भर्तुर्वाक्यं निशम्यैवं राज्ञी इंदुमती ततः । हर्षेणापि समाविष्टा पुत्रस्यागमनं प्रति
पतीचे बोल ऐकून राणी इंदुमती आपल्या मुलाच्या परत येण्याच्या आशेने आनंदाने भरून गेली.
यथोक्तं देवऋषिणा तत्तथैव भविष्यति । दत्तात्रेयेण मे दत्तस्तनपो ह्यजरामरः
जसे देवर्षीने सांगितले, तसेच होईल; दत्तात्रेयांनी मला दिलेला हा मुलगा खरंच वृद्धापकाळ आणि मृत्यूपासून मुक्त आहे.
भविष्यति न संदेहः प्रतिभात्येनमेव हि । इत्येवं चिंतयित्वा तु ननाम द्विजपुंगवम्
माझ्या मनात याबद्दल काहीच शंका नाही, कारण मला हे अगदी तसंच घडणार आहे असं वाटतं. असं विचार करून त्याने त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला वंदन केलं.
नमोस्तु तस्मै परिसिद्धिदाय अत्रेः सुपुत्राय महात्मने च । यस्य प्रसादेन मया सुपुत्रः प्राप्तः सुधीरः सुगुणः सुपुण्यः
जो सर्व सिद्धी देणारा, अत्रींचा श्रेष्ठ पुत्र, मोठ्या मनाचा आहे, त्याला माझे नमस्कार असोत. त्याच्या कृपेने मला असा सुपुत्र मिळाला — स्थिर, गुणी आणि फार पुण्यवान.
एवमुक्त्वा तु सा देवी विरराम सुदुःखिता । आगमिष्यंतमाज्ञाय नहुषं तनयं पुनः
असं म्हणून ती देवी फार दुःखी होऊन शांत बसली. तिला माहित होतं की तिचा मुलगा नहुष पुन्हा येणार आहे.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्याने सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेतील गुरुतीरथाच्या महात्म्यातील च्यवनाच्या चरित्रात नहुषाच्या कथेनं एकशे सातवा अध्याय इथे संपला.
कुंजल उवाच- ब्रह्मपुत्रो महातेजा वशिष्ठस्तपतां वरः । नहुषं तं समाहूय इदं वचनमब्रवीत्
कुंजळ म्हणाला — ब्रह्मदेवांचे पुत्र, तेजस्वी आणि तपस्वी वसिष्ठ यांनी नहुषाला बोलावून असे शब्द सांगितले.
वनं गच्छ स्वशीघ्रेण वन्यमानय पुष्कलम् । समाकर्ण्य मुनेर्वाक्यं नहुषो वनमाययौ
तू लवकर जंगलात जा आणि भरपूर वनौषधी घेऊन ये. ऋषींचं हे वचन ऐकून नहुष जंगलात गेला.
तत्र किंचित्सुवृत्तांतं शुश्राव नहुषो बलः । अयमेष स धर्मात्मा नहुषो नाम वीर्यवान्
तिथे नहुषाने एक अद्भुत गोष्ट ऐकली — 'हा आहे तो धर्मात्मा, नहुष नावाचा, बलवान आणि सद्गुणी.'
आयोः पुत्रो महाप्राज्ञो बाल्यान्मात्रा वियोजितः । अस्यैवातिवियोगेन आयुभार्या प्ररोदिति
आयुचा हा बुद्धिमान मुलगा लहानपणीच आईपासून वेगळा झाला; या मोठ्या विरहामुळे आयुची पत्नी रडत आहे.
अशोकसुंदरी तेपे तपः परमदुष्करम् । कदा पश्यति सा देवी पुत्रमिंदुमती शुभा
अशोकसुंदरीने फार कठीण तप केला; ती शुभ देवी इंदुमती आपल्या मुलाला कधी पाहील, असं वाटत होतं.
नाहुषं नाम धर्मज्ञं हृतं पूर्वं तु दानवैः । तपस्तेपे निरालंबा शिवस्य तनया वरा
नहुष नावाचा, धर्म जाणणारा, पूर्वी दानवांनी पळवून नेला होता; शिवाची कन्या, समर्थ आणि एकटी, तिने कठोर तप केले.
अशोकसुंदरी बाला आयुपुत्रस्य कारणात् । अनेनापि कदा सा हि संगता तु भविष्यति
अशोकसुंदरी अजूनही लहान, आपल्या आयुच्या मुलासाठी; या निमित्ताने ती त्याच्याशी कधी एकत्र येईल?
एवं सांसारिकं वाक्यं दिवि चारणभाषितम् । शुश्राव स हि धर्मात्मा नहुषो विभ्रमान्वितः
असं स्वर्गातील चारणांनी सांगितलेलं हे सांसारिक बोलणं त्या धर्मात्मा नहुषाने ऐकलं आणि तो आश्चर्यचकित झाला.
स गत्वा वन्यमादाय वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । वन्यं निवेद्य धर्मात्मा वशिष्ठाय महात्मने
तो वनौषधी गोळा करून वसिष्ठांच्या आश्रमात गेला; ती सर्व वनसामग्री त्या मोठ्या मनाच्या वसिष्ठांना अर्पण केली.
बद्धांजलिपुटोभूत्वा भक्त्या नमितकंधरः । तमुवाच महाप्राज्ञं वशिष्ठं तपतां वरम्
हात जोडून, भक्तीभावाने मान झुकवून, त्याने त्या विद्वान वसिष्ठ ऋषींना, तपस्वींत श्रेष्ठ, नम्रपणे विचारले.
भगवञ्छ्रूयतां वाक्यमपूर्वं चारणेरितम् । एष वै नहुषो नाम्ना आयुपुत्रो वियोजितः
भगवंत, कृपया हे अद्भुत आणि पूर्वी न ऐकलेले चारणांनी सांगितलेले शब्द ऐका — हा आहे नहुष नावाचा, आयुचा मुलगा, जो आईपासून वेगळा झाला आहे.
मात्रा सह सुदुःखैस्तु इंदुमत्या हि दानवैः । शिवस्य तनया बाला तपस्तेपे सुदुश्चरम्
आई इंदुमतीसोबत त्याने दानवांकडून फार दुःख भोगलं; शिवाची कन्या अजूनही लहान असून तिने फार कठीण तप केलं.
निमित्तमस्य धीरस्य नहुषस्येति वै गुरो । एवमाभाषितं तैस्तु तत्सर्वं हि मया श्रुतम्
गुरुजी, या धीर नहुषासाठीच हे सगळं घडलं असं त्यांनी सांगितलं; आणि हे सर्व मी ऐकलं.
कोसावायुः स धर्मात्मा कासा त्विंदुमती शुभा । अशोकसुंदरी कासा नहुषेति क उच्यते
हा आयु कोण आहे, तो धर्मात्मा? ही शुभ इंदुमती कोण? अशोकसुंदरी कोण? आणि नहुष कोण म्हणतात?
एतन्मे संशयं जातं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति । अन्यः कोपि महाप्राज्ञः कुत्रासौ नहुषेति च
माझ्या मनात हा एक प्रश्न निर्माण झाला आहे; तो तुम्हीच दूर करावा. हे अत्यंत बुद्धिमान गृहस्थ, हा नहुष कोण आहे आणि तो कुठे आहे?
तत्सर्वं तात मे ब्रूहि कारणांतरमेव हि । वशिष्ठ उवाच- आयु राजा स धर्मात्मा सप्तद्वीपाधिपो बली
हे वडील, मला हे सर्व सांगावे, आणि इतर काही कारण असेल तर तेही सांगावे. वसिष्ठ म्हणाले— आयु नावाचा तो राजा, धर्मनिष्ठ आणि बलवान, सातही द्वीपांचा अधिपती होता.
भार्या इंदुमती तस्य सत्यरूपा यशस्विनी । तस्यामुत्पादितः पुत्रो भवान्वै गुणमंदिरम्
त्याची पत्नी इंदुमती, सत्यप्रिय आणि कीर्तीमान होती. तिच्यापासूनच तुम्ही जन्माला आला, सर्व सद्गुणांचे धाम.
आयुना राजराजेन सोमवंशस्य भूषणम् । हरस्य कन्या सुश्रोणी गुणरूपैरलंकृता
राजाधिराज आयुच्या हातून, तुम्ही सोमवंशाचा अलंकार म्हणून जन्माला आला. हराची कन्या, सुंदर कंबरेची आणि गुणरूपांनी सजलेली—
अशोकसुंदरी नाम्ना सुभगा चारुहासिनी । तस्य हेतोस्तपस्तेपे निरालंबा तपोवने
ती अशोकसुंदरी नावाने प्रसिद्ध होती, भाग्यशाली आणि मोहक हास्य असलेली. तुमच्यासाठी तिने एकटीने तपवनात कठोर तप केला.
तस्या भर्ता भवान्सृष्टो धात्रा योगेन निश्चितः । गंगायास्तीरमाश्रित्य ध्यानयोग समाश्रिता
तुम्हीच तिचे पती व्हावे म्हणून, सृष्टीकर्त्याने योगशक्तीने तुमची निर्मिती केली. गंगेच्या काठी राहून ती ध्यान आणि योगात मग्न होती.
हुंडश्च दानवेंद्रो यो दृष्ट्वा चैकाकिनीं सतीम् । तपसा प्रज्वलंतीं च सुभगां कमलेक्षणाम्
तेथे दानवांचा राजा हुंड, तिला एकटी, दृढनिश्चयी, तपश्चर्येने तेजस्वी आणि कमलासारख्या डोळ्यांची पाहून—
रूपौदार्यगुणोपेतां कामबाणैः प्रपीडितः । तां बभाषेऽन्तिकं गत्वा मम भार्या भवेति च
रूप, उदारता आणि गुणांनी युक्त असलेल्या तिला, कामबाणांनी व्याकुळ होऊन, तो तिच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'माझी पत्नी हो.'
एवं सा तद्वचः श्रुत्वा तमुवाच तपस्विनी । मा हुंड साहसं कार्षीर्मा जल्पस्व पुनः पुनः
त्याचे बोल ऐकून, त्या तपस्विनीने त्याला उत्तर दिले, 'अरे हुंडा, असा जोर जबरदस्ती करू नकोस; पुन्हा पुन्हा असे बोलू नकोस.'
अप्राप्याहं त्वया वीर परभार्या विशेषतः । दैवेन मे पुरा सृष्ट आयुपुत्रो महाबलः
'मी तुझ्यासाठी अप्राप्य आहे, विशेषतः मी दुसऱ्याची पत्नी असल्यामुळे. माझ्यासाठी पूर्वीच देवाने आयुचा पराक्रमी पुत्र ठरवला आहे.'