अशोकसुंदरी तेपे तपः परमदुष्करम् । कदा पश्यति सा देवी पुत्रमिंदुमती शुभा
अशोकसुंदरीने फार कठीण तप केला; ती शुभ देवी इंदुमती आपल्या मुलाला कधी पाहील, असं वाटत होतं.
नाहुषं नाम धर्मज्ञं हृतं पूर्वं तु दानवैः । तपस्तेपे निरालंबा शिवस्य तनया वरा
नहुष नावाचा, धर्म जाणणारा, पूर्वी दानवांनी पळवून नेला होता; शिवाची कन्या, समर्थ आणि एकटी, तिने कठोर तप केले.
अशोकसुंदरी बाला आयुपुत्रस्य कारणात् । अनेनापि कदा सा हि संगता तु भविष्यति
अशोकसुंदरी अजूनही लहान, आपल्या आयुच्या मुलासाठी; या निमित्ताने ती त्याच्याशी कधी एकत्र येईल?
एवं सांसारिकं वाक्यं दिवि चारणभाषितम् । शुश्राव स हि धर्मात्मा नहुषो विभ्रमान्वितः
असं स्वर्गातील चारणांनी सांगितलेलं हे सांसारिक बोलणं त्या धर्मात्मा नहुषाने ऐकलं आणि तो आश्चर्यचकित झाला.
स गत्वा वन्यमादाय वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । वन्यं निवेद्य धर्मात्मा वशिष्ठाय महात्मने
तो वनौषधी गोळा करून वसिष्ठांच्या आश्रमात गेला; ती सर्व वनसामग्री त्या मोठ्या मनाच्या वसिष्ठांना अर्पण केली.
बद्धांजलिपुटोभूत्वा भक्त्या नमितकंधरः । तमुवाच महाप्राज्ञं वशिष्ठं तपतां वरम्
हात जोडून, भक्तीभावाने मान झुकवून, त्याने त्या विद्वान वसिष्ठ ऋषींना, तपस्वींत श्रेष्ठ, नम्रपणे विचारले.
भगवञ्छ्रूयतां वाक्यमपूर्वं चारणेरितम् । एष वै नहुषो नाम्ना आयुपुत्रो वियोजितः
भगवंत, कृपया हे अद्भुत आणि पूर्वी न ऐकलेले चारणांनी सांगितलेले शब्द ऐका — हा आहे नहुष नावाचा, आयुचा मुलगा, जो आईपासून वेगळा झाला आहे.
मात्रा सह सुदुःखैस्तु इंदुमत्या हि दानवैः । शिवस्य तनया बाला तपस्तेपे सुदुश्चरम्
आई इंदुमतीसोबत त्याने दानवांकडून फार दुःख भोगलं; शिवाची कन्या अजूनही लहान असून तिने फार कठीण तप केलं.
निमित्तमस्य धीरस्य नहुषस्येति वै गुरो । एवमाभाषितं तैस्तु तत्सर्वं हि मया श्रुतम्
गुरुजी, या धीर नहुषासाठीच हे सगळं घडलं असं त्यांनी सांगितलं; आणि हे सर्व मी ऐकलं.
कोसावायुः स धर्मात्मा कासा त्विंदुमती शुभा । अशोकसुंदरी कासा नहुषेति क उच्यते
हा आयु कोण आहे, तो धर्मात्मा? ही शुभ इंदुमती कोण? अशोकसुंदरी कोण? आणि नहुष कोण म्हणतात?
एतन्मे संशयं जातं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति । अन्यः कोपि महाप्राज्ञः कुत्रासौ नहुषेति च
माझ्या मनात हा एक प्रश्न निर्माण झाला आहे; तो तुम्हीच दूर करावा. हे अत्यंत बुद्धिमान गृहस्थ, हा नहुष कोण आहे आणि तो कुठे आहे?
तत्सर्वं तात मे ब्रूहि कारणांतरमेव हि । वशिष्ठ उवाच- आयु राजा स धर्मात्मा सप्तद्वीपाधिपो बली
हे वडील, मला हे सर्व सांगावे, आणि इतर काही कारण असेल तर तेही सांगावे. वसिष्ठ म्हणाले— आयु नावाचा तो राजा, धर्मनिष्ठ आणि बलवान, सातही द्वीपांचा अधिपती होता.
भार्या इंदुमती तस्य सत्यरूपा यशस्विनी । तस्यामुत्पादितः पुत्रो भवान्वै गुणमंदिरम्
त्याची पत्नी इंदुमती, सत्यप्रिय आणि कीर्तीमान होती. तिच्यापासूनच तुम्ही जन्माला आला, सर्व सद्गुणांचे धाम.
आयुना राजराजेन सोमवंशस्य भूषणम् । हरस्य कन्या सुश्रोणी गुणरूपैरलंकृता
राजाधिराज आयुच्या हातून, तुम्ही सोमवंशाचा अलंकार म्हणून जन्माला आला. हराची कन्या, सुंदर कंबरेची आणि गुणरूपांनी सजलेली—
अशोकसुंदरी नाम्ना सुभगा चारुहासिनी । तस्य हेतोस्तपस्तेपे निरालंबा तपोवने
ती अशोकसुंदरी नावाने प्रसिद्ध होती, भाग्यशाली आणि मोहक हास्य असलेली. तुमच्यासाठी तिने एकटीने तपवनात कठोर तप केला.
तस्या भर्ता भवान्सृष्टो धात्रा योगेन निश्चितः । गंगायास्तीरमाश्रित्य ध्यानयोग समाश्रिता
तुम्हीच तिचे पती व्हावे म्हणून, सृष्टीकर्त्याने योगशक्तीने तुमची निर्मिती केली. गंगेच्या काठी राहून ती ध्यान आणि योगात मग्न होती.
हुंडश्च दानवेंद्रो यो दृष्ट्वा चैकाकिनीं सतीम् । तपसा प्रज्वलंतीं च सुभगां कमलेक्षणाम्
तेथे दानवांचा राजा हुंड, तिला एकटी, दृढनिश्चयी, तपश्चर्येने तेजस्वी आणि कमलासारख्या डोळ्यांची पाहून—
रूपौदार्यगुणोपेतां कामबाणैः प्रपीडितः । तां बभाषेऽन्तिकं गत्वा मम भार्या भवेति च
रूप, उदारता आणि गुणांनी युक्त असलेल्या तिला, कामबाणांनी व्याकुळ होऊन, तो तिच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'माझी पत्नी हो.'
एवं सा तद्वचः श्रुत्वा तमुवाच तपस्विनी । मा हुंड साहसं कार्षीर्मा जल्पस्व पुनः पुनः
त्याचे बोल ऐकून, त्या तपस्विनीने त्याला उत्तर दिले, 'अरे हुंडा, असा जोर जबरदस्ती करू नकोस; पुन्हा पुन्हा असे बोलू नकोस.'
अप्राप्याहं त्वया वीर परभार्या विशेषतः । दैवेन मे पुरा सृष्ट आयुपुत्रो महाबलः
'मी तुझ्यासाठी अप्राप्य आहे, विशेषतः मी दुसऱ्याची पत्नी असल्यामुळे. माझ्यासाठी पूर्वीच देवाने आयुचा पराक्रमी पुत्र ठरवला आहे.'
नहुषो नाम मेधावी भविष्यति न संशयः । देवदत्तो महातेजा अन्यथा त्वं करिष्यसि
'नहुष नावाचा बुद्धिमान पुत्र नक्कीच जन्माला येईल—यात शंका नाही. तो देवदत्त, महातेजस्वी असेल; अन्यथा तू वेगळे काही करशील.'
ततः शाप्रं पदास्यामि येन भस्मी भविष्यसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं कामबाणैः प्रपीडितः
'मग मी तुला शाप देईन, ज्यामुळे तू राख होशील.' असे तिने सांगितल्यावर, कामबाणांनी व्याकुळ झालेला तो—
व्याजेनापि हृता तेन प्रणीता निजमंदिरे । ज्ञात्वा तया महाभाग शप्तोऽसौ दानवाधमः
त्याने कपटाने तिला पळवले आणि स्वतःच्या घरात नेले. हे भाग्यशाली, हे समजताच तिने त्या नीच दानवाला शाप दिला.
नहुषस्यैव हस्तेन तव मृत्युर्भविष्यति । अजाते त्वयि संजाता वदसे त्वं यथैव तत्
'फक्त नहुषाच्या हातूनच तुझा अंत होईल. तू अजून जन्मला नव्हतास, तेव्हाच हे सांगितले गेले होते, जसे की तू आता ऐकलेस.'
स त्वमायुसुतो वीर हृतो हुंडेन पापिना । सूदेन रक्षितो दास्या प्रेषितो मम चाश्रमम्
अरे पराक्रमी आयुचा पुत्र, तुला त्या पापी हुंडाने पळवले. पण स्वयंपाकी आणि दासीने तुझी रक्षा केली आणि तुला माझ्या आश्रमात पोहोचवले.
भवंतं वनमध्ये च दृष्ट्वा चारणकिन्नरैः । यत्तु वै श्रावितं वत्स मया ते कथितं पुनः
वनाच्या मध्यभागी जेव्हा चारण आणि किन्नरांनी तुला पाहिले, तेव्हा जे ऐकले गेले, ते सर्व मी तुला पुन्हा सांगितले आहे, बाळा.
जहि तं पापकर्तारं हुंडाख्यं दानवाधमम् । नेत्राभ्यां हि प्रमुंचंतीमश्रूणि परिमार्जय
त्या पापकर्म करणाऱ्या, हुंड नावाच्या नीच दानवाचा वध कर. डोळ्यातून वाहणारे अश्रू पुसून टाक.
इतो गत्वा प्रपश्य त्वं गंगातीरं महाबलम् । निपात्य दानवेंद्रं तं कारागृहात्समानय
येथून जाऊन, गंगेच्या काठी असलेल्या त्या बलाढ्य दानवाला पाहा. दानवांचा राजा असलेल्या त्याला पराभूत करून, त्याला कारागृहातून घेऊन ये.
अशोकसुंदरी याहि तस्या भर्ता भवस्व हि । एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रश्नस्यास्य हि कारणम्
अशोकसुंदरी, जा आणि त्याची पत्नी हो. तुझ्या प्रश्नाचं कारण आणि सर्व काही मी तुला सांगितलं आहे.
आभाष्य नहुषं विप्रो विरराम महामतिः
मुनिने नहुषाशी बोलून, तो ज्ञानी ब्राह्मण शांत झाला.