गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः
गंगेतून आणलेल्या पाण्याने, देवांचा देव असलेल्या रत्नेश्वराची भक्तीभावाने पूजा करावी, आणि गाणं-नृत्यात निपुण असावा.
गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि
त्रिपुराचा शत्रू ज्या दाराशी आहे, तिथे तो गातो आणि नाचतो; मठात आल्यावर तो धर्मात्मा गोड सुरातही रडतो.
एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्
हे मी पाहिलं, बाबा, असं काही अद्भुत मी कधीच पाहिलं नव्हतं. जर तुला कारण माहिती असेल तर, कृपेनं मला सांग.
सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्
ती पुण्यवती स्त्री कोण आहे, बाबा, आणि ती का रडते? आणि तो देवदूत महेश्वराची पूजा का करतो?
तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि
माझ्या मनातले हे सगळे शंका-कारण मला सविस्तर सांग. असं मुलानं म्हटल्यानंतर, तो कुंजल ज्ञानी बोलू लागला.
कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः
कपिंजलानं मग त्या ऋषीच्या ऐकताना सविस्तर सांगितलं.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे एकाधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्यावरील च्यवनाच्या चरित्रातील एकशेएकवा अध्याय इथे संपला.
कुञ्जल उवाच- सर्वं वत्स प्रवक्ष्यामि यत्त्वयोक्तं ममाधुना। उभयोर्देवनं यत्तु यस्माज्जातं द्विजोत्तम
कुंजल म्हणाला – वत्सा, तू विचारलेलं सर्व मी तुला सांगतो, आणि दोन्ही देवांची पूजा का होते तेही सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजा.
एकदा तु महादेवी पार्वती प्रमदोत्तमा। क्रीडमाना महात्मानमीश्वरं वाक्यमब्रवीत्
एकदा, सर्वश्रेष्ठ स्त्री असलेल्या पार्वती देवी खेळताना, तिनं महात्मा भगवानाशी असे शब्द बोलले.
ममोरसि महादेव जातं महत्सु दोहदम्। दर्शयस्व ममाग्रे त्वं काननं काननोत्तमम्
माझ्या मनात एक इच्छा उत्पन्न झाली आहे, हे महादेव. माझ्यासमोर तू मला उत्तम वन दाखव.
श्रीमहादेवउवाच-★ एवमस्तु महादेवि नन्दनं देवसङ्कुलम् । दर्शयिष्यामि ते पुण्यं द्विजसिद्धनिषेवितम्
श्रीमहादेव म्हणाले – तसेच होवो, हे महादेवी! मी तुला पुण्यवान, देवांनी भरलेलं आणि द्विज-सिद्धांनी सेविलेलं नंदनवन दाखवीन.
एवमाभाष्य तां देवीं तया सह गणैस्ततः । स गन्तुमुत्सुको देवो नन्दनं वनमेव तु
असं देवीला सांगून, भगवान तिच्यासह आणि गणांसह नंदनवनात जायला उत्सुक झाले.
सर्वगं सुन्दरं दिव्यपृष्ठमाभरणैर्युतम्। घंटामालाभिसंयुक्तं किङ्किणीजालमालिनम्
ते सर्वत्र पसरलेलं, सुंदर, दिव्य अलंकारांनी सजलेलं होतं, घंटांच्या माळांनी आणि किंकिण्यांच्या जाळ्यांनी सुशोभित होतं.
चामरैः पट्टसूत्रैश्च मुक्तामालासुशोभितम्। हंसचंद्रप्रतीकाशं वृषभं चारुलक्षणम्
चामर, रेशमी दोर आणि मोत्यांच्या माळांनी सजलेलं, हंस आणि चंद्रासारखं तेजस्वी, शुभ लक्षणांनी युक्त वृषभ होतं.
समारूढो महादेवो गणकोटिसमावृतः। नन्दिभृङ्गिमहाकालस्कन्दचण्डमनोहराः
त्यावर बसलेले महादेव, नंदी, भृंगी, महाकाळ, स्कंद, चंड, मनोहर आणि असंख्य गणांनी वेढलेले होते.
वीरभद्रो गणेशश्च पुष्पदन्तो मणीश्वरः । अतिबलःसुबलो नाम मेघनादो घटावहः
वीरभद्र, गणेश, पुष्पदंत, मणीश्वर, अतिबल, सुबल, मेघनाद, घटवाह हेही तिथे होते.
घण्टाकर्णश्च कालिन्दः पुलिन्दो वीरबाहुकः। केशरी किंकरो नाम चण्डहासः प्रजापतिः
घंटाकर्ण, कालिंद, पुलिंद, वीरबाहुक, केशरी, किंकर नावाचा, चंडहास आणि प्रजापती हेही होते.
एते चान्ये च बहवः सनकाद्यास्तपोबलाः। गणैश्च कोटिसंख्यातैः सशिवः परिवारितः
याशिवाय सनकादी तपश्चर्येने बलवान आणि कोट्यवधी गणांसह शिव सर्वत्र वेढले होते.
नन्दनं वनमेवापि सेवितं देवकिन्नरैः। प्रविवेश महादेवो गणैर्देव्यासमन्वितः
नंदन वन, देव आणि किन्नर यांच्या सेवेत असलेले, महादेव आपल्या गणांसह आणि देवीसोबत तेथे गेले.
दर्शयामास देवेशो गिरिजायै सुशोभनम् । नानापादपसम्पन्नं बहुपुष्पसमाकुलम्
देवतांचा स्वामी शिवाने गिरिजेला ते सुंदर वन दाखवले, जिथे अनेक प्रकारची झाडे आणि असंख्य फुलांनी वन फुलून गेले होते.
दिव्यं रम्भावनाकीर्णं पुष्पवद्भिस्तु चम्पकैः । मल्लिकाभिः सुपुष्पाभिर्मालतीजालसंकुलम्
ते दिव्य वन आकाशी केळीच्या झाडांनी, फुललेल्या चंपकांनी, सुगंधी मल्लिका आणि दाट माळतीच्या वेलींनी भरलेले होते.
नित्यं पुष्पितशाखाभिः पाटलानां वनोत्तमैः। राजमानं महावृक्षैश्चंदनैश्चारुगंधिभिः
नेहमी फुलांनी डवरलेल्या पाटळाच्या उत्तम झाडांनी, मोठ्या वृक्षांनी आणि सुगंधी चंदनाच्या झाडांनी ते वन शोभून गेले होते.
देवदारुवनैर्जुष्टं तुंगवृक्षैः समाकुलम्। सरलैर्नालिकेरैश्च तद्वत्पूगीफलद्रुमैः
देवदारुच्या वनांनी, उंच झाडांनी, तसेच सरळ, नारळ आणि सुपारीच्या झाडांनी तेथे सर्वत्र गच्च गर्दी झाली होती.
खर्जूरपनसैर्दिव्यैः फलभारावनामितैः। परिमलोद्गारसंयुक्तैर्गुरुवृक्षसमाकुलम्
तेथे दिव्य खजूर आणि फणसाची झाडे, फळांच्या ओझ्याने वाकलेली, सुगंध दरवळणारी आणि मोठ्या वृक्षांनी भरलेली होती.
अग्नितेजः समाभासैः सप्तपर्णैः सुशोभितम् । राजवृक्षैः कदंबैश्च पुष्पशोभान्वितं सदा
अग्निसारख्या तेजस्वी सप्तपर्णाच्या झाडांनी, राजवृक्षांनी आणि नेहमी फुलांनी डवरलेल्या कदंबांनी ते वन सुंदर दिसत होते.
जंबूनिंबमहावृक्षैर्मातुलिगैः समाकुलम् । नारंगैः सिंधुवारैश्च प्रियालैः शालतिंदुकैः
जांभूळ, निंब, मोठी झाडे, बोर, नारंगी, सिंधुवारा, प्रियांळ, साल आणि तिंदुक यांच्या झाडांनी तेथे गर्दी झाली होती.
उदुंबरैः कपित्थैश्च जंबूपादपशोभितम् । लकुचैः पुष्पसौगंधैः स्फुटनागैः समाकुलम्
उदुंबर, कपित्थ आणि जांभूळ यांच्या झाडांनी वन शोभून गेले होते; लाकुच, फुलांच्या सुगंधाने आणि फुललेल्या नागाच्या झाडांनी तेथे भरपूर सौंदर्य होते.
चूतैश्च फलराजाद्यैर्नीलैश्चैव घनोपमैः । नीलैः शालवनैर्दिव्यैर्जालानां तु वनैस्ततः
आंब्याच्या झाडांनी, फळांच्या राजांनी, गडद निळ्या मेघासारख्या झाडांनी, दिव्य सालाच्या वनांनी आणि वेलींनी गुंतलेल्या झाडांनी तेथे शोभा आली होती.
तमालैस्तु विशालैश्च सेवितं तपनोपमैः । शोभितं नंदनं पुण्यं शिवेन परिदर्शितम्
रुंद तमाळाच्या झाडांनी, सूर्यासारख्या तेजस्वी झाडांनी, आणि शिवाने दाखवलेले पुण्यवान नंदनवन अत्यंत सुंदर दिसत होते.
शोभितं च द्रुमैश्चान्यैः सर्वैर्नीलवनोपमैः । सर्वकामफलोपेतैः कल्याणफलदायकैः
इतरही निळ्या वनासारख्या झाडांनी, सर्व इच्छित फळे देणाऱ्या आणि शुभ फल देणाऱ्या वृक्षांनी ते वन सजले होते.