लज्जाभियुक्तः सहसा बभूव जलं समाश्रित्य सदैव तिष्ठति । कतिमतिनियतबुद्ध्यासौ धियो वदंति सुमदननृपतेः कोशं समुद्र कलाभिः
लाजेने ती अचानक पाण्याजवळ राहू लागली; ज्यांची बुद्धी तीक्ष्ण आणि संयमित आहे, ते म्हणतात की मदनराजाचा खजिना म्हणजे समुद्रातील कलांचे संचित आहे.
सुवरदशनरत्नैर्हास्यलीलाभियुक्ता अरुणअधरबिंबंशोभमानस्तु आस्यः
तिच्या तोंडात चमकणारे सुंदर दात आणि हसण्याच्या लीलांनी तिच्या अरुणाधरांची शोभा अधिकच खुलते; तिचे ओठ पिकलेल्या फळासारखे लाल दिसतात.
सुभ्रूः सुनासिका तस्याः सुकर्णौ रत्नभूषितौ । हेमकांतिसमोपेतौ कपोलौ दीप्तिसंयुतौ
तिच्या भुवया सुंदर आहेत, नाक देखणं आहे, कान नीटस आणि रत्नांनी सजलेले आहेत; तिचे गाल सोन्याच्या कांतीने उजळलेले आणि तेजस्वी आहेत.
रेखात्रयं प्रशोभेत ग्रीवायां परिसंस्थितम् । सौभाग्यशीलशृंगारैस्तिस्रो रेखा इहैव हि
तिच्या गळ्यावर तीन रेषा सुंदरपणे मांडलेल्या आहेत; या तीन रेषा सौभाग्य, स्वभाव आणि प्रेमाच्या चिन्हांसारख्या आहेत.
सुस्तनौ कठिनौ पीनौ वर्तुलाकारसन्निभौ । तस्याः कंदर्पकलशावभिषेकाय कल्पितौ
तिची स्तन सुंदर, घट्ट, उन्नत आणि गोलाकार आहेत; ते कामदेवाच्या कलशाच्या अभिषेकासाठी घडवलेले आहेत.
अंसावतीव शोभेते सुसमौ मानसान्वितौ। सुभुजौ वर्तुलौ श्लक्ष्णौ सुवर्णौ लक्षणान्वितौ
तिचे खांदे फारच शोभिवंत, सम आणि आकर्षक आहेत; तिचे हात गोल, गुळगुळीत, सोन्यासारखे आणि शुभ चिन्हांनी युक्त आहेत.
सुसमौ करपद्मौ तु पद्मवर्णौ सुशीतलौ । दिव्यलक्षणसंपन्नौ पद्मस्वस्तिकसंयुतौ
तिचे हात कमळाच्या रंगाचे, थंडगार आणि सुंदर आकाराचे आहेत; त्यावर दिव्य चिन्हे असून कमळ आणि स्वस्तिक यांच्या खूणा आहेत.
सरलाः पद्मसंयुक्ता अंगुल्यस्तु नखान्विताः। नखानि च सुतीक्ष्णानि जलबिंदुनिभानि च
तिच्या बोटा सरळ, कमळासारख्या आणि नखांनी सुशोभित आहेत; तिची नखे खूपच तीक्ष्ण आणि पाण्याच्या थेंबांसारखी चमकदार आहेत.
पद्मगर्भप्रतीकाशो वर्णस्तदंगसंभवः । पद्मगंधा च सर्वांगे पद्मेव भाति भामिनी
तिच्या अंगावरून उमटणारा रंग कमळाच्या गर्भासारखा आहे; तिच्या संपूर्ण देहात कमळाचा सुगंध दरवळतो, आणि ती तेजस्वी कमळासारखी भासते.
सर्वलक्षणसंपन्ना नगकन्या सुशोभना। रक्तोत्पलनिभौ पादौ सुश्लक्ष्णौ चातिशोभनौ
सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त, ती पर्वतराजाची कन्या फारच सुंदर आहे; तिचे पाय लाल कमळासारखे, गुळगुळीत आणि अत्यंत आकर्षक आहेत.
रत्नज्योतिः समाकारा नखाः पादाग्रसंभवाः। यथोद्दिष्टं च शास्त्रेषु तथा चांगेषु दृश्यते
तिच्या पायांच्या बोटांच्या नखांना रत्नांसारखी कांती आहे; शास्त्रांमध्ये जसे सांगितले आहे, तसेच तिच्या अंगावर दिसते.
सर्वाभरणशोभांगी हारकंकणनूपुरा। मेखलाकटिसूत्रेण कांचीनादेन राजते
सर्व दागिन्यांनी सजलेली, हार, कंकण, पैंजण घातलेली ती, कंबरपट्टा, कटीसूत्र आणि कांचीनादाने झळाळते.
नीलेन पट्टवस्त्रेण परां शोभां गता शुभा । कंचुकेनापि दिव्येन सुरक्तेन गुणान्विता
नीळ्या रेशमी वस्त्राने सजलेली ती शुभ्र स्त्री अतिशय सुंदर दिसू लागली. तिच्या अंगावर गडद लाल रंगाचा, दिव्य असा अंगरखा होता आणि तिच्यात अनेक गुणही होते.
पार्वती कल्पिताद्भावाद्गुणं प्राप्ता महोदयम्। कल्पद्रुमान्मुदं लेभे शंकरं वाक्यमब्रवीत्
पार्वतीने आपल्या कल्पनेने मोठा गुण निर्माण केला; तिला कल्पवृक्षाकडून आनंद मिळाला आणि तिने शंकराला सांगितले.
यथोक्तं तु त्वया देव तथा दृष्टो मया द्रुमः । यादृशं कल्प्यते भावस्तादृशं परिदृश्यते
देवा, जसा तू सांगितलास, तसाच मी तो वृक्ष पाहिला. ज्याप्रमाणे मनात भावना असते, त्याप्रमाणेच त्याचं रूप दिसतं.
सूत उवाच- अथ सा चारुसर्वांगी तयोः पार्श्वं समेत्य च । पादांबुजं ननामाथ सा भक्त्या भवयोस्तदा
सूत म्हणाला: मग ती सर्वांगाने सुंदर असलेली स्त्री त्या दोघांच्या जवळ आली आणि भक्तीभावाने त्यांच्या पायांवर वंदन केले.
उवाच वचनं स्निग्धं हृद्यं हारि च सा तदा। कस्मात्सृष्टा त्वया नाथ मातर्वद स्वकारणम्
त्या वेळी तिने गोड, मनाला भावणारी आणि आकर्षक अशी वाणी बोलली: 'नाथा, तुम्ही मला कशासाठी निर्माण केले? आई, मला तुमचा हेतू सांगा.'
श्रीदेव्युवाच- वृक्षस्य कौतुकाद्भावान्मया वै प्रत्ययः कृतः । सद्यः प्राप्तं फलं भद्रे भवती रूपसंपदा
श्रीदेवी म्हणाली: 'या वृक्षाबद्दल कुतूहल वाटल्यामुळे मी विचार केला; सुभगे, तू लगेचच त्याचं फळ—रूप आणि संपत्ती—मिळवलीस.'
अशोकसुंदरी नाम्ना लोके ख्यातिं प्रयास्यसि । सर्वसौभाग्यसंपन्ना मम पुत्री न संशयः
तुला लोकांत 'अशोकसुंदरी' हे नाव मिळेल; सर्व सौभाग्यांनी युक्त असलेली, तू माझीच मुलगी आहेस—यात शंका नाही.
सोमवंशेषु विख्यातो यथा देवः पुरंदरः । नहुषोनाम राजेंद्रस्तव नाथो भविष्यति
जसा इंद्र सोमवंशात प्रसिद्ध आहे, तसाच नहुष नावाचा राजा तुझा पती होईल.
एवं दत्वा वरं तस्यै जगाम गिरिजा गिरिम् । कैलासं शंकरेणापि मुदा परमया युता
अशी वरदान देऊन, गिरिजा पर्वताकडे निघाली; शंकरासोबत, अत्यंत आनंदाने, ती कैलासावर गेली.
†********************† इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे द्व्यधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनकथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्यात, च्यवनाच्या चरित्रातील एकशे दुसरा अध्याय येथे संपला.
'कुञ्जल उवाच- अशोकसुन्दरी जाता सर्वयोषिद्वरा तदा। रेमे सुनन्दने पुण्ये सर्वकामगुणान्विते
कुंजल म्हणाला: त्यावेळी अशोकसुंदरी जन्माला आली, सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ. ती पुण्यवान नंदनवनात, सर्व इच्छित गुणांनी युक्त, आनंदाने रमली.
सुरूपाभिः सुकन्याभिर्देवानां चारुहासिनी । सर्वान्भोगान्प्रभुञ्जाना गीतनृत्यविचक्षणा
सुंदर, हसऱ्या चेहऱ्याच्या कन्यांनी वेढलेली, गाणं-नृत्यात निपुण, ती देवांसारखी सर्व सुखांचा उपभोग घेत होती.
विप्रचित्तेः सुतो हुण्डो रौद्रस्तीव्रश्च सर्वदा । स्वेच्छाचारो महाकामी नन्दनं प्रविवेश ह
विप्रचित्तीचा पुत्र हुंड नावाचा, नेहमी रागीट आणि प्रचंड, आपल्या इच्छेप्रमाणे वागणारा आणि मोठ्या कामनेने भरलेला, नंदनवनात शिरला.
अशोकसुन्दरीं दृष्ट्वा सर्वालङ्कारसंयुताम् । तस्यास्तु दर्शनाद्दैत्यो विद्धः कामस्य मार्गणैः
अशोकसुंदरीला सर्व अलंकारांनी सजलेली पाहून, त्या दैत्याच्या मनात प्रेमबाण घुसले.
तामुवाच महाकायः का त्वं कस्यासि वा शुभे । कस्मात्त्वं कारणाच्चात्र आगतासि वनोत्तमम्
तो बलाढ्य दैत्य तिला म्हणाला: 'सुंदरी, तू कोण आहेस? कुणाची आहेस? आणि या सुंदर वनात कोणत्या कारणासाठी आली आहेस?'
'अशोकसुन्दर्युवाच- शिवस्यापि सुपुण्यस्य सुताहं शृणु साम्प्रतम् । स्वसाहं कार्तिकेयस्य जननी गोत्रजापि मे
अशोकसुंदरी म्हणाली: 'मी शिवाची, पुण्यवान असलेल्या देवाची मुलगी आहे; ऐक. मी कार्तिकेयाची बहीण आहे आणि माझी आईही श्रेष्ठ कुळातली आहे.'
बालभावेन सम्प्राप्ता लीलया नन्दनं वनम् । भवान्कोहि किमर्थं तु मामेवं परिपृच्छति
'लहानपणी खेळत-खेळत मी या नंदनवनात आले. पण तू कोण आहेस आणि मला असे का विचारतो आहेस?'
हुण्ड उवाच- विप्रचित्तेः सुतश्चाहं गुणलक्षणसंयुतः। हुण्डेति नाम्ना विख्यातो बलवीर्यमदोद्धतः
हुंड म्हणाला: 'मी विप्रचित्तीचा पुत्र आहे, गुणांनी आणि लक्षणांनी युक्त. मला 'हुंड' या नावाने ओळखतात आणि माझ्या बळावर, पराक्रमावर मला मोठा अभिमान आहे.'