इंदुमत्या गृहं हृष्टः प्रविवेश श्रियान्वितम् । सर्वकामसमृद्धार्थमिंद्रस्य सदनोपमम्
तो आनंदाने, श्रीसमृद्ध, सर्व इच्छापूर्ती असलेल्या, इंद्राच्या सदनासारख्या इंदुमतीच्या घरात गेला.
राज्यं चक्रे स मेधावी यथा स्वर्गे पुरंदरः । स्वर्भानुसुतया सार्द्धमिंदुमत्या द्विजोत्तम
तो बुद्धिमान राजा, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, स्वर्भानुच्या कन्या इंदुमतीसह, आपले राज्य अगदी स्वर्गातील पुरंदरासारखे चालवीत होता.
सा च इंदुमती राज्ञी गर्भमाप फलाशनात् । दत्तात्रेयस्य वचनाद्दिव्यतेजः समन्वितम्
आणि ती राणी इंदुमती, दत्तात्रेयांच्या सांगण्यावरून फळ खाऊन, दिव्य तेज असलेल्या गर्भाला प्राप्त झाली.
इंदुमत्या महाभाग स्वप्नं दृष्टमनुत्तमम् । रात्रौ दिवान्वितं तात बहुमंगलदायकम्
हे महाभाग, इंदुमतीने रात्री दिव्यासारखा, अनेक शुभ चिन्हे देणारा अद्भुत स्वप्न पाहिला.
गृहांतरे विशंतं च पुरुषं सूर्यसन्निभम् । मुक्तामालान्वितं विप्रं श्वेतवस्त्रेणशोभितम्
तिने पाहिले, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मुक्तामाळ घातलेला, शुभ्र वस्त्रांनी शोभणारा ब्राह्मण, घराच्या आतील भागात येतो आहे.
श्वेतपुष्पकृतामाला तस्य कंठे विराजते । सर्वाभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः
त्याच्या गळ्यात पांढऱ्या फुलांची माळ होती; त्याचे शरीर सर्व अलंकारांनी शोभलेले होते, आणि दिव्य सुवासिक उटणे लावलेले होते.
चतुर्भुजः शंखपाणिर्गदाचक्रासिधारकः । छत्रेण ध्रियमाणेन चंद्रबिंबानुकारिणा
त्याला चार हात होते, एकात शंख, दुसऱ्यात गदा, चक्र आणि तलवार होती; चंद्राच्या आकाराचा छत्र धरलेला होता.
शोभमानो महातेजा दिव्याभरणभूषितः । हारकंकणकेयूर नूपुराभ्यां विराजितः
तो दिव्य दागिन्यांनी सजलेला, हार, कंकण, केयूर आणि नूपुरांनी शोभणारा, तेजस्वी दिसत होता.
चंद्रबिंबानुकाराभ्यां कुंडलाभ्यां विराजितः । एवंविधो महाप्राज्ञो नरः कश्चित्समागतः
त्याच्या कानात चंद्रासारख्या कुंडल्या होत्या; असा एक महान आणि बुद्धिमान पुरुष तिथे प्रकट झाला.
इंदुमतीं समाहूय स्नापिता पयसा तदा । शंखेन क्षीरपूर्णेन शशिवर्णेन भामिनी
त्याने इंदुमतीला बोलावले आणि चंद्रासारख्या पांढऱ्या दूधाने भरलेल्या शंखातून तिला आंघोळ घातली.
रत्नकांचनबद्धेन संपूर्णेन पुनः पुनः । श्वेतं नागं सुरूपं च सहस्रशिरसं वरम्
पुन्हा पुन्हा, रत्न व सोन्याने मढवलेल्या आणि दूधाने भरलेल्या शंखातून, त्याने हजार डोक्यांच्या सुंदर पांढऱ्या नागाला आंघोळ घातली.
महामणियुतं दीप्तं धामज्वालासमाकुलम् । क्षिप्तं तेन मुखप्रांते दत्तं मुक्ताफलं पुनः
मोठ्या मण्यांनी सजलेला, तेजाने झळाळणारा तो नाग, त्याच्या तोंडाशी एक मोती ठेवला.
कंठे तस्याः स देवेश इंदुमत्या महायशाः । पद्मं हस्ते ततो दत्वा स्वस्थानं प्रति जग्मिवान्
त्या देवाधिदेवाने, इंदुमतीच्या हातात कमळ दिले आणि मग तो आपल्या स्थानावर परत गेला.
एवंविधं महास्वप्नं तया दृष्टं सुतोत्तमम् । समाचष्ट महाभागा आयुं भूमिपतीश्वरम्
असा अद्भुत स्वप्न तिने पाहिला आणि ती पुण्यवती इंदुमतीने तो स्वप्न आयु, राजाधिराजाला सांगितला.
समाकर्ण्य महाराजश्चिंतयामास वै पुनः । समाहूय गुरुं पश्चात्कथितं स्वप्नमुत्तमम्
हे ऐकून, राजाने पुन्हा विचार केला. मग त्याने आपल्या गुरूला बोलावून, तो उत्तम स्वप्न त्याला सांगितला.
शौनकं सुमहाभागं सर्वज्ञं ज्ञानिनां वरम् । राजोवाच- अद्य रात्रौ महाभाग मम पत्न्या द्विजोत्तम
त्याने सर्वज्ञ, भाग्यवान आणि ज्ञानी शौनकाला बोलावले. राजा म्हणाला— 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, काल रात्री माझ्या पत्नीला एक स्वप्न पडले—'
विप्रो गेहं विशन्दृष्टः किमिदं स्वप्नकारणम् । शौनक उवाच- वरो दत्तस्तु ते पूर्वं दत्तात्रेयेण धीमता
'एका ब्राह्मणाने घरात प्रवेश केला असे तिला दिसले—या स्वप्नाचे कारण काय?' शौनक म्हणाला— 'पूर्वी बुद्धिमान दत्तात्रेयांनी तुला एक वर दिला होता.'
आदिष्टं च फलं राज्ञां सुगुणं सुतहेतवे । तत्फलं किं कृतं राजन्कस्मै त्वया निवेदितम्
'राजाने त्या फळाचा उपयोग चांगल्या पुत्रासाठी करावा असे सांगितले होते. राजा, त्या फळाचे तू काय केलेस? ते कुणाला दिलेस?'
सुभार्यायै मया दत्तमिति राज्ञोदितं वचः । श्रुत्वोवाच महाप्राज्ञः शौनको द्विजसत्तमः
राजा म्हणाला, 'मी ते माझ्या सुसंस्कृत पत्नीला दिले.' हे ऐकून, अत्यंत बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण शौनक बोलला.
दत्तात्रेयप्रसादेन तव गेहे सुतोत्तमः । वैष्णवांशेन संयुक्तो भविष्यति न संशयः
'दत्तात्रेयांच्या कृपेने तुझ्या घरी एक उत्तम पुत्र जन्माला येईल, जो विष्णूच्या अंशाने युक्त असेल—याबद्दल काहीही शंका नाही.'
स्वप्नस्य कारणं राजन्नेतत्ते कथितं मया । इंद्रोपेंद्र समः पुत्रो दिव्यवीर्यो भविष्यति
'राजा, या स्वप्नाचे कारण मी तुला सांगितले आहे. तुझा पुत्र इंद्र आणि उपेंद्र यांच्याएवढा सामर्थ्यवान आणि दिव्य तेजस्वी होईल.'
पुत्रस्ते सर्वधर्मात्मा सोमवंशस्य वर्द्धनः । धनुर्वेदे च वेदे च सगुणोसौ भविष्यति
'तुझा पुत्र सर्व धर्माचरण करणारा, सोमवंशाचा वाढ करणारा, आणि धनुर्वेद व वेदांमध्ये गुणी असेल.'
एवमुक्त्वा स राजानं शौनको गतवान्गृहम् । हर्षेण महताविष्टो राजाभूत्प्रियया सह
असे सांगून शौनक आपल्या घरी गेला. राजा मोठ्या आनंदाने आपल्या प्रिय पत्नीसमवेत हर्षाने भरून गेला.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुरधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरूतीर्थाच्या माहात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्रातील एकशेचाराव्या अध्यायाचा समाप्ती झाली.
कुञ्जल उवाच- गता सा नन्दनवनं सखीभिः सह क्रीडितुम्। तत्राकर्ण्य महद्वाक्यमप्रियं तु तदा पितुः
कुञ्जल म्हणाली— ती आपल्या सखींसोबत नंदनवनात खेळायला गेली. तिथे तिने आपल्या वडिलांचे मोठे आणि अप्रिय असे बोलणे ऐकले.
चारणानां सुसिद्धानां भाषतां हर्षणेन तु। आयोर्गेहे महावीर्यो विष्णुतुल्यपराक्रमः
सिद्ध चारणांच्या बोलण्यातून तिला आनंदाने कळले— 'तुझ्या घरी एक अत्यंत पराक्रमी, विष्णूसमान सामर्थ्यवान पुत्र जन्माला येईल—'
भविष्यति सुतश्रेष्ठो हुण्डस्यांतं करिष्यति । एवंविधं महद्वाक्यमप्रियं दुःखदायकम्
'—तो पुत्रश्रेष्ठ हुंडाचा अंत करील; असे मोठे आणि दुःखदायक वचन तिला ऐकायला मिळाले.'
समाकर्ण्य समायाता पितुरग्रे निवेदितम् । समासेन तया तस्य पुरतो दुःखदायकम्
हे दुःखदायक ऐकून ती परत आली आणि वडिलांसमोर ते थोडक्यात सांगितले.
पितुरग्रे जगादाथ पिता श्रुत्वा स विस्मितः । शापमशोकसुंदर्याः सस्मार च पुराकृतम्
मग तिने वडिलांसमोर सांगितले; वडिलांनी ते ऐकून आश्चर्यचकित झाले आणि अशोकसुंदरीने पूर्वी दिलेला शाप आठवला.
एतस्यार्थे तपस्तेपे सेयं चाशोकसुंदरी । गर्भस्य नाशनायैव इंदुमत्याः स दानवः
याच कारणासाठी अशोकसुंदरीने तप केले. इंदुमतीच्या गर्भाचा नाश करण्यासाठी त्या दानवाने प्रयत्न केला.