठ आहे का कर्माचं फळ? भविष्यातील गोष्ट कशी नष्ट होईल? म्हणूनच वेद तसाच ठाम आहे.
विशेषो भावितो देवैः स कथं चान्यथा भवेत् । एवमेवं महाभागा चिंतयंती पुनः पुनः
देवतांनी खास भाग्य ठरवलंय, मग ते वेगळं कसं होईल? अशा प्रकारे, हे महाभागे, ती पुन्हा पुन्हा विचार करत राहते.
किन्नरो विद्वरो नाम बृहद्वंशोमहातनुः । सनाभ्योर्धनरः कायः पक्षाभ्यां हि विवर्जितः
विद्वर नावाचा एक किन्नर होता, मोठ्या वंशाचा आणि बलवान; त्याचं शरीर नाभीपर्यंत मानवी होतं, पण त्याला पंख नव्हते.
द्विभुजो वंशहस्तस्तु हारकंकणशोभितः । दिव्यगंधानुलिप्तांगो भार्यया सह चागतः
तो दोन हातांचा, वंशाचा काठी धरलेला, हार आणि कंकणांनी शोभलेला; दिव्य सुवासने अंग लिप्त केलेला, आणि तो आपल्या पत्नीबरोबर आला.
तामुवाच निरानंदां स सुतां शंकरस्यहि । किमर्थं चिंतसे देवि विद्वरं विद्धि चागतम्
त्याने त्या आनंदहीन शंकराच्या मुलीला विचारलं, 'देवी, तू कशासाठी काळजी करतेस? विद्वर इथे आला आहे, हे जाणून घे.'
किन्नरं विष्णुभक्तं मां प्रेषितं देवसत्तमैः । दुःखमेवं न कर्तव्यं भवत्या नहुषं प्रति
'मी किन्नर आहे, विष्णूभक्त, श्रेष्ठ देवांनी मला पाठवलंय; नहुषासाठी तू असं दुःख करू नकोस.'
हुंडेन पापचारेण वधार्थं तस्य धीमतः । कृतमेवाखिलं कर्म हृतश्चायुसुतः शुभे
हुंडाच्या वाईट वागण्याने आणि कपटाने, त्या बुद्धिमानाचा वध करण्यासाठी सगळी कामं केली गेली, आणि शुभे, आयुचा मुलगा पळवला गेला.
स तु वै रक्षितो देवैरुपायैर्विविधैरपि । हुंड एवं विजानाति आयुपुत्रो हृतो मया
पण देवांनी वेगवेगळ्या उपायांनी त्याचं रक्षण केलं; हुंडाला असं माहीत आहे की आयुचा मुलगा मीच पळवला.