रत्नकांचनबद्धेन संपूर्णेन पुनः पुनः । श्वेतं नागं सुरूपं च सहस्रशिरसं वरम्
पुन्हा पुन्हा, रत्न व सोन्याने मढवलेल्या आणि दूधाने भरलेल्या शंखातून, त्याने हजार डोक्यांच्या सुंदर पांढऱ्या नागाला आंघोळ घातली.
महामणियुतं दीप्तं धामज्वालासमाकुलम् । क्षिप्तं तेन मुखप्रांते दत्तं मुक्ताफलं पुनः
मोठ्या मण्यांनी सजलेला, तेजाने झळाळणारा तो नाग, त्याच्या तोंडाशी एक मोती ठेवला.
कंठे तस्याः स देवेश इंदुमत्या महायशाः । पद्मं हस्ते ततो दत्वा स्वस्थानं प्रति जग्मिवान्
त्या देवाधिदेवाने, इंदुमतीच्या हातात कमळ दिले आणि मग तो आपल्या स्थानावर परत गेला.
एवंविधं महास्वप्नं तया दृष्टं सुतोत्तमम् । समाचष्ट महाभागा आयुं भूमिपतीश्वरम्
असा अद्भुत स्वप्न तिने पाहिला आणि ती पुण्यवती इंदुमतीने तो स्वप्न आयु, राजाधिराजाला सांगितला.
समाकर्ण्य महाराजश्चिंतयामास वै पुनः । समाहूय गुरुं पश्चात्कथितं स्वप्नमुत्तमम्
हे ऐकून, राजाने पुन्हा विचार केला. मग त्याने आपल्या गुरूला बोलावून, तो उत्तम स्वप्न त्याला सांगितला.
शौनकं सुमहाभागं सर्वज्ञं ज्ञानिनां वरम् । राजोवाच- अद्य रात्रौ महाभाग मम पत्न्या द्विजोत्तम
त्याने सर्वज्ञ, भाग्यवान आणि ज्ञानी शौनकाला बोलावले. राजा म्हणाला— 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, काल रात्री माझ्या पत्नीला एक स्वप्न पडले—'
विप्रो गेहं विशन्दृष्टः किमिदं स्वप्नकारणम् । शौनक उवाच- वरो दत्तस्तु ते पूर्वं दत्तात्रेयेण धीमता
'एका ब्राह्मणाने घरात प्रवेश केला असे तिला दिसले—या स्वप्नाचे कारण काय?' शौनक म्हणाला— 'पूर्वी बुद्धिमान दत्तात्रेयांनी तुला एक वर दिला होता.'
आदिष्टं च फलं राज्ञां सुगुणं सुतहेतवे । तत्फलं किं कृतं राजन्कस्मै त्वया निवेदितम्
'राजाने त्या फळाचा उपयोग चांगल्या पुत्रासाठी करावा असे सांगितले होते. राजा, त्या फळाचे तू काय केलेस? ते कुणाला दिलेस?'
सुभार्यायै मया दत्तमिति राज्ञोदितं वचः । श्रुत्वोवाच महाप्राज्ञः शौनको द्विजसत्तमः
राजा म्हणाला, 'मी ते माझ्या सुसंस्कृत पत्नीला दिले.' हे ऐकून, अत्यंत बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण शौनक बोलला.
दत्तात्रेयप्रसादेन तव गेहे सुतोत्तमः । वैष्णवांशेन संयुक्तो भविष्यति न संशयः
'दत्तात्रेयांच्या कृपेने तुझ्या घरी एक उत्तम पुत्र जन्माला येईल, जो विष्णूच्या अंशाने युक्त असेल—याबद्दल काहीही शंका नाही.'
स्वप्नस्य कारणं राजन्नेतत्ते कथितं मया । इंद्रोपेंद्र समः पुत्रो दिव्यवीर्यो भविष्यति
'राजा, या स्वप्नाचे कारण मी तुला सांगितले आहे. तुझा पुत्र इंद्र आणि उपेंद्र यांच्याएवढा सामर्थ्यवान आणि दिव्य तेजस्वी होईल.'
पुत्रस्ते सर्वधर्मात्मा सोमवंशस्य वर्द्धनः । धनुर्वेदे च वेदे च सगुणोसौ भविष्यति
'तुझा पुत्र सर्व धर्माचरण करणारा, सोमवंशाचा वाढ करणारा, आणि धनुर्वेद व वेदांमध्ये गुणी असेल.'
एवमुक्त्वा स राजानं शौनको गतवान्गृहम् । हर्षेण महताविष्टो राजाभूत्प्रियया सह
असे सांगून शौनक आपल्या घरी गेला. राजा मोठ्या आनंदाने आपल्या प्रिय पत्नीसमवेत हर्षाने भरून गेला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुरधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरूतीर्थाच्या माहात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्रातील एकशेचाराव्या अध्यायाचा समाप्ती झाली.
कुञ्जल उवाच- गता सा नन्दनवनं सखीभिः सह क्रीडितुम्। तत्राकर्ण्य महद्वाक्यमप्रियं तु तदा पितुः
कुञ्जल म्हणाली— ती आपल्या सखींसोबत नंदनवनात खेळायला गेली. तिथे तिने आपल्या वडिलांचे मोठे आणि अप्रिय असे बोलणे ऐकले.
चारणानां सुसिद्धानां भाषतां हर्षणेन तु। आयोर्गेहे महावीर्यो विष्णुतुल्यपराक्रमः
सिद्ध चारणांच्या बोलण्यातून तिला आनंदाने कळले— 'तुझ्या घरी एक अत्यंत पराक्रमी, विष्णूसमान सामर्थ्यवान पुत्र जन्माला येईल—'
भविष्यति सुतश्रेष्ठो हुण्डस्यांतं करिष्यति । एवंविधं महद्वाक्यमप्रियं दुःखदायकम्
'—तो पुत्रश्रेष्ठ हुंडाचा अंत करील; असे मोठे आणि दुःखदायक वचन तिला ऐकायला मिळाले.'
समाकर्ण्य समायाता पितुरग्रे निवेदितम् । समासेन तया तस्य पुरतो दुःखदायकम्
हे दुःखदायक ऐकून ती परत आली आणि वडिलांसमोर ते थोडक्यात सांगितले.
पितुरग्रे जगादाथ पिता श्रुत्वा स विस्मितः । शापमशोकसुंदर्याः सस्मार च पुराकृतम्
मग तिने वडिलांसमोर सांगितले; वडिलांनी ते ऐकून आश्चर्यचकित झाले आणि अशोकसुंदरीने पूर्वी दिलेला शाप आठवला.
एतस्यार्थे तपस्तेपे सेयं चाशोकसुंदरी । गर्भस्य नाशनायैव इंदुमत्याः स दानवः
याच कारणासाठी अशोकसुंदरीने तप केले. इंदुमतीच्या गर्भाचा नाश करण्यासाठी त्या दानवाने प्रयत्न केला.
विचक्रे उद्यमं दुष्टः कालाकृष्टो दुरात्मवान् । छिद्रान्वेषी ततो भूत्वा इंदुमत्यास्तु नित्यशः
तो दुष्ट दानव, काळाने प्रेरित होऊन, इंदुमतीमध्ये नेहमीच दोष शोधू लागला आणि संधी मिळवण्याचा प्रयत्न करत राहिला.
यदा पश्यति तां राज्ञीं रूपौदार्यगुणान्विताम् । दिव्यतेजः समायुक्तां रक्षितां विष्णुतेजसा
जेव्हा केव्हा तो त्या राणीला पाहायचा, जी सौंदर्य, उदारता आणि गुणांनी युक्त होती, दिव्य तेजाने उजळलेली आणि विष्णूच्या तेजाने रक्षित होती—
दिव्येन तेजसा युक्तां सूर्यबिंबोपमां तु ताम् । तस्याः पार्श्वे महाभाग रक्षणार्थं स्थितः सदा
ती देवी दिव्य तेजाने उजळलेली होती, अगदी सूर्याच्या कडेसारखी दिसत होती. महाभाग, तिच्या रक्षणासाठी तो नेहमीच तिच्या बाजूला उभा राहत असे.
दूरात्स दानवो दुष्टस्तस्याश्च बहुदर्शयन् । नानाविद्यां महोग्रां च भीषिकां सुविभीषिकाम्
दूरून तो दुष्ट दानव तिला वारंवार भीतीदायक आणि भयंकर अशा अनेक प्रकारच्या मायावी लीला दाखवत असे.
गर्भस्य तेजसा युक्ता रक्षिता विष्णुतेजसा । भयं न जायते तस्या मनस्येव कदापुनः
गर्भाच्या तेजाने युक्त आणि विष्णूच्या तेजाने राखलेली असल्यामुळे, तिच्या मनात कधीच भीती निर्माण झाली नाही.
विफलो दानवो जात उद्यमश्च निरर्थकः । मनीप्सितं नैव जातं हुंडस्यापि दुरात्मनः
त्या दानवाचा सारा प्रयत्न व्यर्थ ठरला आणि त्याचे कृत्य निष्फळ झाले; दुष्ट हुंडाला आपल्याला हवे ते साधता आले नाही.
एवं वर्षशतं पूर्णं पश्यमानस्य तस्य च । प्रसूता सा हि पुत्रं च स्वर्भानोस्तनया तदा
अशा प्रकारे, तो पाहत असतानाच, शंभर वर्षे पूर्ण झाली आणि त्या वेळी तिने स्वर्भानूचा पुत्र जन्मास घातला.
रात्रावेव सुतश्रेष्ठ तस्याः पुत्रो व्यजायत । तेजसातीव भात्येष यथा सूर्यो नभस्तले
सुतश्रेष्ठा, त्या रात्री तिला पुत्र झाला, जो आकाशातील सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता.
सूत उवाच- अथ दासी महादुष्टा काचित्सूतिगृहागता । अशौचाचारसंयुक्ता महामंगलवादिनी
सूतेने सांगितले— त्या वेळी एक अत्यंत दुष्ट दासी, जी अपवित्र वर्तन करणारी असूनही मंगल शब्द बोलत होती, सूतिकागृहात आली.
तस्याः सर्वं समाज्ञाय स हुंडो दानवाधमः । दास्या अंगं प्रविश्यैव प्रविष्टश्चायुमन्दिरे
तिच्याबद्दल सर्व काही जाणून, तो नीच दानव हुंडा त्या दासीच्या अंगात शिरला आणि अशा प्रकारे आयुमंदिरात प्रवेश केला.