कदासौ यौवनोपेतस्तव योग्यो भविष्यति । यौवनस्य प्रभावेन पिबस्व मधुमाधवीम्
तो तरुणपणाने युक्त केव्हा तुझ्यासाठी योग्य होईल? तरुणपणाच्या सामर्थ्याने मधासारखी गोडता अनुभव.
मया सह विशालाक्षि रमस्व त्वं सुखेन वै। हुण्डस्य वचनं श्रुत्वा शिवस्य तनया पुनः
मोठ्या डोळ्यांची तू, माझ्यासोबत आनंदाने रममाण हो. हुंडाच्या बोलणं ऐकून, शंकराच्या कन्येने पुन्हा—
उवाच दानवेन्द्रं तं साध्वसेन समन्विता। अष्टाविञ्शतिके प्राप्ते द्वापराख्ये युगे तदा
—ती भीतीने भरलेली त्या दानवराजाला म्हणाली, 'अठ्ठाविसाव्या द्वापर युगात—'
शेषावतारो धर्मात्मा वसुदेवसुतो बलः। रेवतस्य सुतां दिव्यां भार्यां स च करिष्यति
—'शेषाचा अवतार, धर्मात्मा वसुदेवाचा पुत्र बल, रेवताचा दिव्य कन्या पत्नी म्हणून स्वीकारेल.'
सापि जाता महाभाग कृताख्ये हि युगोत्तमे । युगत्रयप्रमाणेन सा हि ज्येष्ठा बलादपि
तीसुद्धा फार भाग्यवान, कृतयुगात जन्मली होती. तीन युगांच्या मोजणीने ती बलापेक्षाही मोठी आहे.
बलस्य सा प्रिया जाता रेवती प्राणसम्मिता। भविष्यद्वापरे प्राप्त इह सा तु भविष्यति
बलासाठी प्रिय आणि प्राणासमान रेवती त्याची प्रियतमा झाली. भविष्यातील द्वापर युगात ती इथे येईल.
मायावती पुरा जाता गन्धर्वतनया वरा । अपहृत्य नियम्यैव शम्बरो दानवोत्तमः
मायावती, उत्तम गांधर्वकन्या, पूर्वी जन्मली होती. शंबर नावाच्या श्रेष्ठ दानवाने तिला पळवून नेलं आणि बांधून ठेवलं.
तस्या भर्ता समाख्यातो माधवस्य सुतो बली। प्रद्युम्नो नाम वीरेशो यादवेश्वरनन्दनः
तिचा पती म्हणून माधवाचा बलवान पुत्र, प्रद्युम्न नावाचा, वीरांचा स्वामी आणि यादवांचा आनंद, ओळखला जातो.
तस्मिन्युगे भविष्येत भाव्यं दृष्टं पुरातनैः। व्यासादिभिर्महाभागैर्ज्ञानवद्भिर्महात्मभिः
त्या युगात, हे सर्व घडेल असं प्राचीन ऋषींनी—व्यास आणि इतर महान, ज्ञानी, पुण्यवानांनी—दिसलं आहे.
एवं हि दृश्यते दैत्य वाक्यं देव्या तदोदितम्। मां प्रति हि जगद्धात्र्या पुत्र्या हिमवतस्तदा
असं, हे दैत्य, त्या वेळी देवीने जी वाणी सांगितली, ती हिमालयाच्या कन्येने—जगाची जननी—माझ्यासाठी सांगितली होती.
त्वं तु लोभेन कामेन लुब्धो वदसि दुष्कृतम् । किल्बिषेण समाजुष्टं वेदशास्त्रविवर्जितम्
पण तू मात्र लोभ आणि वासनेने भरून, पापयुक्त आणि वेदशास्त्रापासून दूर जाऊन वाईट बोलतोस.
यद्यस्यदिष्टमेवास्ति शुभं वाप्यशुभं दृढम् । पूर्वकर्मानुसारेण तत्तस्य परिजायते
काही गोष्ट पक्की ठरली असेल, शुभ असो वा अशुभ, ती नेहमी पूर्वीच्या कर्मानुसारच घडते.
देवानां ब्राह्मणानां च वदने यत्सुभाषितम्। निःसरेद्यदि सत्यं तदन्यथा नैव जायते
देव आणि ब्राह्मणांच्या तोंडून जे चांगलं बोललं जातं, ते खरं असेल तर घडतं; अन्यथा ते कधीच घडत नाही.
मद्भाग्यादेवमाज्ञातं नहुषस्यापि तस्य च। समायोगं विचार्यैवं देव्या प्रोक्तं शिवेन च
माझ्या भाग्याने हे मला कळलं—नहुषालाही आणि त्यालाही. त्यांच्या एकत्र येण्याचा विचार करून देवी आणि शंकर यांनी असं सांगितलं.
एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज भ्रान्तिं मनःस्थिताम्। नैव शक्तो भवान्दैत्य मे मनश्चालितुं ध्रुवम्
हे जाणून मन शांत कर, मनातली भ्रम सोडून दे. हे दैत्य, माझं मन हलवायला तू कधीच समर्थ नाहीस.
पतिव्रता दृढा चित्ते स को मे चालितुं क्षमः। महाशापेन धक्ष्यामि इतो गच्छ महासुर
मी मनाने पतीपरायण आहे—माझं मन कोण हलवू शकतं? मोठ्या शापाने मी तुला जाळीन; इथून निघून जा, महाशूर.
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं हुण्डो वै दानवो बली । मनसा चिन्तयामास कथं भार्या भवेदियम्
ती बलाढ्य दानव हुंड याने ती शब्द ऐकून मनात विचार केला, 'ही स्त्री माझी पत्नी कशी होईल?'
विचिन्त्य हुण्डो मायावी अन्तर्धानं समागतः । ततो निष्क्रम्य वेगेन तस्मात्स्थानाद्विहाय ताम्। अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते मायां कृत्वा तमोमयीम्
असा विचार करून मायावी हुंड अचानक अदृश्य झाला; मग त्या ठिकाणाहून वेगाने निघून गेला आणि दुसऱ्या दिवशी आला तेव्हा त्याने काळोखाची माया केली.
दिव्यं मायामयं रूपं कृत्वा नार्यास्तु दानवः । मायया कन्यका रूपो बभूव मम नन्दन
त्या दानवाने अद्भुत मायिक रूप घेतले आणि स्वतःला स्त्रीच्या रूपात दाखवले; मायेमुळे तो सुंदर कन्या झाला, हे प्रिय.
सा कन्यापि वरारोहा मायारूपागमत्ततः। हास्यलीला समायुक्ता यत्रास्ते भवनन्दिनी
ती कन्या, जी मायेने निर्माण झाली होती आणि सुंदर होती, मग हास्य आणि खेळ करत ज्या ठिकाणी भवनंदिनी राहत होती, तिथे गेली.
उवाच वाक्यं स्निग्धेव अशोकसुन्दरीं प्रति । कासि कस्यासि सुभगे तिष्ठसि त्वं तपोवने
तीने अशोकसुंदरीला प्रेमळ शब्दांत विचारले, 'तू कोण आहेस, भाग्यवती? कुणाची मुलगी आहेस, आणि या तपोवनात का उभी आहेस?'
किमर्थं क्रियते बाले कामशोषणकं तपः। तन्ममाचक्ष्व सुभगे किन्निमित्तं सुदुष्करम्
'अगं मुली, तू हे कठीण तप का करत आहेस, जे कामवासना कमी करतं? हे भाग्यवती, हे कठीण तप करण्याचं कारण काय आहे, ते मला सांग.'
तन्निशम्य शुभं वाक्यं दानवेनापि भाषितम् । मायारूपेण छन्नेन साभिलाषेण सत्वरम्
त्या दानवाने म्हणलेले शुभ शब्द ऐकून, ती मायेच्या रूपात लपलेली आणि इच्छेने भरलेली होती, तिने लगेच उत्तर दिले.
आत्मसृष्टि सुवृत्तान्तं प्रवृत्तं तु यथा पुरा । तपसः कारणं सर्वं समाचष्ट सुदुःखिता
ती खूप दुःखी होऊन, स्वतःची गोष्ट सुरुवातीपासून सांगू लागली आणि आपल्या तपाचे सर्व कारण स्पष्ट केले.
उपप्लवं तु तस्यापि दानवस्य दुरात्मनः। मायारूपं न जानाति सौहृदात्कथितं तया
पण तिने मैत्रीच्या भावनेने त्या दुष्ट दानवाचे मायिक रूप ओळखले नाही आणि मनमोकळेपणाने त्याच्याशी बोलली.
"हुण्ड उवाच- पतिव्रतासि हे देवि साधुव्रतपरायणा। साधुशीलसमाचारा साधुचारा महासती
हुंड म्हणाला: 'हे देवी, तू पतीपरायण आहेस, चांगल्या व्रताची निष्ठा ठेवणारी आहेस, तुझा स्वभाव आणि वर्तन उत्तम आहे, तू खरीच महान सती आहेस.'
अहं पतिव्रता भद्रे पतिव्रतपरायणा। तपश्चरामि सुभगे भर्तुरर्थे महासती
'हे भाग्यवती, मीही पतीपरायण आहे, पतीच्या व्रताची निष्ठा बाळगते; मी माझ्या पतीसाठी तप करते, मीही महान सती आहे.'
मम भर्ता हतस्तेन हुंडेनापि दुरात्मना। तस्य नाशाय वै घोरं तपस्यामि महत्तपः
'माझा पती त्या दुष्ट हुंडाने मारला; त्याच्या नाशासाठी मी हे कठीण आणि मोठं तप करत आहे.'
एहि मे स्वाश्रमे पुण्ये गंगातीरे वसाम्यहम्। अन्यैर्मनोहरैर्वाक्यैरुक्ता प्रत्ययकारकैः
'माझ्या पवित्र आश्रमात ये, मी गंगेच्या काठी राहते; इतर मनमोहक आणि विश्वासार्ह शब्दांनी तिला पटवले.'
हुंडेन सखिभावेन मोहिता शिवनंदिनी। समाकृष्टा सुवेगेन महामोहेन मोहिता
हुंडाने मैत्रिणीच्या रूपात शिवनंदिनीला फसवले आणि ती मोठ्या मोहाने भरकटून वेगाने त्याच्याकडे ओढली गेली.