भागीरथ्याः प्रवाहस्तु तस्मात्स्थानाद्विनिर्गतः । कैलासशिखरं प्राप्य रत्नाख्यं चारुकंदरम्
त्या ठिकाणाहून भागीरथीचा प्रवाह निघून कैलास शिखरावर पोहोचतो आणि तिथल्या रत्न नावाच्या सुंदर गुहेत प्रवेशतो.
वर्तते तोयपूर्णस्तु योजनद्वयविस्तृतः । हंसवृंदसमाकीर्णो जलपक्षि समाकुलः
तिथे पाण्याने भरलेलं, दोन योजन रुंदीचं एक सरोवर आहे, जिथे राजहंसांच्या थव्यानं आणि जलपक्ष्यांनी गर्दी केलेली आहे.
नानावर्णविशेषाणि संति पद्मानि तत्र च । प्रवाहे निर्मले तात मुनिवृंदनिषेविते
त्या निर्मळ प्रवाहात, बाळा, विविध रंगांची आणि वैशिष्ट्यांची कमळे आहेत, जिथे ऋषींच्या समूहांनी वावर असतो.
अश्रुभ्यो यानि जातानि प्रभाते कमलानि तु । गंगोदकप्लुतान्येव सौरभाणि महांति च
प्रभातकाळी तिच्या अश्रूंमधून जे कमळे उमलली, ती गंगाजलाने न्हालेली, सुगंधी आणि मोठी आहेत.
प्रतरंति प्रवाहे तु निर्मले जलपूरिते । मध्ये मध्ये सुहंसैश्च जलपक्षिनिनादिते
ती कमळे त्या निर्मळ, पाण्याने भरलेल्या प्रवाहात तरंगतात, आणि मधूनमधून गोड आवाज करणाऱ्या राजहंस आणि जलपक्ष्यांनी वेढलेली असतात.
सूत उवाच- रत्नाख्ये तु गिरौ तस्मिन्रत्नेश्वरमहेश्वरः । देवदैत्यसुपूज्योपि तिष्ठते तात सर्वदा
सूतम्हणाला — त्या रत्न नावाच्या पर्वतावर रत्नेश्वर महेश्वर नेहमी वास करतो, देव आणि दैत्य ज्याची भक्ती करतात, बाळा.
तत्र दृष्टो मया तात कश्चित्पुण्यमयो मुनिः । जटाभारसमाक्रांतो निर्वासा दंडधारकः
त्या ठिकाणी, बाळा, मी एक पुण्यवान ऋषी पाहिला — त्याच्या डोक्यावर जटांचा भार, अंगावर फक्त कौपीन, आणि हातात दंड होता.
निराधारो निराहारस्तपसातीव दुर्बलः । कृशांगोऽप्यस्थिसंघातस्त्वचामात्रेण वेष्टितः
तो कुठल्याही आधाराशिवाय, अन्नाशिवाय, कठोर तपामुळे खूपच अशक्त झाला होता; त्याचं शरीर फक्त हाडांचा गोळा असून, त्वचेने झाकलेलं होतं.
भस्मोद्धूलितमात्राणि सर्वांगानि महात्मनः । शुष्कपत्राणि भक्षेत शीर्णानि पतितानि च
त्या महात्म्याचं संपूर्ण शरीर फक्त भस्माने माखलेलं होतं; तो फक्त वाळलेली, गळून पडलेली पानं खात असे.
शिवभक्तिसमासीनो दुराधारो महातपाः । अश्रुभ्यो यानि जातानि पद्मानि सुरभीणि च
तो शिवभक्तीत मग्न, कठोर तप करणारा होता; तिच्या अश्रूंमधून उमललेली ती सुगंधी कमळे तिथे होती.
गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः
गंगेतून आणलेल्या पाण्याने, देवांचा देव असलेल्या रत्नेश्वराची भक्तीभावाने पूजा करावी, आणि गाणं-नृत्यात निपुण असावा.
गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि
त्रिपुराचा शत्रू ज्या दाराशी आहे, तिथे तो गातो आणि नाचतो; मठात आल्यावर तो धर्मात्मा गोड सुरातही रडतो.
एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्
हे मी पाहिलं, बाबा, असं काही अद्भुत मी कधीच पाहिलं नव्हतं. जर तुला कारण माहिती असेल तर, कृपेनं मला सांग.
सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्
ती पुण्यवती स्त्री कोण आहे, बाबा, आणि ती का रडते? आणि तो देवदूत महेश्वराची पूजा का करतो?
तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि
माझ्या मनातले हे सगळे शंका-कारण मला सविस्तर सांग. असं मुलानं म्हटल्यानंतर, तो कुंजल ज्ञानी बोलू लागला.
कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः
कपिंजलानं मग त्या ऋषीच्या ऐकताना सविस्तर सांगितलं.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे एकाधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनाच्या कथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्यावरील च्यवनाच्या चरित्रातील एकशेएकवा अध्याय इथे संपला.
कुञ्जल उवाच- सर्वं वत्स प्रवक्ष्यामि यत्त्वयोक्तं ममाधुना। उभयोर्देवनं यत्तु यस्माज्जातं द्विजोत्तम
कुंजल म्हणाला – वत्सा, तू विचारलेलं सर्व मी तुला सांगतो, आणि दोन्ही देवांची पूजा का होते तेही सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजा.
एकदा तु महादेवी पार्वती प्रमदोत्तमा। क्रीडमाना महात्मानमीश्वरं वाक्यमब्रवीत्
एकदा, सर्वश्रेष्ठ स्त्री असलेल्या पार्वती देवी खेळताना, तिनं महात्मा भगवानाशी असे शब्द बोलले.
ममोरसि महादेव जातं महत्सु दोहदम्। दर्शयस्व ममाग्रे त्वं काननं काननोत्तमम्
माझ्या मनात एक इच्छा उत्पन्न झाली आहे, हे महादेव. माझ्यासमोर तू मला उत्तम वन दाखव.
श्रीमहादेवउवाच-★ एवमस्तु महादेवि नन्दनं देवसङ्कुलम् । दर्शयिष्यामि ते पुण्यं द्विजसिद्धनिषेवितम्
श्रीमहादेव म्हणाले – तसेच होवो, हे महादेवी! मी तुला पुण्यवान, देवांनी भरलेलं आणि द्विज-सिद्धांनी सेविलेलं नंदनवन दाखवीन.
एवमाभाष्य तां देवीं तया सह गणैस्ततः । स गन्तुमुत्सुको देवो नन्दनं वनमेव तु
असं देवीला सांगून, भगवान तिच्यासह आणि गणांसह नंदनवनात जायला उत्सुक झाले.
सर्वगं सुन्दरं दिव्यपृष्ठमाभरणैर्युतम्। घंटामालाभिसंयुक्तं किङ्किणीजालमालिनम्
ते सर्वत्र पसरलेलं, सुंदर, दिव्य अलंकारांनी सजलेलं होतं, घंटांच्या माळांनी आणि किंकिण्यांच्या जाळ्यांनी सुशोभित होतं.
चामरैः पट्टसूत्रैश्च मुक्तामालासुशोभितम्। हंसचंद्रप्रतीकाशं वृषभं चारुलक्षणम्
चामर, रेशमी दोर आणि मोत्यांच्या माळांनी सजलेलं, हंस आणि चंद्रासारखं तेजस्वी, शुभ लक्षणांनी युक्त वृषभ होतं.
समारूढो महादेवो गणकोटिसमावृतः। नन्दिभृङ्गिमहाकालस्कन्दचण्डमनोहराः
त्यावर बसलेले महादेव, नंदी, भृंगी, महाकाळ, स्कंद, चंड, मनोहर आणि असंख्य गणांनी वेढलेले होते.
वीरभद्रो गणेशश्च पुष्पदन्तो मणीश्वरः । अतिबलःसुबलो नाम मेघनादो घटावहः
वीरभद्र, गणेश, पुष्पदंत, मणीश्वर, अतिबल, सुबल, मेघनाद, घटवाह हेही तिथे होते.
घण्टाकर्णश्च कालिन्दः पुलिन्दो वीरबाहुकः। केशरी किंकरो नाम चण्डहासः प्रजापतिः
घंटाकर्ण, कालिंद, पुलिंद, वीरबाहुक, केशरी, किंकर नावाचा, चंडहास आणि प्रजापती हेही होते.
एते चान्ये च बहवः सनकाद्यास्तपोबलाः। गणैश्च कोटिसंख्यातैः सशिवः परिवारितः
याशिवाय सनकादी तपश्चर्येने बलवान आणि कोट्यवधी गणांसह शिव सर्वत्र वेढले होते.
नन्दनं वनमेवापि सेवितं देवकिन्नरैः। प्रविवेश महादेवो गणैर्देव्यासमन्वितः
नंदन वन, देव आणि किन्नर यांच्या सेवेत असलेले, महादेव आपल्या गणांसह आणि देवीसोबत तेथे गेले.
दर्शयामास देवेशो गिरिजायै सुशोभनम् । नानापादपसम्पन्नं बहुपुष्पसमाकुलम्
देवतांचा स्वामी शिवाने गिरिजेला ते सुंदर वन दाखवले, जिथे अनेक प्रकारची झाडे आणि असंख्य फुलांनी वन फुलून गेले होते.