विचक्रे उद्यमं दुष्टः कालाकृष्टो दुरात्मवान् । छिद्रान्वेषी ततो भूत्वा इंदुमत्यास्तु नित्यशः
तो दुष्ट दानव, काळाने प्रेरित होऊन, इंदुमतीमध्ये नेहमीच दोष शोधू लागला आणि संधी मिळवण्याचा प्रयत्न करत राहिला.
यदा पश्यति तां राज्ञीं रूपौदार्यगुणान्विताम् । दिव्यतेजः समायुक्तां रक्षितां विष्णुतेजसा
जेव्हा केव्हा तो त्या राणीला पाहायचा, जी सौंदर्य, उदारता आणि गुणांनी युक्त होती, दिव्य तेजाने उजळलेली आणि विष्णूच्या तेजाने रक्षित होती—
दिव्येन तेजसा युक्तां सूर्यबिंबोपमां तु ताम् । तस्याः पार्श्वे महाभाग रक्षणार्थं स्थितः सदा
ती देवी दिव्य तेजाने उजळलेली होती, अगदी सूर्याच्या कडेसारखी दिसत होती. महाभाग, तिच्या रक्षणासाठी तो नेहमीच तिच्या बाजूला उभा राहत असे.
दूरात्स दानवो दुष्टस्तस्याश्च बहुदर्शयन् । नानाविद्यां महोग्रां च भीषिकां सुविभीषिकाम्
दूरून तो दुष्ट दानव तिला वारंवार भीतीदायक आणि भयंकर अशा अनेक प्रकारच्या मायावी लीला दाखवत असे.
गर्भस्य तेजसा युक्ता रक्षिता विष्णुतेजसा । भयं न जायते तस्या मनस्येव कदापुनः
गर्भाच्या तेजाने युक्त आणि विष्णूच्या तेजाने राखलेली असल्यामुळे, तिच्या मनात कधीच भीती निर्माण झाली नाही.
विफलो दानवो जात उद्यमश्च निरर्थकः । मनीप्सितं नैव जातं हुंडस्यापि दुरात्मनः
त्या दानवाचा सारा प्रयत्न व्यर्थ ठरला आणि त्याचे कृत्य निष्फळ झाले; दुष्ट हुंडाला आपल्याला हवे ते साधता आले नाही.
एवं वर्षशतं पूर्णं पश्यमानस्य तस्य च । प्रसूता सा हि पुत्रं च स्वर्भानोस्तनया तदा
अशा प्रकारे, तो पाहत असतानाच, शंभर वर्षे पूर्ण झाली आणि त्या वेळी तिने स्वर्भानूचा पुत्र जन्मास घातला.
रात्रावेव सुतश्रेष्ठ तस्याः पुत्रो व्यजायत । तेजसातीव भात्येष यथा सूर्यो नभस्तले
सुतश्रेष्ठा, त्या रात्री तिला पुत्र झाला, जो आकाशातील सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता.
सूत उवाच- अथ दासी महादुष्टा काचित्सूतिगृहागता । अशौचाचारसंयुक्ता महामंगलवादिनी
सूतेने सांगितले— त्या वेळी एक अत्यंत दुष्ट दासी, जी अपवित्र वर्तन करणारी असूनही मंगल शब्द बोलत होती, सूतिकागृहात आली.
तस्याः सर्वं समाज्ञाय स हुंडो दानवाधमः । दास्या अंगं प्रविश्यैव प्रविष्टश्चायुमन्दिरे
तिच्याबद्दल सर्व काही जाणून, तो नीच दानव हुंडा त्या दासीच्या अंगात शिरला आणि अशा प्रकारे आयुमंदिरात प्रवेश केला.
महाजने प्रसुप्ते च निद्रयातीवमोहिते । तं पुत्रं देवगर्भाभमपहृत्य बहिर्गतः
संपूर्ण घरातील लोक गाढ झोपेत बुडाले असताना, तो देवगर्भासारखा दिसणारा पुत्र उचलून बाहेर गेला.
कांचनाख्यपुरे प्राप्तः स्वकीये दानवाधमः । समाहूय प्रियां भार्यां विपुलां वाक्यमब्रवीत्
तो नीच दानव आपल्या कांचन नावाच्या नगरीत पोहोचला, प्रिय पत्नी विपुलाला बोलावले आणि तिला म्हणाला—
वधस्वैनं महापापं बालरूपं रिपुं मम । पश्चात्सूदस्य वै हस्ते भोजनार्थं प्रदीयताम्
हा मोठा पापी, माझ्या शत्रूच्या रूपातील हा बालक, त्याचा वध कर; नंतर त्याला जेवणासाठी सूदाच्या हातात दे.
नानाभेदैर्विभेदैश्च पाचयस्व हि निर्घृणम् । सूदहस्तान्महाभागे पश्चाद्भोक्ष्ये न संशयः
त्याला विविध प्रकारे आणि निर्दयपणे शिजव; महाभागे, नंतर मी नक्कीच सूदाच्या हातून त्याला खाईन.
वाक्यमाकर्ण्य तद्भर्तुर्विपुला विस्मिताभवत् । कस्मान्निर्घृणतां याति भर्त्ता मम सुनिष्ठुरः
पतीचे ते शब्द ऐकून विपुला आश्चर्यचकित झाली— माझा पती इतका निर्दयी आणि कठोर का झाला आहे?
सर्वलक्षणसंपन्नं देवगर्भोपमं सुतम् । कस्य कस्मात्प्रभक्ष्येत क्षमाहीनः सुनिर्घृणः
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, देवगर्भासारख्या पुत्राला कोण आणि कशासाठी, इतका निर्दयी आणि दयाशून्य होऊन खाईल?
इत्येवं चिंतयामास कारुण्येन समन्विता । पुनः पप्रच्छ भर्तारं कस्माद्भक्ष्यसि बालकम्
अशीच विचार करत, करुणेने भरलेली ती पुन्हा पतीला विचारते— तू हा बालक का खाण्याचा विचार करतोस?
कस्माद्भवसि संक्रुद्धो अतीव निरपत्रपः । सर्वं मे कारणं ब्रूहि तत्त्वेन दनुजेश्वर
तू इतका रागावलेला आणि लाज न ठेवणारा का झाला आहेस? हे दानवराज, मला सर्व कारण खरेखरे सांग.
आत्मदोषं च वृत्तांतं समासेन निवेदितम् । शापमशोकसुंदर्या हुंडेनापि दुरात्मना
त्याने आपली चूक आणि घडलेली घटना, तसेच अशोकसुंदरीने दिलेला शाप, हे सर्व थोडक्यात सांगितले.
तया ज्ञातं तु तत्सर्वं कारणं दानवस्य वै । वध्योऽयं बालकः सत्यं नो वा भर्त्ता मरिष्यति
तिने त्या दानवाचे सर्व कारण समजून घेतले— हा बालक मारला नाही, तर माझा पती मरेल, हे तिला कळले.
इत्येवं प्रविचार्यैव विपुला क्रोधमूर्च्छिता । मेकलां तु समाहूय सैरंध्रीं वाक्यमब्रवीत्
अशी विचार करून, ती मोठ्या रागाने भरून गेली आणि मेकला या दासीला बोलावून तिला म्हणाली.
जह्येनं बालकं दुष्टं मेकलेऽद्य महानसे । सूदहस्ते प्रदेहि त्वं हुण्डभोजनहेतवे
मेकले, आज या वाईट मुलाला स्वयंपाकघरात सोडून दे आणि त्याला स्वयंपाक्याच्या हातात दे, हुंडासाठी त्याचे जेवण व्हावे म्हणून.
मेकला बालकं गृह्य सूदमाहूय चाब्रवीत् । राजादेशं कुरुष्वाद्य पचस्वैनं हि बालकम्
मेकलेने तो मुलगा धरून स्वयंपाक्याला बोलावले आणि म्हणाली, 'राजाचा हुकूम आज पूर्ण कर—हा मुलगा शिजव.'
एवमाकर्णितं तेन सूदेनापि महात्मना । आदाय बालकं हस्ताच्छस्त्रमुद्यम्य चोद्यतः
हे ऐकून त्या मोठ्या मनाच्या स्वयंपाक्याने मुलाला हातात घेतले, चाकू उचलला आणि तयारीला लागला.
एष वै देवदेवस्य दत्तात्रेयस्य तेजसा । रक्षितस्त्वायुपुत्रश्च स जहास पुनः पुनः
दत्तात्रेय या देवाधिदेवाच्या तेजामुळे आयूचा हा मुलगा वाचला आणि तो पुन्हा पुन्हा हसत राहिला.
हसंतं तं समालोक्य स सूदः कृपयान्वितः । सैरंध्री च कृपायुक्ता सूदं तं प्रत्यभाषत
तो मुलगा हसताना पाहून स्वयंपाक्याच्या मनात दया आली आणि दासीच्याही मनात करूणा आली. तिने स्वयंपाक्याला म्हणाले,
नैष वध्यस्त्वया सूद शिशुरेव महामते । दिव्यलक्षणसंपन्नः कस्य जातः सुसत्कुले
हे शहाण्या स्वयंपाक्या, तू या मुलाला मारू नकोस. तो दिव्य गुणांनी युक्त आहे—तो कोणत्या चांगल्या घरात जन्मला असेल?
सूद उवाच- सत्यमुक्तं त्वया भद्रे वाक्यं वै कृपयान्वितम् । राजलक्षणसंपन्नो रूपवान्कस्य बालकः
स्वयंपाक्याने म्हटले, 'हे सुभगे, तू दयेमुळे जे बोललीस ते खरे आहे. हा मुलगा राजचिन्हे आणि सौंदर्याने युक्त आहे, तो कोणाचा आहे?'
कस्माद्भोक्ष्यति दुष्टात्मा हुंडोऽयं दानवाधमः । येन वै रक्षितो वंशः पूर्वमेव सुकर्मणा
हा दुष्ट आणि नीच हुंडा या मुलाला का खाईल? ज्याने पूर्वी आपल्या चांगल्या कर्मांनी वंशाचे रक्षण केले आहे.
आपत्स्वपि स जीवेत दुर्गेषु नान्यथा भवेत् । सिंधुवेगेन नीतस्तु वह्निमध्ये गतोऽथवा
आडचणी आल्या तरी तो जगेल, संकटात दुसरे काही होणार नाही; नदीच्या प्रवाहाने वाहून गेला किंवा अग्नीत पडला तरी.