भोजयित्वा सुदैत्येंद्रो हुंडो हृष्टोभवत्तदा । शापमशोकसुंदर्या मोघं मेने तदासुरः
त्या हरिणाच्या मांसाने हुंड राक्षसराजाला जेवू घातल्यावर तो फार आनंदी झाला; त्याने अशोकसुंदरीचा शाप व्यर्थ आहे असे समजले.
हर्षेण महताविष्टः स हुंडो दानवेश्वरः । कुंजल उवाच- प्रभाते विमले जाते वशिष्ठो मुनिसत्तमः
मोठ्या आनंदाने भरून गेलेला तो दानवांचा राजा हुंड म्हणाला— कुंजल म्हणतो: सकाळी स्वच्छ प्रकाश पडल्यावर, श्रेष्ठ ऋषी वसिष्ठ,
बहिर्गतो हि धर्मात्मा कुटीद्वारात्प्रपश्यति । संपूर्णं बालकं दृष्ट्वा दिव्यलक्षणसंयुतम्
तो धर्मात्मा ऋषी कुटीच्या दारातून बाहेर गेला; तिथे त्याने दिव्य लक्षणांनी युक्त असा सुंदर मुलगा पाहिला.
संपूर्णेंदुप्रतीकाशं सुंदरं चारुलोचनम् । वशिष्ठ उवाच- पश्यंतु मुनयः सर्वे यूयमागत्य बालकम्
तो मुलगा पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी, सुंदर आणि मनमोहक डोळ्यांचा होता. वसिष्ठ म्हणाले: सर्व ऋषींनी या आणि हा मुलगा पहा.
कस्य केन समानीतं रात्रौ द्वारांगणे मम । देवगंधर्वगर्भाभं राजलक्षणसंयुतम्
हा कोणाचा आणि कोणाने हा माझ्या दाराशी रात्री आणून ठेवला? हा देव-गंधर्वांच्या मुलासारखा आणि राजलक्षणांनी युक्त आहे.
कंदर्पकोटिसंकाशं पश्यंतु मुनयोऽमलम् । महाकौतुकसंयुक्ता हृष्टा द्विजवरास्ततः
हा मुलगा कोट्यवधी मदनासारखा तेजस्वी आणि निर्मळ आहे, असे सर्व ऋषींनी पहावे. तेव्हा ते श्रेष्ठ ब्राह्मण मोठ्या आश्चर्याने आणि आनंदाने भरले.
समपश्यन्सुतं ते तु आयोश्चैव महात्मनः । वशिष्ठः स तु धर्मात्मा ज्ञानेनालोक्य बालकम्
त्यांनी त्या महात्मा आयूचा पुत्र पाहिला; आणि धर्मात्मा वसिष्ठाने आपल्या ज्ञानाने त्या मुलाचे स्वरूप ओळखले.
आयुपुत्रं समाज्ञातं चरित्रेण समन्वितम् । वृत्तांतं तस्य दुष्टस्य हुण्डस्यापि दुरात्मनः
त्याने हा आयूचा पुत्र आहे आणि उत्तम स्वभावाचा आहे हे जाणले; तसेच त्या दुष्ट हुंडाचे वाईट कृत्यही समजले.
कृपया ब्रह्मपुत्रस्तु समुत्थाय सुबालकम् । कराभ्यामथ गृह्णाति यावद्द्विजो वरोत्तमः
मग ब्रह्मपुत्र वसिष्ठाने करुणेने उठून त्या सुंदर मुलाला हातात घेतले, तो श्रेष्ठ ब्राह्मण.
तावत्पुष्पसुवृष्टिं च चक्रुर्देवाः सुतोपरि । ललितं सुस्वरं गीतं जगुर्गंधर्वकिन्नराः
त्याक्षणी देवांनी त्या मुलावर फुलांची वृष्टी केली; गंधर्व आणि किन्नरांनी गोड आणि मधुर गीते गायली.
ऋषयो वेदमंत्रैस्तु स्तुवंति नृपनंदनम् । वशिष्ठस्तं समालोक्य वरं वै दत्तवांस्तदा
ऋषींनी वेदमंत्रांनी त्या राजकुमाराचे स्तवन केले; त्याला पाहून वसिष्ठाने त्याला वर दिला.
नहुषेत्येव ते नाम ख्यातं लोके भविष्यति । हुषितो नैव तेनापि बालभावैर्नराधिप
तुझे नाव 'नहुष' असे जगात प्रसिद्ध होईल; राजन, त्या दुष्टाने तुझ्या बालपणी तुला काहीही हानी पोहोचवू शकणार नाही.
तस्मान्नहुष ते नाम देवपूज्यो भविष्यसि। जातकर्मादिकं कर्म तस्य चक्रे द्विजोत्तमः
म्हणून तुझे नाव नहुष असेल, आणि देवही तुझी पूजा करतील; त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने त्याचे जातकर्म व इतर विधी केले.
व्रतदानं विसर्गं च गुरुशिष्यादिलक्षणम्। वेदं चाधीत्य संपूर्णं षडंगं सपदक्रमम्
व्रत, दान, उपनयन आणि गुरु-शिष्याचे सर्व संस्कार केले; त्याने पूर्ण वेद, त्याची सहा अंग आणि पादक्रम पद्धतीने अभ्यास केला.
सर्वाण्येव च शास्त्राणि अधीत्य द्विजसत्तमात्। वशिष्ठाच्च धनुर्वेदं सरहस्यं महामतिः
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने सर्व शास्त्रे शिकवली; वसिष्ठांकडून त्याने धनुर्वेद आणि त्यातील सर्व रहस्ये, कारण तो अत्यंत बुद्धिमान होता.
शस्त्राण्यस्त्राणि दिव्यानि ग्राहमोक्षयुतानि च। ज्ञानशास्त्रादिकं न्याय राजनीतिगुणादिकान्
त्याने दिव्य शस्त्रे, अस्त्रे, पकडण्याची आणि सोडण्याची विद्या, तसेच ज्ञानशास्त्र, न्याय, राजकारण आणि इतर सद्गुणही शिकले.
वशिष्ठादायुपुत्रश्च शिष्यरूपेण भक्तिमान्। एवं स सर्वनिष्पन्नो नाहुषश्चातिसुंदरः
वसिष्ठांच्या शिष्यत्वाने आणि भक्तीने आयूचा मुलगा, नाहुष, सर्व प्रकारे सिद्ध झाला. तो फारच देखणा होता.
वशिष्ठस्य प्रसादाच्च चापबाणधरोभवत्
वसिष्ठांच्या कृपेने तो धनुष्यबाण धारण करणारा झाला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे पंचोत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरुतीर्थाच्या माहात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्रातील एकशेपाचवा अध्याय येथे संपला.
कुंजल उवाच- आयुभार्या महाभागा स्वर्भानोस्तनया सुतम् । अपश्यंती सुबालं तं देवोपममनौपमम्
कुंजल म्हणाला — आयूची पुण्यवती पत्नी, स्वर्भानूची कन्या, तिने आपल्या देवतुल्य, अनुपम अशा लहान मुलाला पाहिले.
हाहाकारं महत्कृत्वा रुरोद वरवर्णिनी । केन मे लक्षणोपेतो हृतो बालः सुलक्षणः
ती सुंदर स्त्री मोठ्याने हंबरडा फोडून रडू लागली — 'माझा शुभ लक्षणांनी युक्त, गुणी मुलगा कोण घेऊन गेला?''
तपसा दानयज्ञैश्च नियमैर्दुष्करैः सुतः । संप्राप्तो हि मया वत्स कष्टैश्च दारुणैः पुनः
'तप, दान, यज्ञ आणि कठीण व्रते यामुळे, बाळा, मी हा मुलगा मोठ्या कष्टाने मिळवला.'
दत्तात्रेयेण पुण्येन संतुष्टेन महात्मना । दत्तः पुत्रो हृतः केन रुरोद करुणान्विता
'पुण्यवान आणि संतुष्ट दत्तात्रेय यांच्या कृपेने मिळालेला हा मुलगा कोण घेऊन गेला?' असे ती करूणेने रडली.
हा पुत्र वत्स मे तात हा बालगुणमंदिर । क्वासि केनापनीतोसि मम शब्दः प्रदीयताम्
'अरे बाळा, माझ्या जीवाचा तुकडा, गुणांचा खजिना! कुठे आहेस? कोण तुला घेऊन गेला? माझा आवाज तुझ्यापर्यंत पोहोचो.'
सोमवंशस्य सर्वस्य भूषणोसि न संशयः । केन त्वमपनीतोसि मम प्राणैः समन्वितः
'तू संपूर्ण सोमवंशाचा भूषण आहेस, यात शंका नाही. माझ्या प्राणांइतका प्रिय असलेला तू कोण घेऊन गेला?'
राजसुलक्षणैर्दिव्यैः संपूर्णः कमलेक्षणः । केनाद्यापहृतो वत्सः किं करोमि क्व याम्यहम्
'राजस आणि दिव्य लक्षणांनी युक्त, कमलासारख्या डोळ्यांचा बाळा, आज तुला कोण घेऊन गेला? मी काय करू? कुठे जाऊ?'
स्फुटं जानाम्यहं कर्म ह्यन्यजन्मनि यत्कृतम् । न्यासनाशः कृतः कस्य तस्मात्पुत्रो हृतो मम
'माझ्या मागील जन्मातील कोणत्या कर्माचा हा परिणाम आहे, हे मला स्पष्ट कळते. कोणाचा विश्वास मी मोडला म्हणून माझा मुलगा हरपला?'
किं वा छलं कृतं कस्य पूर्वजन्मनि पापया । कर्मणस्तस्य वै दुःखमनुभुंजामि नान्यथा
'किंवा मागील जन्मात मी कोणाची फसवणूक केली का? त्या पापाचेच हे दुःख मी भोगते आहे, दुसरे काही कारण नाही.'
रत्नापहारिणी जाता पुत्ररत्नं हृतं मम । तस्माद्दैवेन मे दिव्य अनौपम्य गुणाकरः
'मी जणू रत्न चोरणारी झाले, कारण माझा रत्नासारखा मुलगा हरपला. म्हणूनच, दैवाने माझा हा दिव्य, अनुपम गुणांचा खजिना हरवला.'
किं वा वितर्कितो विप्रः कर्मणस्तस्य वै फलम् । प्राप्तं मया न संदेहः पुत्रशोकान्वितं भृशम्
'किंवा एखाद्या ब्राह्मणाचा मी अपमान केला का? त्या कर्माचेच हे फळ मला मिळाले, यात शंका नाही. मुलाच्या दुःखाने मी व्याकुळ झाले आहे.'