इत्येवं प्रविचार्यैव विपुला क्रोधमूर्च्छिता । मेकलां तु समाहूय सैरंध्रीं वाक्यमब्रवीत्
अशी विचार करून, ती मोठ्या रागाने भरून गेली आणि मेकला या दासीला बोलावून तिला म्हणाली.
जह्येनं बालकं दुष्टं मेकलेऽद्य महानसे । सूदहस्ते प्रदेहि त्वं हुण्डभोजनहेतवे
मेकले, आज या वाईट मुलाला स्वयंपाकघरात सोडून दे आणि त्याला स्वयंपाक्याच्या हातात दे, हुंडासाठी त्याचे जेवण व्हावे म्हणून.
मेकला बालकं गृह्य सूदमाहूय चाब्रवीत् । राजादेशं कुरुष्वाद्य पचस्वैनं हि बालकम्
मेकलेने तो मुलगा धरून स्वयंपाक्याला बोलावले आणि म्हणाली, 'राजाचा हुकूम आज पूर्ण कर—हा मुलगा शिजव.'
एवमाकर्णितं तेन सूदेनापि महात्मना । आदाय बालकं हस्ताच्छस्त्रमुद्यम्य चोद्यतः
हे ऐकून त्या मोठ्या मनाच्या स्वयंपाक्याने मुलाला हातात घेतले, चाकू उचलला आणि तयारीला लागला.
एष वै देवदेवस्य दत्तात्रेयस्य तेजसा । रक्षितस्त्वायुपुत्रश्च स जहास पुनः पुनः
दत्तात्रेय या देवाधिदेवाच्या तेजामुळे आयूचा हा मुलगा वाचला आणि तो पुन्हा पुन्हा हसत राहिला.
हसंतं तं समालोक्य स सूदः कृपयान्वितः । सैरंध्री च कृपायुक्ता सूदं तं प्रत्यभाषत
तो मुलगा हसताना पाहून स्वयंपाक्याच्या मनात दया आली आणि दासीच्याही मनात करूणा आली. तिने स्वयंपाक्याला म्हणाले,
नैष वध्यस्त्वया सूद शिशुरेव महामते । दिव्यलक्षणसंपन्नः कस्य जातः सुसत्कुले
हे शहाण्या स्वयंपाक्या, तू या मुलाला मारू नकोस. तो दिव्य गुणांनी युक्त आहे—तो कोणत्या चांगल्या घरात जन्मला असेल?
सूद उवाच- सत्यमुक्तं त्वया भद्रे वाक्यं वै कृपयान्वितम् । राजलक्षणसंपन्नो रूपवान्कस्य बालकः
स्वयंपाक्याने म्हटले, 'हे सुभगे, तू दयेमुळे जे बोललीस ते खरे आहे. हा मुलगा राजचिन्हे आणि सौंदर्याने युक्त आहे, तो कोणाचा आहे?'
कस्माद्भोक्ष्यति दुष्टात्मा हुंडोऽयं दानवाधमः । येन वै रक्षितो वंशः पूर्वमेव सुकर्मणा
हा दुष्ट आणि नीच हुंडा या मुलाला का खाईल? ज्याने पूर्वी आपल्या चांगल्या कर्मांनी वंशाचे रक्षण केले आहे.
आपत्स्वपि स जीवेत दुर्गेषु नान्यथा भवेत् । सिंधुवेगेन नीतस्तु वह्निमध्ये गतोऽथवा
आडचणी आल्या तरी तो जगेल, संकटात दुसरे काही होणार नाही; नदीच्या प्रवाहाने वाहून गेला किंवा अग्नीत पडला तरी.
जीवतेनात्र संदेहो यश्च कर्मसहायवान् । तस्माद्धि क्रियते कर्म धर्मपुण्यसमन्वितम्
तो नक्कीच जगेल, आणि जो चांगल्या कर्मांसोबत असतो तोही. म्हणूनच धर्म आणि पुण्याने युक्त कर्म करावे.
आयुष्मंतो नरास्तेन प्रवदंति सुखं ततः । तारकं पालकं कर्म रक्षते जाग्रते हि तत्
म्हणूनच दीर्घायुषी लोक सुखाची गोष्ट सांगतात; रक्षण करणारे आणि पालन करणारे कर्म जागरूक असणाऱ्याचे रक्षण करते.
मुक्तिदं जायते नित्यं मैत्रस्थानप्रदायकम् । दानपुण्यान्वितं कर्म प्रियवाक्यसमन्वितम्
असे कर्म नेहमीच मुक्ती देते, मित्रांच्या ठिकाणी स्थान मिळवून देते, दानपुण्याने युक्त असते आणि गोड बोलण्याने भरलेले असते.
उपकारयुतं यश्च करोति शुभकृत्तदा । तमेव रक्षते कर्म सर्वदैव न संशयः
जो सत्कर्मे आणि मदतीने युक्त असे कर्म करतो, त्याचेच कर्म त्याचे नेहमी रक्षण करते—याबद्दल शंका नाही.
अन्ययोनिं प्रयाति स्म प्रेरितः स्वेन कर्मणा । किं करोति पिता माता अन्ये स्वजनबान्धवाः
आपल्या स्वतःच्या कर्मामुळे माणूस दुसऱ्या जन्माला जातो; वडील, आई किंवा इतर नातेवाईक काय करणार?
कर्मणा निहतो यस्तु न स्युस्तस्य च रक्षणे । सूत उवाच- येनैव कर्मणा चैव रक्षितश्चायुनंदनः
जो आपल्या कर्मामुळे नष्ट होतो, त्याच्या रक्षणासाठी कोणीच नसते; स्वयंपाक्याने म्हटले—'त्याच कर्मामुळे आयूचा मुलगा वाचला.'
तस्मात्कृपान्वितो जातः सूदः कर्मवशानुगः । सैरंध्री च तथा जाता प्रेरिता तस्य कर्मणा
म्हणून स्वयंपाक्याच्या मनात दया आली, कारण तो कर्माच्या अधीन होता; तसेच दासीच्याही मनात त्याच्या कर्मामुळे दया निर्माण झाली.
द्वाभ्यामेव सुतश्चायो रक्षितश्चारुलक्षणः । रात्रावेव प्रणीतोऽसौ तस्माद्गेहान्महाश्रमे
या दोघांनीच आयूचा सुंदर गुणांचा मुलगा वाचवला; रात्री त्याला त्या घरातून मोठ्या आश्रमात नेले.
वशिष्ठस्याश्रमे पुण्ये सैरंध्र्या पुण्यकर्मणा । शुभे पर्णकुटीद्वारे तस्मिन्नेव महाश्रमे
वसिष्ठांच्या पवित्र आश्रमात, सैरंध्रीच्या पुण्यकर्मामुळे, त्या सुंदर पर्णकुटीच्या दाराशी, त्या मोठ्या आश्रमात,
गता सा स्वगृहं पश्चान्निक्षिप्य बालकोत्तमम् । एणं निपात्य सूदेन पाचितं मांसमेव हि
ती नंतर आपल्या घरी गेली, आणि तो उत्तम मुलगा तिथेच ठेवला; स्वयंपाक्याने एक हरिण मारले आणि त्याचे मांसच शिजवले.
भोजयित्वा सुदैत्येंद्रो हुंडो हृष्टोभवत्तदा । शापमशोकसुंदर्या मोघं मेने तदासुरः
त्या हरिणाच्या मांसाने हुंड राक्षसराजाला जेवू घातल्यावर तो फार आनंदी झाला; त्याने अशोकसुंदरीचा शाप व्यर्थ आहे असे समजले.
हर्षेण महताविष्टः स हुंडो दानवेश्वरः । कुंजल उवाच- प्रभाते विमले जाते वशिष्ठो मुनिसत्तमः
मोठ्या आनंदाने भरून गेलेला तो दानवांचा राजा हुंड म्हणाला— कुंजल म्हणतो: सकाळी स्वच्छ प्रकाश पडल्यावर, श्रेष्ठ ऋषी वसिष्ठ,
बहिर्गतो हि धर्मात्मा कुटीद्वारात्प्रपश्यति । संपूर्णं बालकं दृष्ट्वा दिव्यलक्षणसंयुतम्
तो धर्मात्मा ऋषी कुटीच्या दारातून बाहेर गेला; तिथे त्याने दिव्य लक्षणांनी युक्त असा सुंदर मुलगा पाहिला.
संपूर्णेंदुप्रतीकाशं सुंदरं चारुलोचनम् । वशिष्ठ उवाच- पश्यंतु मुनयः सर्वे यूयमागत्य बालकम्
तो मुलगा पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी, सुंदर आणि मनमोहक डोळ्यांचा होता. वसिष्ठ म्हणाले: सर्व ऋषींनी या आणि हा मुलगा पहा.
कस्य केन समानीतं रात्रौ द्वारांगणे मम । देवगंधर्वगर्भाभं राजलक्षणसंयुतम्
हा कोणाचा आणि कोणाने हा माझ्या दाराशी रात्री आणून ठेवला? हा देव-गंधर्वांच्या मुलासारखा आणि राजलक्षणांनी युक्त आहे.
कंदर्पकोटिसंकाशं पश्यंतु मुनयोऽमलम् । महाकौतुकसंयुक्ता हृष्टा द्विजवरास्ततः
हा मुलगा कोट्यवधी मदनासारखा तेजस्वी आणि निर्मळ आहे, असे सर्व ऋषींनी पहावे. तेव्हा ते श्रेष्ठ ब्राह्मण मोठ्या आश्चर्याने आणि आनंदाने भरले.
समपश्यन्सुतं ते तु आयोश्चैव महात्मनः । वशिष्ठः स तु धर्मात्मा ज्ञानेनालोक्य बालकम्
त्यांनी त्या महात्मा आयूचा पुत्र पाहिला; आणि धर्मात्मा वसिष्ठाने आपल्या ज्ञानाने त्या मुलाचे स्वरूप ओळखले.
आयुपुत्रं समाज्ञातं चरित्रेण समन्वितम् । वृत्तांतं तस्य दुष्टस्य हुण्डस्यापि दुरात्मनः
त्याने हा आयूचा पुत्र आहे आणि उत्तम स्वभावाचा आहे हे जाणले; तसेच त्या दुष्ट हुंडाचे वाईट कृत्यही समजले.
कृपया ब्रह्मपुत्रस्तु समुत्थाय सुबालकम् । कराभ्यामथ गृह्णाति यावद्द्विजो वरोत्तमः
मग ब्रह्मपुत्र वसिष्ठाने करुणेने उठून त्या सुंदर मुलाला हातात घेतले, तो श्रेष्ठ ब्राह्मण.
तावत्पुष्पसुवृष्टिं च चक्रुर्देवाः सुतोपरि । ललितं सुस्वरं गीतं जगुर्गंधर्वकिन्नराः
त्याक्षणी देवांनी त्या मुलावर फुलांची वृष्टी केली; गंधर्व आणि किन्नरांनी गोड आणि मधुर गीते गायली.