महाजने प्रसुप्ते च निद्रयातीवमोहिते । तं पुत्रं देवगर्भाभमपहृत्य बहिर्गतः
संपूर्ण घरातील लोक गाढ झोपेत बुडाले असताना, तो देवगर्भासारखा दिसणारा पुत्र उचलून बाहेर गेला.
कांचनाख्यपुरे प्राप्तः स्वकीये दानवाधमः । समाहूय प्रियां भार्यां विपुलां वाक्यमब्रवीत्
तो नीच दानव आपल्या कांचन नावाच्या नगरीत पोहोचला, प्रिय पत्नी विपुलाला बोलावले आणि तिला म्हणाला—
वधस्वैनं महापापं बालरूपं रिपुं मम । पश्चात्सूदस्य वै हस्ते भोजनार्थं प्रदीयताम्
हा मोठा पापी, माझ्या शत्रूच्या रूपातील हा बालक, त्याचा वध कर; नंतर त्याला जेवणासाठी सूदाच्या हातात दे.
नानाभेदैर्विभेदैश्च पाचयस्व हि निर्घृणम् । सूदहस्तान्महाभागे पश्चाद्भोक्ष्ये न संशयः
त्याला विविध प्रकारे आणि निर्दयपणे शिजव; महाभागे, नंतर मी नक्कीच सूदाच्या हातून त्याला खाईन.
वाक्यमाकर्ण्य तद्भर्तुर्विपुला विस्मिताभवत् । कस्मान्निर्घृणतां याति भर्त्ता मम सुनिष्ठुरः
पतीचे ते शब्द ऐकून विपुला आश्चर्यचकित झाली— माझा पती इतका निर्दयी आणि कठोर का झाला आहे?
सर्वलक्षणसंपन्नं देवगर्भोपमं सुतम् । कस्य कस्मात्प्रभक्ष्येत क्षमाहीनः सुनिर्घृणः
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, देवगर्भासारख्या पुत्राला कोण आणि कशासाठी, इतका निर्दयी आणि दयाशून्य होऊन खाईल?
इत्येवं चिंतयामास कारुण्येन समन्विता । पुनः पप्रच्छ भर्तारं कस्माद्भक्ष्यसि बालकम्
अशीच विचार करत, करुणेने भरलेली ती पुन्हा पतीला विचारते— तू हा बालक का खाण्याचा विचार करतोस?
कस्माद्भवसि संक्रुद्धो अतीव निरपत्रपः । सर्वं मे कारणं ब्रूहि तत्त्वेन दनुजेश्वर
तू इतका रागावलेला आणि लाज न ठेवणारा का झाला आहेस? हे दानवराज, मला सर्व कारण खरेखरे सांग.
आत्मदोषं च वृत्तांतं समासेन निवेदितम् । शापमशोकसुंदर्या हुंडेनापि दुरात्मना
त्याने आपली चूक आणि घडलेली घटना, तसेच अशोकसुंदरीने दिलेला शाप, हे सर्व थोडक्यात सांगितले.
तया ज्ञातं तु तत्सर्वं कारणं दानवस्य वै । वध्योऽयं बालकः सत्यं नो वा भर्त्ता मरिष्यति
तिने त्या दानवाचे सर्व कारण समजून घेतले— हा बालक मारला नाही, तर माझा पती मरेल, हे तिला कळले.
इत्येवं प्रविचार्यैव विपुला क्रोधमूर्च्छिता । मेकलां तु समाहूय सैरंध्रीं वाक्यमब्रवीत्
अशी विचार करून, ती मोठ्या रागाने भरून गेली आणि मेकला या दासीला बोलावून तिला म्हणाली.
जह्येनं बालकं दुष्टं मेकलेऽद्य महानसे । सूदहस्ते प्रदेहि त्वं हुण्डभोजनहेतवे
मेकले, आज या वाईट मुलाला स्वयंपाकघरात सोडून दे आणि त्याला स्वयंपाक्याच्या हातात दे, हुंडासाठी त्याचे जेवण व्हावे म्हणून.
मेकला बालकं गृह्य सूदमाहूय चाब्रवीत् । राजादेशं कुरुष्वाद्य पचस्वैनं हि बालकम्
मेकलेने तो मुलगा धरून स्वयंपाक्याला बोलावले आणि म्हणाली, 'राजाचा हुकूम आज पूर्ण कर—हा मुलगा शिजव.'
एवमाकर्णितं तेन सूदेनापि महात्मना । आदाय बालकं हस्ताच्छस्त्रमुद्यम्य चोद्यतः
हे ऐकून त्या मोठ्या मनाच्या स्वयंपाक्याने मुलाला हातात घेतले, चाकू उचलला आणि तयारीला लागला.
एष वै देवदेवस्य दत्तात्रेयस्य तेजसा । रक्षितस्त्वायुपुत्रश्च स जहास पुनः पुनः
दत्तात्रेय या देवाधिदेवाच्या तेजामुळे आयूचा हा मुलगा वाचला आणि तो पुन्हा पुन्हा हसत राहिला.
हसंतं तं समालोक्य स सूदः कृपयान्वितः । सैरंध्री च कृपायुक्ता सूदं तं प्रत्यभाषत
तो मुलगा हसताना पाहून स्वयंपाक्याच्या मनात दया आली आणि दासीच्याही मनात करूणा आली. तिने स्वयंपाक्याला म्हणाले,
नैष वध्यस्त्वया सूद शिशुरेव महामते । दिव्यलक्षणसंपन्नः कस्य जातः सुसत्कुले
हे शहाण्या स्वयंपाक्या, तू या मुलाला मारू नकोस. तो दिव्य गुणांनी युक्त आहे—तो कोणत्या चांगल्या घरात जन्मला असेल?
सूद उवाच- सत्यमुक्तं त्वया भद्रे वाक्यं वै कृपयान्वितम् । राजलक्षणसंपन्नो रूपवान्कस्य बालकः
स्वयंपाक्याने म्हटले, 'हे सुभगे, तू दयेमुळे जे बोललीस ते खरे आहे. हा मुलगा राजचिन्हे आणि सौंदर्याने युक्त आहे, तो कोणाचा आहे?'
कस्माद्भोक्ष्यति दुष्टात्मा हुंडोऽयं दानवाधमः । येन वै रक्षितो वंशः पूर्वमेव सुकर्मणा
हा दुष्ट आणि नीच हुंडा या मुलाला का खाईल? ज्याने पूर्वी आपल्या चांगल्या कर्मांनी वंशाचे रक्षण केले आहे.
आपत्स्वपि स जीवेत दुर्गेषु नान्यथा भवेत् । सिंधुवेगेन नीतस्तु वह्निमध्ये गतोऽथवा
आडचणी आल्या तरी तो जगेल, संकटात दुसरे काही होणार नाही; नदीच्या प्रवाहाने वाहून गेला किंवा अग्नीत पडला तरी.
जीवतेनात्र संदेहो यश्च कर्मसहायवान् । तस्माद्धि क्रियते कर्म धर्मपुण्यसमन्वितम्
तो नक्कीच जगेल, आणि जो चांगल्या कर्मांसोबत असतो तोही. म्हणूनच धर्म आणि पुण्याने युक्त कर्म करावे.
आयुष्मंतो नरास्तेन प्रवदंति सुखं ततः । तारकं पालकं कर्म रक्षते जाग्रते हि तत्
म्हणूनच दीर्घायुषी लोक सुखाची गोष्ट सांगतात; रक्षण करणारे आणि पालन करणारे कर्म जागरूक असणाऱ्याचे रक्षण करते.
मुक्तिदं जायते नित्यं मैत्रस्थानप्रदायकम् । दानपुण्यान्वितं कर्म प्रियवाक्यसमन्वितम्
असे कर्म नेहमीच मुक्ती देते, मित्रांच्या ठिकाणी स्थान मिळवून देते, दानपुण्याने युक्त असते आणि गोड बोलण्याने भरलेले असते.
उपकारयुतं यश्च करोति शुभकृत्तदा । तमेव रक्षते कर्म सर्वदैव न संशयः
जो सत्कर्मे आणि मदतीने युक्त असे कर्म करतो, त्याचेच कर्म त्याचे नेहमी रक्षण करते—याबद्दल शंका नाही.
अन्ययोनिं प्रयाति स्म प्रेरितः स्वेन कर्मणा । किं करोति पिता माता अन्ये स्वजनबान्धवाः
आपल्या स्वतःच्या कर्मामुळे माणूस दुसऱ्या जन्माला जातो; वडील, आई किंवा इतर नातेवाईक काय करणार?
कर्मणा निहतो यस्तु न स्युस्तस्य च रक्षणे । सूत उवाच- येनैव कर्मणा चैव रक्षितश्चायुनंदनः
जो आपल्या कर्मामुळे नष्ट होतो, त्याच्या रक्षणासाठी कोणीच नसते; स्वयंपाक्याने म्हटले—'त्याच कर्मामुळे आयूचा मुलगा वाचला.'
तस्मात्कृपान्वितो जातः सूदः कर्मवशानुगः । सैरंध्री च तथा जाता प्रेरिता तस्य कर्मणा
म्हणून स्वयंपाक्याच्या मनात दया आली, कारण तो कर्माच्या अधीन होता; तसेच दासीच्याही मनात त्याच्या कर्मामुळे दया निर्माण झाली.
द्वाभ्यामेव सुतश्चायो रक्षितश्चारुलक्षणः । रात्रावेव प्रणीतोऽसौ तस्माद्गेहान्महाश्रमे
या दोघांनीच आयूचा सुंदर गुणांचा मुलगा वाचवला; रात्री त्याला त्या घरातून मोठ्या आश्रमात नेले.
वशिष्ठस्याश्रमे पुण्ये सैरंध्र्या पुण्यकर्मणा । शुभे पर्णकुटीद्वारे तस्मिन्नेव महाश्रमे
वसिष्ठांच्या पवित्र आश्रमात, सैरंध्रीच्या पुण्यकर्मामुळे, त्या सुंदर पर्णकुटीच्या दाराशी, त्या मोठ्या आश्रमात,
गता सा स्वगृहं पश्चान्निक्षिप्य बालकोत्तमम् । एणं निपात्य सूदेन पाचितं मांसमेव हि
ती नंतर आपल्या घरी गेली, आणि तो उत्तम मुलगा तिथेच ठेवला; स्वयंपाक्याने एक हरिण मारले आणि त्याचे मांसच शिजवले.