एतन्मे संशयं जातं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति । अन्यः कोपि महाप्राज्ञः कुत्रासौ नहुषेति च
माझ्या मनात हा एक प्रश्न निर्माण झाला आहे; तो तुम्हीच दूर करावा. हे अत्यंत बुद्धिमान गृहस्थ, हा नहुष कोण आहे आणि तो कुठे आहे?
तत्सर्वं तात मे ब्रूहि कारणांतरमेव हि । वशिष्ठ उवाच- आयु राजा स धर्मात्मा सप्तद्वीपाधिपो बली
हे वडील, मला हे सर्व सांगावे, आणि इतर काही कारण असेल तर तेही सांगावे. वसिष्ठ म्हणाले— आयु नावाचा तो राजा, धर्मनिष्ठ आणि बलवान, सातही द्वीपांचा अधिपती होता.
भार्या इंदुमती तस्य सत्यरूपा यशस्विनी । तस्यामुत्पादितः पुत्रो भवान्वै गुणमंदिरम्
त्याची पत्नी इंदुमती, सत्यप्रिय आणि कीर्तीमान होती. तिच्यापासूनच तुम्ही जन्माला आला, सर्व सद्गुणांचे धाम.
आयुना राजराजेन सोमवंशस्य भूषणम् । हरस्य कन्या सुश्रोणी गुणरूपैरलंकृता
राजाधिराज आयुच्या हातून, तुम्ही सोमवंशाचा अलंकार म्हणून जन्माला आला. हराची कन्या, सुंदर कंबरेची आणि गुणरूपांनी सजलेली—
अशोकसुंदरी नाम्ना सुभगा चारुहासिनी । तस्य हेतोस्तपस्तेपे निरालंबा तपोवने
ती अशोकसुंदरी नावाने प्रसिद्ध होती, भाग्यशाली आणि मोहक हास्य असलेली. तुमच्यासाठी तिने एकटीने तपवनात कठोर तप केला.
तस्या भर्ता भवान्सृष्टो धात्रा योगेन निश्चितः । गंगायास्तीरमाश्रित्य ध्यानयोग समाश्रिता
तुम्हीच तिचे पती व्हावे म्हणून, सृष्टीकर्त्याने योगशक्तीने तुमची निर्मिती केली. गंगेच्या काठी राहून ती ध्यान आणि योगात मग्न होती.
हुंडश्च दानवेंद्रो यो दृष्ट्वा चैकाकिनीं सतीम् । तपसा प्रज्वलंतीं च सुभगां कमलेक्षणाम्
तेथे दानवांचा राजा हुंड, तिला एकटी, दृढनिश्चयी, तपश्चर्येने तेजस्वी आणि कमलासारख्या डोळ्यांची पाहून—
रूपौदार्यगुणोपेतां कामबाणैः प्रपीडितः । तां बभाषेऽन्तिकं गत्वा मम भार्या भवेति च
रूप, उदारता आणि गुणांनी युक्त असलेल्या तिला, कामबाणांनी व्याकुळ होऊन, तो तिच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'माझी पत्नी हो.'
एवं सा तद्वचः श्रुत्वा तमुवाच तपस्विनी । मा हुंड साहसं कार्षीर्मा जल्पस्व पुनः पुनः
त्याचे बोल ऐकून, त्या तपस्विनीने त्याला उत्तर दिले, 'अरे हुंडा, असा जोर जबरदस्ती करू नकोस; पुन्हा पुन्हा असे बोलू नकोस.'
अप्राप्याहं त्वया वीर परभार्या विशेषतः । दैवेन मे पुरा सृष्ट आयुपुत्रो महाबलः
'मी तुझ्यासाठी अप्राप्य आहे, विशेषतः मी दुसऱ्याची पत्नी असल्यामुळे. माझ्यासाठी पूर्वीच देवाने आयुचा पराक्रमी पुत्र ठरवला आहे.'
नहुषो नाम मेधावी भविष्यति न संशयः । देवदत्तो महातेजा अन्यथा त्वं करिष्यसि
'नहुष नावाचा बुद्धिमान पुत्र नक्कीच जन्माला येईल—यात शंका नाही. तो देवदत्त, महातेजस्वी असेल; अन्यथा तू वेगळे काही करशील.'
ततः शाप्रं पदास्यामि येन भस्मी भविष्यसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं कामबाणैः प्रपीडितः
'मग मी तुला शाप देईन, ज्यामुळे तू राख होशील.' असे तिने सांगितल्यावर, कामबाणांनी व्याकुळ झालेला तो—
व्याजेनापि हृता तेन प्रणीता निजमंदिरे । ज्ञात्वा तया महाभाग शप्तोऽसौ दानवाधमः
त्याने कपटाने तिला पळवले आणि स्वतःच्या घरात नेले. हे भाग्यशाली, हे समजताच तिने त्या नीच दानवाला शाप दिला.
नहुषस्यैव हस्तेन तव मृत्युर्भविष्यति । अजाते त्वयि संजाता वदसे त्वं यथैव तत्
'फक्त नहुषाच्या हातूनच तुझा अंत होईल. तू अजून जन्मला नव्हतास, तेव्हाच हे सांगितले गेले होते, जसे की तू आता ऐकलेस.'
स त्वमायुसुतो वीर हृतो हुंडेन पापिना । सूदेन रक्षितो दास्या प्रेषितो मम चाश्रमम्
अरे पराक्रमी आयुचा पुत्र, तुला त्या पापी हुंडाने पळवले. पण स्वयंपाकी आणि दासीने तुझी रक्षा केली आणि तुला माझ्या आश्रमात पोहोचवले.
भवंतं वनमध्ये च दृष्ट्वा चारणकिन्नरैः । यत्तु वै श्रावितं वत्स मया ते कथितं पुनः
वनाच्या मध्यभागी जेव्हा चारण आणि किन्नरांनी तुला पाहिले, तेव्हा जे ऐकले गेले, ते सर्व मी तुला पुन्हा सांगितले आहे, बाळा.
जहि तं पापकर्तारं हुंडाख्यं दानवाधमम् । नेत्राभ्यां हि प्रमुंचंतीमश्रूणि परिमार्जय
त्या पापकर्म करणाऱ्या, हुंड नावाच्या नीच दानवाचा वध कर. डोळ्यातून वाहणारे अश्रू पुसून टाक.
इतो गत्वा प्रपश्य त्वं गंगातीरं महाबलम् । निपात्य दानवेंद्रं तं कारागृहात्समानय
येथून जाऊन, गंगेच्या काठी असलेल्या त्या बलाढ्य दानवाला पाहा. दानवांचा राजा असलेल्या त्याला पराभूत करून, त्याला कारागृहातून घेऊन ये.
अशोकसुंदरी याहि तस्या भर्ता भवस्व हि । एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रश्नस्यास्य हि कारणम्
अशोकसुंदरी, जा आणि त्याची पत्नी हो. तुझ्या प्रश्नाचं कारण आणि सर्व काही मी तुला सांगितलं आहे.
आभाष्य नहुषं विप्रो विरराम महामतिः
मुनिने नहुषाशी बोलून, तो ज्ञानी ब्राह्मण शांत झाला.
आकर्ण्य सर्वं मुनिना प्रयुक्तमाश्चर्यभूतं स हि चिंत्यमानः । तस्यांतमेकः परिकर्तुकाम आयोः सुतः कोपमथो चकार
मुनिने सांगितलेलं सगळं ऐकून, ते आश्चर्यकारक वाटलं आणि तो विचार करू लागला. मग आयूचा मुलगा, शेवट कापायची इच्छा धरून, रागावला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्यानेऽष्टोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेतील गुरुतीर्थाच्या माहात्म्यातील च्यवनाच्या चरित्रातील नहुषाच्या कथेत हा एकशेआठवा अध्याय संपला.
कुंजल उवाच- प्रणिपत्य प्रसाद्यैव वशिष्ठं तपतां वरम् । आमंत्र्य निर्जगामाथ बाणपाणिर्धनुर्धरः
कुंजल म्हणाला: वसिष्ठ ऋषींना वंदन करून, त्यांना प्रसन्न करून, त्यांना अभिवादन केलं आणि मग तो धनुष्यबाण घेऊन निघून गेला.
एणस्य मांसं सुविपाच्यभोजितं बालस्तया रक्षित एव बुद्ध्या । आयोः सुपुत्रः सगुणः सुरूपो देवोपमो देवगुणैश्च युक्तः
हरिणाचं मांस छान शिजवून, तिने बुद्धीने ते जपलं आणि मुलाला खाऊ घातलं. आयूचा मुलगा गुणी, सुंदर, देवासारखा आणि देवगुणांनी युक्त होता.
तेनैव मांसेन सुसंस्कृतेन मृष्टेन पक्वेन रसानुगेन । तमेव दैत्यं परिभाष्य सूदो दुष्टं सुहर्षेण व्यभोजयत्तदा
ते मांस छान शिजवून, स्वादिष्ट आणि रसाळ करून, त्या सुदाने दैत्याला बोलावलं आणि आनंदाने त्याला ते दिलं.
बुभुजे दानवो मांसं रसस्वादुसमन्वितम् । हर्षेणापि समाविष्टो जगामाशोकसुंदरीम्
दैत्याने ते रसाळ मांस खाल्लं आणि आनंदाने तो अशोकसुंदरीकडे गेला.
तामुवाच ततस्तूर्णं कामोपहतचेतनः । आयुपुत्रो मया भद्रे भक्षितः पतिरेव ते
मग तो कामाने ग्रासलेला, तिला पटकन म्हणाला: 'सुंदरी, मी आयूचा मुलगा खाल्ला आहे, तोच तुझा पती.'
मामेव भज चार्वंगि भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । किं करिष्यसि तेन त्वं मानुषेण गतायुषा
'माझ्यावर प्रेम कर, सुंदर अंगवाली. मनाला हवे तसे सुख उपभोग. त्या माणसाचा, ज्याचं आयुष्य संपलंय, तुला काय उपयोग?'
प्रत्युवाच समाकर्ण्य शिवकन्या तपस्विनी । भर्ता मे दैवतैर्दत्तो अजरो दोषवर्जितः
शिवकन्या, तपस्विनी, हे ऐकून म्हणाली: 'माझा पती देवांनी दिला आहे — तो कधीही म्हातारा होत नाही आणि त्याच्यात दोष नाही.'
तस्य मृत्युर्न वै दृष्टो देवैरपि महात्मभिः । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं दानवो दुष्टचेष्टितः
'त्याचा मृत्यू देवांनाही दिसत नाही, मोठ्या महात्म्यांनाही नाही.' हे ऐकून दैत्याने वाईट वागणूक दाखवली.